เช็กความเสี่ยงมะเร็ง! ด้วยเทคโนโลยี ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด

โรคมะเร็ง (Cancer) เกิดจากเซลล์ในร่างกายมีการเจริญเติบโตผิดปกติจนไม่สามารถควบคุมได้ และสามารถลุกลาม แพร่กระจายไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ส่งผลให้เนื้อเยื่อ และอวัยวะไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ จนเป็นสาเหตุให้เสียชีวิตจากรายงานของ WHO ในปี 2022 พบว่า มะเร็งที่คร่าชีวิตคนไทย มากที่สุด 3 อันดับแรก คือ มะเร็งตับ มะเร็งปอด และมะเร็งลำไส้ ในเพศชาย และมะเร็งตับ มะเร็งเต้านม และ มะเร็งปอด ในเพศหญิง

โรคมะเร็ง สามารถพบได้ในทุกเพศทุกวัย มะเร็งส่วนใหญ่พบในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะในกลุ่มอายุ 60-70 ปี เนื่องจากมะเร็ง เกิดจากการสะสมของความเสียหายในเซลล์ตลอดช่วงชีวิต รวมถึงปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ เช่น สูบบุหรี่, รับประทานอาหารที่ไม่สมดุล, หรือประวัติครอบครัว และพบในบุคคลที่อายุน้อยกว่า 50 ปี เป็นส่วนน้อยรองลงมา แต่ในปัจจุบันจากการรายงานสถิติทางการแพทย์ พบผู้ป่วยมะเร็งที่อายุน้อยกว่า 50 ปี สูงขึ้น โดยเฉพาะมะเร็งเต้านมและลำไส้ ดังนั้น หากมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งเต้านม มะเร็งลำไส้ หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ อาจต้องเริ่มตรวจคัดกรองตั้งแต่อายุ 40 ปี

การตรวจคัดกรองมะเร็งคืออะไร?

การตรวจคัดกรองมะเร็ง หมายถึง การทดสอบที่มีวัตถุประสงค์ เพื่อตรวจหา และประเมินความเสี่ยง ก่อนเป็นมะเร็ง หรือมะเร็งระยะเริ่มต้นในบุคคลที่ไม่มีอาการ (asymptomatic) เพื่อให้สามารถวินิจฉัยได้ทันเวลา และเริ่มการรักษาได้เร็วที่สุด ซึ่งการรักษาในระยะนี้อาจนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ดีขึ้น

ประโยชน์ของการตรวจคัดกรองมะเร็ง “รู้ก่อน รักษาได้ทัน”

การตรวจพบมะเร็งในระยะเริ่มต้นหรือระยะก่อนเป็นมะเร็ง (precancerous stage) ช่วยลดอัตราการเกิดโรค (incidence) และอัตราการเสียชีวิตและความเจ็บป่วย (mortality and morbidity) ที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งนั้นๆ ได้ดีกว่าการตรวจพบมะเร็งในระยะที่มีความเติบโตของเซลล์มะเร็งมากขึ้น หรือตรวจพบในระยะที่มีการแพร่กระจายของมะเร็งไปยังอวัยวะอื่นๆ

การตรวจคัดกรอง กับการวินิจฉัยระยะแรก แตกต่างกันอย่างไร ?

การวินิจฉัยระยะแรกและการตรวจคัดกรองมะเร็งเป็นกลยุทธ์ที่แตกต่างกัน แต่มีความเกี่ยวข้องกันในการส่งเสริมการตรวจพบมะเร็งในระยะเริ่มต้น

• การตรวจคัดกรอง (Screening) มุ่งเน้นการตรวจผู้ที่ยังไม่มีอาการ (Asymptomatic)

ด้วยอายุที่มากขึ้น หรือมีปัจจัยเสี่ยงจากการใช้ชิวิต มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็ง WHO (องค์การ อนามัยโลก) ได้แนะนำ ส่งเสริมให้เข้ารับการตรวจคัดกรองเพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจเป็นมะเร็งในระยะแรก ได้ตั้งแต่ที่ยังไม่มีอาการ เพื่อช่วยลดปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้พัฒนาไปเป็นมะเร็ง เพื่อเข้าถึงการรักษาได้อย่างรวดเร็ว หากตรวจพบสัญญาณการบ่งชี้เกี่ยวกับมะเร็ง ยิ่งรู้เร็วยิ่งมีโอกาสรอดชีวิตมากกว่าตรวจพบในระยะหลังๆหรือระยะแพร่กระจาย

• การวินิจฉัยระยะแรก (Early Diagnosis) เน้นการตรวจและยืนยันโรคในผู้ที่เริ่มมีอาการ (Symptomatic) หมายถึงการตรวจพบมะเร็งที่แสดงอาการแล้วในระยะเริ่มต้น เพื่อให้สามารถเริ่มเข้าสู่กระบวนการรักษาได้อย่างรวดเร็ว

ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด ตรวจหาอะไรบ้าง ?               

การตรวจคัดกรองความเสี่ยงของมะเร็ง ระยะเริ่มต้นตั้งแต่ยังไม่แสดงอาการ ด้วยการตรวจหาสารพันธุกรรมของเซลล์มะเร็งที่ถูกปลดปล่อยออกมาในกระแสเลือด (Circulating Tumor DNA: ctDNA) โดยใช้เทคโนโลยี ที่เรียกว่า Next Generation Sequencing เพื่อตรวจคัดกรองความเสี่ยงของมะเร็ง 10 ชนิด ได้แก่

• มะเร็งเต้านม (Breast Cancer)
• มะเร็งปอด (Lung Cancer)
• มะเร็งลำไส้ใหญ่ (Colorectal Cancer)
• มะเร็งกระเพาะอาหาร (Stomach Cancer)
• มะเร็งหลอดอาหาร (Esophageal Cancer)
• มะเร็งตับอ่อน (Pancreatic Cancer)
• มะเร็งตับและท่อน้ำดี (Liver and Bile Duct Cancer)
• มะเร็งรังไข่ (Ovarian Cancer)
• มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial Cancer)
• มะเร็งศีรษะและลำคอ (Head and Neck Cancer)

จากการเจาะเลือดเพียงครั้งเดียวในบุคคลที่ไม่แสดงอาการ มีความจำเพาะ (% specificity) สูงถึง 99.8% และมีความไว (% sensitivity) มากถึง 78.1%

ทำไมต้องเลือกตรวจ ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด       

เนื่องจากพบว่าอัตราการเสียชีวิตของมะเร็งระยะแพร่กระจายจะสูงกว่ามะเร็งระยะแรกเริ่ม ดังนั้นการตรวจพบมะเร็งได้เร็วเท่ากับสามารถเข้าสู่กระบวนการรักษาได้เร็วกว่า เพิ่มอัตราการรอดชีวิตได้มากกว่า1 ดังข้อมูลเรื่องอัตราการรอดชีวิตในช่วง 5 ปี ของมะเร็งทั้ง 5 ชนิดเทียบกันระหว่างระยะเริ่มต้นกับระยะแพร่กระจาย 2

อัตราการรอดชีวิตในช่วง 5 ปี (5 Year Survival Rate) 2

มะเร็งเต้านม

• ระยะเริ่มต้น อัตราการรอด 99%
• ระยะแพร่กระจาย อัตราการรอด29%

มะเร็งปอด

• ระยะเริ่มต้น อัตราการรอด 60%
• ระยะแพร่กระจาย อัตราการรอด 6%

มะเร็งตับ

• ระยะเริ่มต้น อัตราการรอด 35%
• ระยะแพร่กระจาย อัตราการรอด 3%

มะเร็งลำไส้ใหญ่

• ระยะเริ่มต้น อัตราการรอด 91%
• ระยะแพร่กระจาย อัตราการรอด 6%

มะเร็งกระเพาะอาหาร

• ระยะเริ่มต้น อัตราการรอด 70%
• ระยะแพร่กระจาย อัตราการรอด 6%

ใครที่เหมาะกับการตรวจ ctDNA 

• ผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไป เนื่องจากมีความเสี่ยงของมะเร็งชนิดต่างๆ โดยองค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้มีการตรวจคัดกรองความเสี่ยงมะเร็ง เช่นเดียวกับการตรวจสุขภาพประจำปี แม้ไม่มีอาการใดๆ โดยอายุเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 40 ปี เพื่อค้นหาความผิดปกติของเซลล์ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
• บุคคลทั่วไปที่มีอายุตั้งแต่ 18 ปีขี้นไปที่รักสุขภาพและมีความต้องการในการตรวจคัดกรองความเสี่ยงมะเร็ง
• ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเป็นโรคมะเร็ง เช่น ผู้ที่สูบบุหรี่จัด ผู้ที่ดื่มสุราเป็นประจำ หรือผู้ที่มีประวัติโรคมะเร็งในครอบครัวสายตรง เป็นต้น

ประโยชน์ที่ได้รับจากการตรวจ ctDNA 

CT DNA 10 ช่วยในการคัดกรองความเสี่ยงของมะเร็ง 10 ชนิดในกลุ่มผู้ที่ยังไม่มีอาการ ซึ่งการพบมะเร็งในระยะแรกเริ่ม จะทำให้เข้าสู่กระบวนการรักษาได้เร็วกว่าการพบมะเร็งในระยะแพร่กระจาย ทำให้มีโอกาสรอดชีวิตสูงขึ้น

ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด

• เป็นวิธีการตรวจที่ง่าย สะดวก และเจ็บตัวน้อย เนื่องจากเจาะเลือดเพียงครั้งเดียว คัดกรองความเสี่ยงมะเร็งได้ถึง 5 ชนิด
• ไม่มีหัตถการที่รุกล้ำเข้าไปในร่างกาย
• มีความแม่นยำสูง โดยพบว่า SPOT-MAS มีค่าความจำเพาะ (% specificity) สูงถึง 99.8% และมีความไว (% sensitivity) มากถึง 78.1%1

การตรวจคัดกรองทั่วไป เช่น สารบ่งชี้มะเร็ง(tumor marker), ส่องกล้อง, CT Scan, Ultrasound

• แต่ละการตรวจ สามารถคัดกรองความเสี่ยงมะเร็งได้เพียงชนิดเดียว
• การตรวจบางชนิดต้องมีการรุกล้ำเข้าไปในร่างกาย เช่น ส่องกล้อง เป็นต้น
• การตรวจบางชนิดมีความไว (% sensitivity) ต่ำ เช่นการตรวจหาสารบ่งชี้มะเร็ง (tumor marker) เช่น CEA, CA19-9 มี.ค่าเพียง    6.6-10.8%2

ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด มีวิธีการตรวจอย่างไร?

ขั้นตอนการรับบริการ

• ทำการเจาะเลือดจำนวน 10 ml เพื่อนำส่งห้องปฏิบัติการ ระยะเวลาในการรอผล = 30 วัน
• ทางแผนกแจ้งเบิกชุดตรวจที่ห้องปฏิบัติการ N Health ประจำรพ.
• ผู้รับบริการ ศึกษารายละเอียดในเอกสารใบแสดงความยินยอมให้เก็บตัวอย่างเพื่อส่งคัดกรองทางพันธุกรรม และลงลายมือชื่อ
• เจาะเลือดปริมาณ 10 ml ใส่ Strek tube หรือหลอดเก็บตัวอย่าง ที่อยู่ในชุดตรวจ และส่งไปยังห้องปฏิบัติการ พร้อมอกสารใบแสดงความยินยอมให้เก็บตัวอย่างเพื่อส่งคัดกรองทางพันธุกรรม

ผลตรวจของ CT ctDNA บอกอะไรได้บ้าง ?

• ผล NEGATIVE ไม่พบสัญญาณของสารพันธุกรรมมะเร็ง (ctDNA signal of cancer) ในมะเร็ง 10 ชนิดที่ทำการตรวจ
• ผล INTERMEDIATE  ผลตรวจมีลักษณะการรบกวนของสัญญาณของสารพันธุกรรมมะเร็ง ซึ่งอาจจะเกิดจากความผิดปกติบางอย่างของร่างกายขณะที่เจาะเลือด เช่น มีไข้ มีการอักเสบอย่างรุนแรง หรือมี เนื้องอกชนิดที่ไม่ใช่มะเร็ง (benign tumor) เป็นต้น แนะนำให้ทำการเจาะเลือดเพื่อส่งตรวจอีก 1 ครั้ง ทันทีที่ทราบผล หรือภายในระยะเวลาไม่เกิน 6 เดือน เพื่อยืนยันและตัดสินผลการตรวจ โดยการตรวจซ้ำครั้งนี้จะไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆเพิ่มเติม
• ผล POSITIVE พบสัญญาณของสารพันธุกรรมมะเร็งซึ่งหมายถึง อาจจะมีความเสี่ยงที่จะพบมะเร็ง หรือ เนื้อเยื่อที่มีความเสี่ยงที่จะเปลี่ยนเป็นรอยโรคมะเร็ง (precancerous) โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำและวินิจฉัยเพิ่มเติมต่อไป

ข้อจำกัด/ ผู้ที่ไม่เหมาะต่อการตรวจ ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด

• ผู้ที่อยู่ระหว่างตั้งครรภ์
• ผู้ที่เคยปลูกถ่ายไขกระดูก หรือได้รับเลือดในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา
• ผู้ที่พบก้อนหรือติ่งเนื้อ (ขนาดมากกว่า 1 cm) และ/หรือ มีอาการที่สงสัยว่าเป็นมะเร็ง แต่ยังไม่ได้วินิจฉัยรักษา
• ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคมะเร็งภายใน 5 ปี

ctDNA ตรวจคัดกรองมะเร็ง 10 ชนิด เป็นการตรวจคัดกรองหาความเสี่ยงมะเร็ง หลายชนิดในครั้งเดียวจากตัวอย่างเลือด ด้วยเทคโนโลยีเฉพาะ เป็นทางเลือกสำหรับการตรวจหาความเสี่ยงมะเร็งระยะเริ่มต้น (ใช้สำหรับเสริมการคัดกรองตามมาตรฐาน/ไม่สามารถใช้ทดแทนการตรวจตามมาตรฐานได้)

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลสมิติเวช สุขุมวิท