รู้ทันเด็กโตช้า! เปิดเกณฑ์ “ความสูง” เติบโตสมวัยที่พ่อแม่ควรรู้
เด็กที่โตช้าหรือเตี้ยกว่าเกณฑ์อาจมีสาเหตุจากกรรมพันธุ์ โภชนาการ การนอน ฮอร์โมน หรือโรคเรื้อรัง พ่อแม่ควรติดตามกราฟการเติบโต หากผิดปกติควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจประเมินและดูแลอย่างเหมาะสม
วัยเด็ก เป็นช่วงชีวิตที่มีการเปลี่ยนแปลงมากมาย รวมทั้งมีการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่องจนถึงวัยผู้ใหญ่ เด็กที่มีการเจริญเติบโตช้าอาจจะบ่งบอกถึงความผิดปกติของโรคบางอย่างที่ซ่อนเร้นอยู่และควรได้รับการแก้ไขอย่างเหมาะสมแต่เนิ่นๆ เราจะทราบได้ว่าเด็กเจริญเติบโตได้เหมาะสมหรือไม่ โดยเปรียบเทียบกับอัตราการเพิ่มความสูงของเด็กชายและเด็กหญิงในแต่ละวัย หรือกราฟการเจริญเติบโต (growth chart) ถ้าเด็กมีการเจริญเติบโตเบี่ยงไปจากเส้นกราฟปกติ ควรนำเด็กมาปรึกษาแพทย์
อัตราการเพิ่มความสูงในแต่ละวัย
- แรกเกิด – 1 ปี
- 25 เซนติเมตร/ปี
- 1 – 2 ปี
- 12 เซนติเมตร/ปี
- 2 – 3 ปี
- 7 เซนติเมตร/ปี
- 4 ปี – ช่วงก่อนเข้าวัยรุ่น
- 5 – 7 เซนติเมตร/ปี
ช่วงเข้าวัยรุ่น
- เด็กหญิง > 8 ปี
- 8 – 10 เซนติเมตร/ปี
- เด็กชาย > 9 ปี
- 10 – 12 เซนติเมตร/ปี
เด็กเตี้ย เกิดจากอะไร ?
- กรรมพันธุ์ เป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุด
- รวมถึงโภชนาการที่เหมาะสม ไม่มากเกินไปหรือน้อยเกินไป
- การนอนหลับที่เพียงพออย่างน้อยวันละ 8-10 ชั่วโมง
- การออกกำลังกายที่สม่ำเสมอ อย่างน้อยสัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง
- ความเจ็บป่วย โรคเรื้อรังที่ซ่อนเร้นอยู่และยาบางกลุ่ม เช่น กลุ่มยาสเตียรอยด์ ซึ่งถ้าได้รับปริมาณมากจะมีผลต่อการเจริญเติบโตของเด็กได้เช่นกัน
- สุดท้ายคือเรื่องของ ฮอร์โมน โดยเฉพาะฮอร์โมนบางชนิดที่มีผลต่อการเจริญเติบโต
เด็กเตี้ยกว่าเกณฑ์หรือไม่ พ่อแม่สังเกตอย่างไร
หากมีปริมาณน้อยเกินไปจะมีผลทำให้เด็กไม่เติบโตได้วิธีการสังเกตง่ายๆ ว่าลูกเติบโตช้า หรือไม่คือ
- ลูกดูตัวเล็กเมื่อเปรียบเทียบกับพี่น้องท้องเดียวกันเมื่ออายุเท่า ๆ กัน
- ตัวเล็กกว่าเพื่อน ๆ ในวัยเดียวกัน
- มีอัตราการเจริญเติบโตลดลงโดยเปรียบเทียบในกราฟการเจริญเติบโตหรือไม่เติบโตเลย
- ส่วนสูงอยู่ต่ำกว่าเส้นล่างสุดของกราฟการเจริญเติบโต ตามเพศและอายุของเด็ก
การประเมินเด็กที่มีรูปร่างเตี้ย กุมารแพทย์จะประเมินดูอัตราการเจริญเติบโต และเปรียบเทียบกับกราฟการเจริญเติบโต หากสงสัยว่ามีความก็จะแนะนำให้รับการตรวจเพิ่มเติมจากกุมารแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านต่อมไร้ท่อต่อไป ข้อมูลหลัก ๆ ที่แพทย์จะนำมาใช้ประเมินเด็กว่ามีรูปร่างเตี้ยหรือไม่คือ
- ประวัติของเด็กและครอบครัว ได้แก่ ประวัติการตั้งครรภ์ การคลอด น้ำหนักและความยาวแรกเกิด ประวัติการเจ็บป่วย อาหารที่ได้รับ พัฒนาการของเด็ก ความสูงและการเข้าสู่วัยหนุ่มสาวของบิดามารดา และพี่น้อง
- การตรวจร่างกาย โดยการชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูงหรือความยาวในเด็กเล็ก วัดความยาวของส่วนแขน ขา และเส้นรอบศีรษะ และบันทึกในกราฟเพื่อดูรูปแบบการเจริญเติบโตของเด็ก การตรวจร่างกายระบบอื่น ๆ เพื่อหาความผิดปกติที่พบร่วมกัน
- การตรวจอายุกระดูก โดยการเอกซเรย์ฝ่ามือและข้อมือ เพื่อประเมินดูการเจริญเติบโตของกระดูก
- การตรวจอื่น ๆ ทางห้องปฏิบัติการ จะทำในเด็กที่สงสัยว่าจะมีความผิดปกติของฮอร์โมน
อาหารกับการเจริญเติบโตของเด็ก
การเลือกกินอาหารที่เหมาะสม มีความสำคัญ ต่อเจริญเติบโต และยังช่วยให้เด็ก ๆ มีสุขภาพดีและไม่อ้วน ลักษณะอาหารที่ควรให้เด็ก ๆ ได้ทานคือ
- รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ คือ ข้าว แป้ง เนื้อสัตว์และนม ไขมัน ผักและผลไม้ อย่างสมดุล
- ดื่มนมวันละ 2-3 แก้วเพื่อให้ได้แคลเซียมเพียงพอ
- ควรรับประทานอาหารประเภทผักและผลไม้เป็นประจำเพื่อให้ได้ใยอาหาร
- รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูงเป็นประจำเช่น ตับ เนื้อสัตว์ ไข่แดง ผักใบเขียว
- ไม่ควรกินอาหารรสหวานจัดและอาหารประเภทน้ำตาลมาก
- หลีกเลี่ยงอาหารที่มันมากเกินไป
- หลีกเลี่ยงน้ำอัดลมและของขบเคี้ยวเช่น ขนมหวาน ขนมกรุบกรอบ
ภาวะตัวเตี้ยปกติ (normal variant short stature)
ภาวะเด็กโตช้าแล้ว ยังมีอีกภาวะหนึ่งที่เรียกว่า ภาวะตัวเตี้ยปกติ (normal variant short stature) เป็นภาวะที่พบได้บ่อย โดยไม่ได้มีโรคอะไรซ่อนเร้นอยู่ และไม่ต้องทำการรักษาใดๆ คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องวิตกกังวล ภาวะดังกล่าวคือ เตี้ยตามพันธุ์ (familial short stature) คือ เด็กที่ตัวเล็กสืบเนื่องจากบิดาและมารดาตัวเล็ก และ เตี้ยชนิด “ ม้าตีนปลาย” (constitutional delayed growth and puberty) เด็กกลุ่มนี้จะเตี้ยร่วมกับเข้าสู่วัยหนุ่มวัยสาวช้ากว่าเด็กทั่วไป มักได้ประวัติการเข้าสู่วัยหนุ่มสาวช้าในบิดาและมารดาร่วมด้วย เช่น มารดามีประจำเดือนครั้งแรกอายุ 15 ปีสิ่งที่คุณพ่อ คุณแม่ควรทำคือ การหมั่นสังเกตุลูก ๆ ดูการเจริญเติบโต รวมถึงความเจ็บป่วยต่าง ๆ ที่อาจจะเกิดขึ้น หากพบความผิดปกติได้เร็ว ก็สามารถพามาพบและปรึกษากับผู้เชี่ยวชาญ เพื่อแก้ไขและดูแล รักษาได้ทันท่วงทีโปรแกรมที่เกี่ยวข้อง
ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช อินเตอร์เนชั่นแนล (ศรีนครินทร์)
