เกษตรกรโคคา ประท้วงรบ.โบลิเวีย ไม่พอใจแย่งพื้นที่ตลาด

เมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา ท้องถนนในกรุงลาปาซคละคลุ้งไปด้วยควันจากแก๊สน้ำตา ตำรวจโบลิเวียใช้แก๊สน้ำตายิงสกัดฝูงชนที่มาชุมนุมต่อต้านรัฐบาล ขณะเดียวกันด้านผู้ประท้วงเองก็ขว้างปากระบอกแก๊สน้ำตาและข้าวของอื่นๆ กลับไปยังฝั่งตำรวจ

ผู้ชุมนุมเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรจากภูมิภาค ลอส ยุงกัส ซึ่งเป็นพื้นที่เพาะปลูกใบโคคาทางตอนกลางของโบลิเวีย พวกเขาไม่พอใจที่รัฐบาลโบลิเวียสนับสนุนการค้าใบโคคาของกลุ่มอาร์โนลด์ อาราเนส โดยมองว่ากลุ่มนี้กำลังจะเข้ามาแย่งพื้นที่ส่วนแบ่งในตลาดใบโคคาที่ลอส ยุงกัส ถือครองมานาน

อีกทั้งยังระบุด้วยว่า กลุ่มผู้ผลิตใบโคคาที่รัฐบาลสนับสนุนนั้นเป็นโคคาผิดกฎหมาย เนื่องจากมาจากแหล่งที่ไม่ได้รับอนุญาตให้เป็นพื้นที่ปลูกโคคาตามกฎหมาย 906 ที่ว่าด้วยการปลูกใบโคคา

การประท้วงของกลุ่มผู้ผลิตโคคาที่ไม่เห็นด้วยกับแผนงานของรัฐบาลเกิดขึ้นมาตั้งแต่วันที่  1 สิงหาคมแล้ว และนับจากวันนั้นก็เกิดการปะทะกันระหว่างผู้ชุมนุมเรื่อยมา

ข้อเรียกร้องของผู้ประท้วงคือ ต้องการให้รัฐบาลปิดตลาดใหม่ที่กำลังจะสร้าง เนื่องจากเป็นตลาดคู่ขนานของใบโคคาที่มีอยู่เดิม

ปัจจุบันตลาดค้าใบโคคาที่ใหญ่ที่สุดมีชื่อเรียกว่า อเดปโคคา เป็นตลาดสำหรับการค้าใบโคคาและผลิตภัณฑ์อื่นๆ ตลาดตั้งอยู่ในกรุงลาปาซ ซึ่งร้อยละ 90 ของสินค้าจากโคคาที่ถูกกฎหมายต้องผ่านตลาดนี้

สหประชาชาติประเมินว่าทำมูลค่าได้มากถึง 173 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี หรือราว 6,250 ล้านบาท

รัฐบาลที่สนับสนุนกลุ่มผู้ผลิตโคคาอาร์โนลด์ อาราเนส ถูกกล่าวหาว่าต้องการแย่งชิงตลาดแห่งนี้ เพื่อครอบครองส่วนแบ่งทางการตลาดที่ดีที่สุดข้อพิพาทระหว่างผู้ผลิตโคคาฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายต่อต้านไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในปีนี้

ย้อนไปเมื่อช่วงเดือนตุลาคมปีที่ผ่านมา ตอนนั้นเกิดเหตุการณ์ผู้สนับสนุนรัฐบาลเข้ายึดตลาดอเดปโคคา ทำลายป้ายร้านค้าของกลุ่มลอส ยุงกัส อีกทั้งยังจับคนที่เป็นตัวแทนของกลุ่มเป็นตัวประกัน

เหตุดังกล่าวนำไปสู่การจลาจล ฝ่ายผู้ผลิตโคคาของลอส ยุงกัส เองก็ไม่ยอมพากันมาปิดล้อมตลาด ตำรวจถูกส่งมาสลายการชุมนุมด้วยแก๊สน้ำตาส่งผลให้มีคนได้รับบาดเจ็บ

เหตุการณ์คลี่คลายเมื่อกลุ่มลอส ยุงกัสสามารถยึดตลาดกลับคืนมาได้ ก่อนที่ความขัดแย้งจะกลับมาปะทุอีกครั้งในปีนี้

โคคาเป็นพืชพื้นเมืองของอเมริกาใต้ พบได้ในโบลิเวีย เปรู โคลอมเบียและบราซิล ผู้คนส่วนใหญ่ทราบดีว่า ใบโคคาเป็นสารตั้งต้นของการผลิตโคเคน หนึ่งในยาเสพติดที่แพร่กระจายในทวีปอเมริกา ดังนั้นโคคาจึงถูกเชื่อมโยงกับยาเสพติด

อย่างไรก็ตาม สำหรับชาวบ้านในโบลิเวีย โดยเฉพาะคนพื้นเมือง โคคาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรม ผู้คนนิยมเคี้ยวใบโคคาระหว่างวัน เพื่อช่วยให้มีเรี่ยวแรงทำงาน ตลอดจนยังเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมตามประเพณีความเชื่อ และยังเป็นยาพื้นบ้าน

แต่กระนั้นทางสากลตามอนุสัญญาของสหประชาชาติปี  1961 ระบุไว้ว่า ใบโคคาเป็นยาเสพติด ที่ผ่านมารัฐบาลโบลิเวียพยายามเรื่อยมาที่จะแก้ไขอนุสัญญานี้ โดยระบุว่า โคคาเป็นมรดกและวัฒนธรรมของชนพื้นเมือง อีกทั้งยังเป็นเครื่องดื่มที่ดีต่อสุขภาพ

ความพยายามต่อสู้เพื่อโคคานอกจากพยายามในทางกฎหมายแล้ว ยังรวมถึงการเคลื่อนไหวในทางสังคมที่คนโบลิเวียไปรวมตัวกันเคี้ยวใบโคคาหน้าสถานทูตสหรัฐฯ ในกรุงลาปาซ รวมถึงภาคธุรกิจเองก็ผลิตเครื่องดื่มใหม่ๆ ที่ผสมใบโคคาออกมาวางขาย

จนในที่สุดปี 2014 โบลิเวียได้รับอนุญาตจากสหประชาชาติให้สามารถปลูกโคคาถูกกฎหมายได้ในพื้นที่เพาะปลูกที่กำหนด

อย่างไรก็ตามรายงานจากสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติหรือ UNODC เมื่อปี 2020 ชี้ว่า แม้จะมีกฎหมายควบคุม แต่แหล่งการเพาะปลูกโคคากลับเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

ตัวเลขของปี 2020 พบว่าพื้นที่เพาะปลูกโคคาเพิ่มขึ้นร้อยละ 15 เมื่อเทียบกับปี 2019 หรือราว 294 ตารางกิโลเมตรสร้างความกังวลว่าโคคาที่เพิ่มขึ้นในโบลิเวียอาจเชื่อมโยงกับขบวนการค้ายาเสพติดที่มักใช้พื้นที่ของชนพื้นเมืองซึ่งมีฐานะยากจนเป็นแหล่งเพาะปลูก

ปัจจุบันโบลิเวียส่งออกใบโคคาใหญ่ที่สุดเป็นอันดับที่สามของโลก เป็นรองจากโคลอมเบีย และเปรู อย่างไรก็ตามตำแหน่งนี้วัดจากการส่งออกใบโคคาถูกกฎหมาย เนื่องจากรายงานจากผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ทุกวันนี้ใบโคคาที่โบลิเวียส่งออกลดลงถึงร้อยละ 35 เมื่อเทียบกับตัวเลขปี 2010 ซึ่งในตอนนั้นยังไม่มีกฎหมายควบคุมเข้มงวดแบบวันนี้