วันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก-ย้อนดูเสรีภาพไทย

3 พ.ค.ของทุกปี ถือเป็นวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก ที่เริ่มต้นมาจากสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ ได้ประกาศให้วันเสรีภาพสื่อมวลชนโลกหรือวันสื่อมวลชนโลก เพื่อสร้างความตระหนักถึงความสำคัญของเสรีภาพสื่อและย้ำเตือนรัฐบาลถึงหน้าที่เคารพและสนับสนุนเสรีภาพในการแสดงออกซึ่งได้รับการคุ้มครองตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ข้อ 19 และเป็นเครื่องหมายวันครบรอบปฏิญญาวินด์ฮุก อันเป็นคำแถลงหลักสื่อมวลชนเสรีซึ่งนักหนังสือพิมพ์ชาวแอฟริการวบรวมไว้ในปี 2534

ทั้งนี้ ความเคลื่อนไหวของวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก จะประกอบด้วย  ยูเนสโกนำเสนอรางวัลเสรีภาพสื่อโลกยูเนสโก/กีลเลร์โม กาโน แก่ปัจเจกบุคคล องค์การหรือสถาบันที่สมควรซึ่งมีส่วนในการปกป้อง และ/หรือ สนับสนุนเสรีภาพสื่อทุกหนแห่งบนโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเป็นการเผชิญอันตราย รางวัลดังกล่าวตั้งขึ้นในปี 2540 และมอบให้ตามคำแนะนำของคณะลูกขุนอิสระซึ่งเป็นวิชาชีพข่าว 14 คน องค์การนอกภาครัฐทั้งระดับภูมิภาคและระหว่างประเทศซึ่งทำงานด้านเสรีภาพสื่อมวลชน และรัฐสมาชิกยูเนสโกเป็นผู้เสนอชื่อผู้เข้าชิงรางวัล

ขณะที่ประเทศไทย หน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้องจะมีการเคลื่อนไหว เช่นองค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนไทย ร่วมกันจัดงานเสวนาเนื่องในวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก ในหัวข้อเสรีภาพสื่อกับอนาคตสังคมไทย ที่สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย รวมถึงหน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้องการออกแถลงการณ์และการแสดงสัญลักษณ์ต่าง ๆ ถือเป็นการแสดงจุดยืนในวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก ที่สื่อมวลชนเปรียบเป็นกระจก นำข้อมูลและเรื่องราวต่าง ๆ มาเปิดเผยตามข้อเท็จจริง

แต่ยังคงต้องติดตาม ว่า “เสรีภาพ” สื่อมวลชนไทย จะเป็นเช่นไร เพราะผลการประชุมสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) เมื่อวันที่ 1 พ.ค.ที่ผ่านมา ได้มีการพิจารณา ร่าง พ.ร.บ.การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน โดยใช้เวลานานกว่า 7 ชั่วโมง ในการถกเถียงอภิปรายรายงานศึกษาการปฏิรูปสื่อมวลชน และร่างกฎหมายกำกับดูแลสื่อ ก่อนที่จะลงมติ 141 ต่อ 13 งดออกเสียง 17 และส่งไม้ต่อให้ ครม. พิจารณาต่อไปนั่นเอง

แม้ล่าสุด พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี จะมีท่าทีต่อการหารือของตัวแทน 30 องค์กรสื่อมวลชน เข้ายื่นจดหมายเปิดผนึก เพื่อขอให้ทบทวนและตีตกรายงานผลการศึกษาและ ร่างกฎหมายคุมสื่อ ของ สปท. ที่ให้เจ้าหน้าที่รัฐ 2 คน เป็นกรรมการสภาวิชาชีพ ที่กล่าวว่า “วันนี้ไม่ให้อิสระกับสื่อหรือ วันนี้อิสระทุกอย่าง เพียงแต่ว่า สปท.จะตีกรอบมากขึ้น อย่าลืมว่าผมให้อิสระทุกอัน ไม่เคยไปยุ่งกับใคร ฟ้องก็ไม่เคยฟ้องใครสักที”

นอกจากนี้ ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี ยังมอบหมายให้ นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี, รัฐมนตรียุติธรรม และคณะกรรมการกฤษฎีกา ไปรับฟังความคิดเห็นสื่อ เพื่อหาทางออก เรื่องการกำกับดูแลกันเองของสื่อมวลชน โดยนายกรัฐมนตรีพร้อมสนับสนุนองค์กรสื่อเสนอแนวทางกำกับดูแลกันเอง พร้อมหาช่องทางให้สมาคมสื่อทำงานเชื่อมโยงกับรัฐ เพื่อให้การทำงานของสื่อมีคุณภาพมากขึ้น

ด้าน 30 องค์กรสื่อมวลชนไทย  แถลงการณ์วันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก ยื่นข้อเสนอ 5 ข้อ ประกอบด้วย 1. ให้รัฐบาลยับยั้งร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน พ.ศ. .... เพราะนอกจากจะเป็นร่างกฎหมายที่จำกัดเสรีภาพของสื่อมวลชนและประชาชนแล้ว ยิ่งไปกว่านั้นยังมีเนื้อหาที่ขัดกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560

2. ให้ยกเลิกบรรดาประกาศและคำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่มีเนื้อหาจำกัดเสรีภาพสื่อมวลชน เนื่องจากรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 มีเนื้อหารับรองเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของและประชาชนไว้ชัดเจน 3. ให้สื่อมวลชนทุกประเภท พึงตระหนักว่า แม้รัฐธรรมนูญได้ให้หลักประกันในด้านสิทธิเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของประชาชนและสื่อมวลชน แต่การทำหน้าที่ของสื่อมวลชนต้องคำนึงถึงความรับผิดชอบต่อสังคมตามกรอบจริยธรรมแห่งวิชาชีพโดยเคร่งครัดและพร้อมที่จะรับการตรวจสอบจากสังคม

4. ขอให้ประชาชนในฐานะผู้บริโภคข่าวสารมีส่วนร่วมในการตรวจสอบควบคุมการทำหน้าที่ของสื่อมวลชนให้อยู่ในกรอบจริยธรรมแห่งวิชาชีพอย่างเข้มข้น และ 5. องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชน ขอยืนยันว่า เสรีภาพของสื่อมวลชนมีความสำคัญต่อการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข การกระทำของทุกฝ่ายที่ละเมิดต่อเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของประชาชนและสื่อมวลชน เป็นสิ่งที่องค์กรวิชาชีพสื่อมวลชนไม่อาจยอมรับได้และจะต่อสู้เรียกร้องจนถึงที่สุด

สุดท้ายแล้ว ร่าง พ.ร.บ.การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ส่งเสริมจริยธรรมและมาตรฐานวิชาชีพสื่อมวลชน ผลจะออกมาเป็นเช่นไร และจะกระทบต่อความมีเสรีภาพของสื่อมวลชนไทยหรือไม่ ต้องจับตาอย่างใกล้ชิด