งานปั้นปูนสด สัตว์หิมพานต์ประดับพระเมรุมาศ

ลวดลายงานประติมากรรมที่อ่อนช้อยสวยงาม เป็นเอกลักษณ์ของชิ้นงานสัตว์หิมพานต์ที่ปั้นด้วยปูนสด หรือปูนตำ แบบดั้งเดิมของจังหวัดเพชรบุรี กลุ่มช่างปั้นปูนสดรับผิดชอบปั้นสัตว์หิมพานต์ ในกลุ่มม้า โค สิงห์ และสัตว์ผสมหลากชนิด ที่จะประดับในสระอโนดาต ฐานของพระเมรุมาศในด้านทิศใต้ ทิศตะวันออก และทิศตะวันตก รวมแล้วกว่า 200 ชิ้น ปูนสดที่ใช้ปั้น มาจากส่วนผสม ตามภูมิปัญญาไทยที่ช่างปั้นสืบทอดมาแต่โบราณ ส่วนประกอบ ได้แก่ ปูนขาว ทราย น้ำตาล เยื่อกระดาษ และกาวหนังสัตว์ ที่ต้องนำมาตำให้เข้ากัน ผสมจนเป็นเนื้อเดียว ได้เป็นปูนสดที่มีคุณสมบัติเหนียวแน่น ยึดเกาะได้ดี เมื่อแห้งแล้วจะทำให้เนื้อปูนแข็งตัวเป็นรูปทรงได้ง่าย

สมชาย บุญประเสริฐ หัวหน้าทีมปั้นปูนสด จ.เพชรบุรี บอกว่า งานปั้นสดจะมีสไตล์การปั้นคือมีการขึ้นโครงด้วยเหล็ก ขึ้นแกนด้วยซีเมนต์ ถึงจะมาเก็บรายละเอียด เป็นส่วนของปูนปั้น ปูนตำของสูตรเพชรบุรี เป็นของโบราณที่มีมาแต่เดิม ก็จะมีกระบวนการขั้นตอนที่แตกต่างจากที่อื่นก็คือ จบภายในชิ้นเดียว ปั้นเสร็จคือจบเลย ไม่ต้องมาทำหล่อ ไม่ต้องพิมพ์ สำหรับเสน่ห์ของการปั้นปูนสด คือช่างปั้นต้องปั้นแต่ง สร้างลวดลายชิ้นงานให้สมบูรณ์ในเวลาจำกัดก่อนที่ปูนจะแข็งตัว ช่างปั้นกว่า 50 ชีวิตที่มาร่วมจัดสร้างสัตว์หิมพานต์ครั้งนี้จึงต้องเป็นช่างฝีมือที่มีประสบการณ์ปั้นมามากกว่า 10 ปีเพื่อให้งานออกมาสวยงาม สมบูรณ์แบบที่สุด

ส่วนความยากง่ายนั้น หัวหน้าทีมปั้นปูนสด บอกว่า อยู่ที่ทักษะของช่าง ถ้าช่างที่มีความชำนาญ มีประสบการณ์อยู่ในระดับนึงก็จะทำงานได้ง่ายขึ้น แต่ถ้าเรียนรู้ใหม่ก็ต้องค่อยๆ เรียนรู้ไป ค่อยรู้จักคุณสมบัติของปูน ซึ่งค่อนข้างจะเป็นอะไรที่มันต้องมีความเร็ว ความฉับพลัน คือมันมีระยะเวลาจำกัดที่ในจะต้อง มีความแห้งเร็ว คือต้องแม่น ต้องมีความชำนาญอยู่ในระดับนึง ผลงานถึงจะออกมาได้เหมาะสม ได้เหมาะกับประเภทปูน

งานปั้นปูนสดยังเป็นงานที่ต้องปั้นด้วยมือทั้งหมด การสร้างสรรค์ลวดลายจึงออกมาจากจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์ของช่างปั้น ทำให้ได้ชิ้นงานที่มีความเป็นธรรมชาติ เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวของช่างแต่ละคน เรียกได้ว่า "งานทุกชิ้นมีหนึ่งเดียวในโลก"

 

ณัฐพล ศิลาคำ ถ่ายภาพ

กชวรรณ ปักครึก รายงาน