นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร เปิดเผยว่า ภายหลังน้ำท่วมจังหวัดน่าน เมื่อวันที่ 19-21 สิงหาคม 2569 และมีการรายงานข่าวว่ามีการสำรวจพบรอยแตกร้าวหลายจุด และการทรุดตัวบริเวณด้านทิศตะวันออกของพระอุโบสถวัดภูมินทร์ อำเภอเมือง จังหวัดน่าน ได้สร้างความกังวลเกี่ยวกับความมั่นคงแข็งแรงของโครงสร้างในระยะยาว และหวั่นว่าวัดภูมินทร์ โบราณสถานสำคัญคู่บ้านคู่เมืองจะได้รับความเสียหายนั้น ตนได้มอบหมายให้สำนักศิลปากรที่ 7 เชียงใหม่
ซึ่งรับผิดชอบพื้นที่จังหวัดน่าน เข้าไปสำรวจโบราณสถานที่ได้รับความเสียหายจากน้ำท่วม
รวมทั้งวัดภูมินทร์แล้วเมื่อวันศุกร์ที่ 21 สิงหาคมที่ผ่านมา พบว่าระดับน้ำที่ท่วมในครั้งนี้ไม่ได้ทำความเสียหายกับโบราณสถานและภาพจิตรกรรมภายในพระอุโบสถ สำหรับรอยร้าวที่ปรากฏเป็นรอยเดิมที่ตรวจพบภายหลังเหตุการณ์อุทกภัยเมื่อปี 2568 ซึ่งเป็นรอยร้าวที่ชั้นผิว ไม่กระทบถึงโครงสร้างภายใน
ทั้งนี้ หลังน้ำท่วมปีที่ผ่านมา กรมศิลปากรได้มอบหมายให้วิศวกรและผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์โบราณสถานสำรวจโครงสร้างโดยละเอียด โดยได้มีการขุดตรวจทางโบราณคดีเพื่อหาข้อมูลรายละเอียดของฐานรากและโครงสร้างของอาคารไปแล้วเมื่อปลายปี 2568 ผลการตรวจสอบพบว่า รอยแตกร้าวรอบพระอุโบสถเกิดขึ้นบริเวณฐานบัว ประตูและบันไดทางเข้า
โดยสาเหตุเบื้องต้นเกิดจากการทรุดตัวไม่เท่ากันของพระอุโบสถและพื้นลานโดยรอบ เนื่องจากอาคารพระอุโบสถมีน้ำหนักมาก จึงเกิดการทรุดตัวที่มากกว่าพื้นลาน ทำให้เกิดการแตกร้าวที่ฐานบัวโดยรอบ แต่อุโบสถทรุดพร้อมกันทุกด้าน จึงเกิดการแตกร้าวที่ตัวอุโบสถเล็กน้อย และเกิดเฉพาะที่บริเวณฐานบัวโดยรอบ
ขณะนี้อยู่ระหว่างการทำแบบเพื่อเตรียมการบูรณะ โดยมีแนวทางในการอนุรักษ์ระยะเร่งด่วน ได้แก่ การแก้ไขโดยการเสริมฐานรากที่ผนังพระอุโบสถ และอาจตัดแยกโครงสร้างของพระอุโบสถและลานโดยรอบ เพื่อแยกการทรุดตัวที่ไม่เท่ากัน และการดำเนินการในระยะต่อไป วิศวกรและผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์โบราณสถานอาจจะพิจารณาปรับดีด เพื่อยกปรับระดับเสริมฐานรากเสาเข็ม ทั้งผนังพระอุโบสถ เสารับโครงหลังคา และองค์พระประธานต่อไป
อธิบดีกรมศิลปากร กล่าวอีกว่า กรมศิลปากรขอยืนยันว่าโครงสร้างของพระอุโบสถวัดภูมินทร์ยังคงมีความแข็งแรง โดยกรมศิลปากรได้มีการดำเนินการเกี่ยวกับการอนุรักษ์โบราณสถานและโบราณวัตถุภายในวัดภูมินทร์มาอย่างต่อเนื่อง เช่น ที่ผ่านมาได้มีการบูรณะและปิดทองพระพุทธรูปภายในอุโบสถ เนื่องจากตระหนักดีว่าวัดภูมินทร์เป็นโบราณสถานสำคัญ รวมถึงกรมศิลปากรยังให้ความใส่ใจกับการบูรณะโบราณสถานอื่น ๆ ในจังหวัดน่าน เป็นต้นว่า วัดช้างค้ำ ที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียงกันอีกด้วย