เมื่อพูดถึงวันเด็ก หลายคนคงนึกถึงวันเด็กแห่งชาติของไทย ซึ่งตรงกับวันเสาร์ที่สองของเดือนมกราคมของทุกปี แต่รู้หรือไม่ว่า นอกจากวันเด็กของไทยแล้ว ยังมี “วันเด็กสากล” ซึ่งตรงกับวันที่ 20 พฤศจิกายนของทุกปีอีกด้วย
วันเด็กสากล หรือ Universal Children’s Day เป็นวันที่ส่งเสริมสิทธิและสวัสดิภาพของเด็กทั่วโลก โดยองค์การสหประชาชาติ หรือ UN ได้กำหนดให้วันนี้เป็นวันสำคัญในการส่งเสริมความสามัคคีทั่วโลก สร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับปัญหาและความท้าทายที่เด็ก ๆ ต้องเผชิญ
ตลอดจนเรียกร้องให้มีการพัฒนาคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีของเด็กให้ดียิ่งขึ้น ผู้คนสามารถมีส่วนร่วมได้ด้วยการสนับสนุนองค์กรการกุศลที่มุ่งช่วยเหลือเด็ก ศึกษาเรียนรู้เกี่ยวกับสิทธิเด็ก และเรียกร้องให้มีนโยบายที่คุ้มครองเด็ก เหล่าพลเมืองรุ่นเยาว์
เริ่มต้นครั้งแรกปี 1857
วันเด็กเริ่มต้นขึ้นเมื่อวันอาทิตย์ที่ครั้งที่สองของเดือนมิถุนายน ปี ค.ศ. 1857 เนื่องจาก ศาสนาจารย์ ดร. ชาร์ลส์ ลีโอนาร์ด บาทหลวงประจำคริสตจักรยูนิเวอร์ซัลลิสต์ออฟเดอะรีดีมเมอร์ในเมืองเชลซี รัฐแมสซาชูเซตส์ ประเทศสหรัฐอเมริกา ได้จัดพิธีทางศาสนาพิเศษขึ้นเพื่ออุทิศให้แก่เด็ก ๆ และให้เด็ก ๆ ได้เข้าร่วมพิธีดังกล่าว เขาตั้งชื่อวันนี้ว่า "วันกุหลาบ" ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อเป็น "วันอาทิตย์แห่งดอกไม้" จนท้ายที่สุดเปลี่ยนชื่อมาเป็น "วันเด็ก"
ประเทศตุรกีเป็นประเทศแรกที่ประกาศให้วันเด็กเป็นวันหยุดประจำชาติอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1920 โดยกำหนดให้ตรงกับวันที่ 23 เมษายน นับตั้งแต่นั้นมา ตุรกีได้จัดงานวันเด็กแห่งชาติมาอย่างต่อเนื่อง โดยรัฐบาลตุรกีและหนังสือพิมพ์ในยุคนั้นต่างประกาศให้วันนี้เป็นวันสำหรับเด็ก
อย่างไรก็ตาม มีการเห็นพ้องกันว่าจำเป็นต้องมีการรับรองวันเด็กอย่างเป็นทางการเพื่อยืนยันและสร้างความชอบธรรมให้แก่การเฉลิมฉลอง ต่อมาในปี ค.ศ. 1929 มุสตาฟา เคมาล อตาเติร์ก ผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐตุรกีและประธานาธิบดีในขณะนั้น จึงได้ประกาศรับรองวันเด็กแห่งชาติอย่างเป็นทางการ
แม้ว่าองค์การสหประชาชาติจะจัดตั้งวันเด็กสากลขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 1954 แล้วแต่มีมติรับรองปฏิญญาว่าด้วยสิทธิเด็กฉบับเพิ่มเติมขึ้นตามมาทีหลัง เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน ค.ศ. 1959 ซึ่งเดิมทีสันนิบาตชาติได้รับรองเอกสารฉบับนี้ไว้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1924 ก่อนที่องค์การสหประชาชาติจะนำมาใช้เป็นปฏิญญาว่าด้วยสิทธิเด็กของตนเอง
ปฏิญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก
สหประชาชาติรับรองอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็กเมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน ค.ศ. 1989 เพื่อคุ้มครองสิทธิเด็กในทุกด้าน และกำหนดให้ประเทศที่ให้สัตยาบันต้องคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็นสำคัญ โดยมีปฏิญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก ประกอบด้วย
- เด็กทุกคนต้องได้รับปัจจัยที่จำเป็นต่อการพัฒนาการตามปกติของตนเอง ทั้งในด้านร่างกายและจิตใจ
- เด็กที่หิวโหยต้องได้รับอาหาร เด็กที่เจ็บป่วยต้องได้รับการรักษา เด็กที่มีพัฒนาการล่าช้าต้องได้รับความช่วยเหลือ เด็กที่กระทำความผิดต้องได้รับการช่วยเหลือและชี้แนะ ส่วนเด็กกำพร้าและเด็กที่ถูกทอดทิ้งต้องได้รับที่พักพิงและการดูแลช่วยเหลือ
- เด็กต้องเป็นกลุ่มแรกที่ได้รับความช่วยเหลือในยามเกิดภัยพิบัติหรือสถานการณ์ฉุกเฉิน
- เด็กต้องได้รับโอกาสในการประกอบอาชีพเพื่อเลี้ยงดูตนเอง และต้องได้รับการคุ้มครองจากการแสวงหาประโยชน์ในทุกรูปแบบ
- เด็กต้องได้รับการอบรมเลี้ยงดูให้มีจิตสำนึก ในการใช้ความสามารถและพรสวรรค์ที่มีเพื่อประโยชน์แก่เพื่อนมนุษย์ด้วยกัน
ต่อมาในปี ค.ศ. 2012 บัน คีมูน เลขาธิการสหประชาชาติในขณะนั้น ได้ริเริ่มโครงการส่งเสริมการศึกษา โดยมุ่งเน้น 3 เป้าหมาย ได้แก่ การให้เด็กทุกคนเข้าถึงการศึกษา การพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้และทักษะของเด็ก และการส่งเสริมการศึกษาที่ปลูกฝังสันติภาพ ความเคารพซึ่งกันและกัน และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
วันเด็กสากลไม่ได้เป็นเพียงวันที่จัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองและเห็นคุณค่าของเด็ก ๆ เท่านั้น แต่ยังเป็นวันที่ช่วยสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับเด็กทั่วโลกที่ต้องเผชิญกับความรุนแรงหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการล่วงละเมิด การแสวงหาประโยชน์ และการเลือกปฏิบัติ
ในบางประเทศ เด็กถูกบังคับใช้แรงงาน ต้องเข้าไปพัวพันกับความขัดแย้งทางอาวุธ ใช้ชีวิตอยู่บนท้องถนน หรือได้รับความทุกข์ทรมานจากการถูกเลือกปฏิบัติอันเนื่องมาจากความแตกต่างทางศาสนา ปัญหาด้านชนกลุ่มน้อย หรือความพิการ ในปัจจุบัน ยังคงมีเด็กอายุระหว่าง 5–14 ปี ประมาณ 153 ล้านคนที่ถูกบังคับให้ใช้แรงงานเด็ก
วันเด็กสากล VS วันเด็กแห่งชาติของไทย
วันเด็กสากลและวันเด็กแห่งชาติของไทยมีความแตกต่างกันทั้งในด้านที่มาและวัตถุประสงค์ โดยวันเด็กสากลกำหนดขึ้นโดยองค์การสหประชาชาติ โดยมุ่งเน้นไปที่การส่งเสริมสิทธิและสวัสดิภาพของเด็กทั่วโลก พร้อมทั้งส่งเสริมให้ผู้คนมีความตระหนักรู้เกี่ยวกับความรุนแรงที่เด็กต้องเผชิญ
ขณะที่วันเด็กแห่งชาติของไทยมีจุดประสงค์เพื่อให้เด็กทั้งในระบบและนอกระบบการศึกษาได้ตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัญของตนเอง รวมถึงเรียนรู้เกี่ยวกับสิทธิ หน้าที่ ความรับผิดชอบ และระเบียบวินัยที่พึงมีต่อตนเองและสังคม
ตลอดจนปลูกฝังให้เด็กมีส่วนร่วมในสังคม ยึดมั่นในสถาบันชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และระบอบประชาธิปไตย พร้อมทั้งส่งเสริมให้ประชาชนเห็นถึงความสำคัญและความต้องการของเด็ก เพื่อเตรียมความพร้อมให้เด็กเติบโตเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาประเทศต่อไป