"แพะมาร์คอร์" สัตว์ประจำชาติปากีสถาน เขาสวยงามเสมือนหลุดจากเทพนิยาย

ท่ามกลางเทือกเขาสูงชันของเอเชียกลาง มีสัตว์ป่าชนิดหนึ่งที่โดดเด่นจนแทบไม่มีใครมองข้าม นั่นคือ "แพะมาร์คอร์" (Markhor) สัตว์กีบแห่งภูเขาที่มีเขาเกลียวขนาดใหญ่เป็นเอกลักษณ์ ด้วยรูปร่างสง่างาม ความสามารถในการปีนหน้าผาสูงชัน และเขาที่บิดเป็นเกลียวคล้ายงานประติมากรรมธรรมชาติ ทำให้มาร์คอร์กลายเป็นหนึ่งในสัตว์ภูเขาที่โดดเด่นที่สุดของโลก

อย่างไรก็ตาม เบื้องหลังภาพลักษณ์อันน่าเกรงขาม มาร์คอร์เคยเผชิญวิกฤตประชากรลดลงอย่างหนักจากการล่าและการสูญเสียถิ่นอาศัย จนถูกจัดอยู่ในกลุ่มสัตว์ใกล้ถูกคุกคาม (Near-Threatened) และได้รับการคุ้มครองในหลายประเทศ

สัตว์ประจำชาติปากีสถาน

มาร์คอร์เป็นแพะป่าชนิดหนึ่งในวงศ์ Bovidae มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Capra Falconeri โดยชื่อ มาร์คอร์ เชื่อว่ามาจากภาษาเปอร์เซียและภาษาในเอเชียกลาง โดยมีความหมายใกล้เคียงกับ "ผู้กินงู" แม้ในความจริง มาร์คอร์จะเป็นสัตว์กินพืชก็ตาม พวกมันอาศัยอยู่ตามภูเขาสูงของปากีสถาน อัฟกานิสถาน อินเดีย ทาจิกิสถาน อุซเบกิสถาน และบางพื้นที่ของเอเชียกลาง โดยในปัจจุบัน มาร์คอร์ยังถือเป็นสัตว์ประจำชาติของปากีสถานอีกด้วย

เขางามเด่นเสมือนหลุดจากเทพนิยาย

สิ่งที่ทำให้มาร์คอร์โดดเด่นที่สุด คือ เขา โดยเขาของมาร์คอร์จะบิดเป็นเกลียวคล้ายสว่าน โดยเฉพาะในตัวผู้ที่โตเต็มวัย ที่สามารถยาวได้ถึง 160 เซนติเมตร ขณะที่ตัวเมียก็มีเขาเช่นกัน แต่สั้นกว่ามาก เขาเหล่านี้ใช้สำหรับต่อสู้แย่งคู่ แสดงความแข็งแรง และป้องกันตัว ในฤดูผสมพันธุ์ ตัวผู้มักใช้เขาปะทะกันอย่างรุนแรง เพื่อแย่งสิทธิ์ในการผสมพันธุ์

แพะมาร์คอร์มีลำตัวแข็งแรงสำหรับภูเขาสูง ถูกสร้างมาเพื่อการใช้ชีวิตบนพื้นที่สูงชันโดยเฉพาะ ข้อมูลทั่วไปของตัวเต็มวัย ได้แก่ ความสูงที่ไหล่ประมาณ 65 - 115 เซนติเมตร ความยาวลำตัวราว 130 - 180 เซนติเมตร น้ำหนักตัวผู้อาจมากกว่า 100 กิโลกรัม น้ำหนักตัวเมียราว 30 - 50 กิโลกรัม

มาร์คอร์มีขนหนาเพื่อช่วยป้องกันอากาศหนาวบนภูเขา ตัวผู้มักมีเครายาวบริเวณคอและอก ทำให้ดูสง่างามคล้ายสัตว์ในตำนาน สีขนมีตั้งแต่น้ำตาลอ่อน เทา ไปจนถึงน้ำตาลเข้ม ขึ้นอยู่กับฤดูกาลและชนิดย่อย

ราชานักปีนผาแห่งเอเชียกลาง

มาร์คอร์มีความสามารถในการปีนหน้าผาและภูเขาหินสูงชันได้อย่างน่าทึ่ง กีบของพวกมันออกแบบมาให้เกาะพื้นหินได้ดี ช่วยให้สามารถเคลื่อนที่ในพื้นที่อันตรายได้อย่างคล่องแคล่ว โดยทั่วไปตัวเมียและลูกมักอยู่รวมกันเป็นฝูง ส่วนตัวผู้โตเต็มวัยมักใช้ชีวิตลำพัง หรือรวมกลุ่มเล็ก ๆ ในช่วงฤดูผสมพันธุ์ ตัวผู้จะลงมาจากพื้นที่สูงเพื่อแข่งขันแย่งตัวเมีย

นอกจากนี้ มาร์คอร์ยังมีสายตาและการได้ยินดีเยี่ยม เมื่อรู้สึกถึงอันตราย พวกมันสามารถวิ่งขึ้นพื้นที่สูงชันได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งช่วยหลบหนีนักล่าได้ดี

ส่วนอาหารหลักของมาร์คอร์ ได้แก่ หญ้า ใบไม้ พุ่มไม้ ยอดอ่อน และพืชภูเขา ในฤดูร้อน พวกมันมักขึ้นไปหากินบนภูเขาสูง ส่วนฤดูหนาวจะลงมายังพื้นที่ต่ำกว่าเพื่อหาอาหาร มักอาศัยอยู่ในพื้นที่ภูเขาสูงและแห้งแล้ง เช่น เทือกเขาหิมาลัย เทือกเขาฮินดูกูช และพื้นที่ภูเขาหินในเอเชียกลาง บางพื้นที่สามารถพบมาร์คอร์ได้สูงกว่า 3,000 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล

พวกมันมักเลือกพื้นที่ที่มีหน้าผาสูง พื้นที่หิน พืชพรรณกระจัดกระจาย และพื้นที่เข้าถึงยาก เพราะช่วยลดโอกาสเผชิญหน้ากับนักล่า

อยู่ในสถานะใกล้ถูกคุกคาม

ในอดีต ประชากรมาร์คอร์ลดลงอย่างหนักจากหลายปัจจัย เช่น การล่าเพื่อเขา โดยเขาอันสวยงามของมาร์คอร์ทำให้พวกมันตกเป็นเป้าของนักล่า หลายคนต้องการเขามาร์คอร์เป็นของสะสม เครื่องประดับ ถ้วยรางวัลล่าสัตว์

นอกจากนี้การแข่งขันกับปศุสัตว์ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่ง โดยการเลี้ยงแพะและแกะของมนุษย์ในพื้นที่ภูเขา ทำให้เกิดการแข่งขันด้านอาหารและพื้นที่อาศัย และการสูญเสียถิ่นอาศัย จากการขยายตัวของมนุษย์ ถนน และกิจกรรมต่าง ๆ ทำให้พื้นที่ธรรมชาติลดลง

ข้อมูลจาก IUCN Red List ระบุว่า มาตรการอนุรักษ์ในหลายประเทศช่วยให้ประชากรมาร์คอร์บางพื้นที่เริ่มฟื้นตัวตัวอย่างสำคัญคือ โครงการอนุรักษ์ในปากีสถาน ที่ให้ชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วมดูแลสัตว์ป่า และได้รับผลประโยชน์จากการท่องเที่ยวหรือการจัดการทรัพยากร โดยหลายฝ่ายมองว่า มาร์คอร์กลายเป็นตัวอย่างสำคัญของการอนุรักษ์สัตว์ป่าที่ชุมชนมีบทบาทร่วมอย่างแท้จริง

ที่มา: U.S. Fish & Wildlife Service / IUCN Red List / iNaturalist