ไทยว่างงานต่ำ แต่ทำไมยังไม่รวย? เปิด 3 เหตุผล คนมีงานทำแต่รายได้ไม่พอ
Bnomics ธนาคารกรุงเทพ ชวนหาคำตอบ ทำไมไทยมีอัตราว่างงานต่ำ แต่คนไทยยังมีรายได้ไม่สูง และอะไรฉุดรั้งเศรษฐกิจไทย?
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่มีอัตราว่างงานต่ำที่สุดแห่งหนึ่งของโลก แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าคนไทยมีรายได้ดีหรือมีคุณภาพชีวิตที่มั่นคง เพราะแม้คนส่วนใหญ่จะมีงานทำ แต่หลายคนยังมีรายได้น้อยและแทบไม่มีเงินเหลือเก็บ
Bnomics ธนาคารกรุงเทพ ชวนมองอีกมุมว่า การมีงานทำอาจไม่ได้หมายความว่าจะมีรายได้เสมอไป โดยข้อมูลปี 2568 ระบุว่า ไทยมีอัตราว่างงานเพียง 0.8% ต่ำกว่าญี่ปุ่นที่ 2.5% และสหรัฐฯ ที่ 4.2% แต่เมื่อเปรียบเทียบรายได้ผ่าน GDP ต่อหัว
กลับพบว่าไทยอยู่ที่ประมาณ 8,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ขณะที่ญี่ปุ่นอยู่ที่ราว 36,000 ดอลลาร์ และสหรัฐฯ ประมาณ 90,000 ดอลลาร์
คำถามคือ ทำไมประเทศที่คนแทบไม่ตกงาน จึงยังมีรายได้ต่อหัวต่ำกว่าประเทศเหล่านี้หลายเท่า? คำตอบส่วนหนึ่งอาจอยู่ที่ลักษณะงาน รายได้ และมูลค่าทางเศรษฐกิจที่แรงงานไทยสร้างขึ้น
1. คนไทยจำนวนมากไม่มีทางเลือกที่จะว่างงาน
สำหรับคนที่ไม่มีเงินออมมากพอ การหยุดทำงานเพื่อรอหางานใหม่ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะค่าเช่าบ้าน ค่าน้ำ ค่าไฟ และค่าใช้จ่ายในครอบครัวยังคงต้องจ่ายเหมือนเดิม หลายคนจึงจำเป็นต้องทำงานอะไรก็ได้เพื่อให้มีรายได้ แม้จะได้เงินน้อยกว่างานเดิมก็ตาม
ตัวอย่างเช่น คนที่ถูกเลิกจ้างจากโรงงาน อาจต้องกลับไปช่วยครอบครัวทำเกษตร ขายอาหาร หรือรับจ้างทั่วไปในระหว่างหางานใหม่ ขณะที่บางคนอยากทำงานสัปดาห์ละ 40 ชั่วโมง แต่กลับมีงานให้ทำเพียง 15 ชั่วโมง หรือจำเป็นต้องทำงานที่ใช้ทักษะต่ำกว่าความสามารถ เพราะยังหางานที่เหมาะสมไม่ได้
แม้คนเหล่านี้จะมีรายได้น้อย ชั่วโมงทำงานไม่เพียงพอ หรือทำงานไม่ตรงกับทักษะ แต่ตามหลักสถิติแรงงานก็ยังอาจถูกนับว่าเป็นผู้มีงานทำได้
2. มีงานทำ แต่รายได้ไม่เพียงพอ
ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติปี 2568 พบว่า ลูกจ้างไทย 59.8% หรือเกือบ 6 ใน 10 คน ได้รับค่าจ้างต่ำกว่าเดือนละ 15,000 บาท ขณะที่มีเพียง 10.2% ที่ได้รับค่าจ้างตั้งแต่ 30,000 บาทขึ้นไป
เมื่อหักค่าเช่าบ้าน ค่าเดินทาง ค่าอาหาร และค่าใช้จ่ายในการดูแลครอบครัว รายได้ที่ได้รับอาจแทบไม่เหลือเงินเก็บ โดยเฉพาะเมื่อมีค่าใช้จ่ายฉุกเฉินเข้ามา
นอกจากนี้ ไทยยังมีแรงงานนอกระบบประมาณ 20.9 ล้านคน หรือ 52.4% ของผู้มีงานทำทั้งหมด ส่วนใหญ่อยู่ในภาคเกษตรกรรม การค้า และบริการ
แม้แรงงานนอกระบบไม่ได้มีรายได้น้อยทุกคน แต่หลายคนต้องเผชิญกับรายได้ที่ไม่แน่นอนและไม่มีสวัสดิการจากการทำงาน เช่น เกษตรกรที่ยังต้องทำไร่ทำนาแม้ราคาผลผลิตตกต่ำ หรือแม่ค้าที่ต้องเปิดร้านทุกวันแม้ยอดขายลดลง เพราะการหยุดทำงานอาจหมายถึงการไม่มีรายได้เลย
จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่คนไทยจำนวนมากจะมีงานทำและทำงานหนักทุกวัน แต่ยังมีรายได้ไม่เพียงพอต่อการใช้ชีวิตและสร้างความมั่นคงในระยะยาว เพราะอัตราว่างงานที่ต่ำบอกได้เพียงว่าคนมีงานทำ ไม่ได้บอกว่าพวกเขามีรายได้ดีแค่ไหน
3. ทำงาน 8 ชั่วโมงเท่ากัน แต่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจไม่เท่ากัน
การทำงานวันละ 8 ชั่วโมงเท่ากัน ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้เท่ากัน
ตัวอย่างเช่น เกษตรกรที่ทำงานบนพื้นที่ขนาดเล็ก ใช้แรงงานเป็นหลัก และต้องขายผลผลิตตามราคาตลาด อาจสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้น้อยกว่าพนักงานโรงงานผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่มีเครื่องจักรและเทคโนโลยีทันสมัย ช่วยให้ผลิตสินค้าได้จำนวนมากและมีมูลค่าสูงขึ้น
ความแตกต่างจึงไม่ได้อยู่ที่ใครขยันหรือทำงานหนักกว่ากัน แต่อยู่ที่เครื่องมือ เทคโนโลยี เงินทุน ทักษะ และระบบการผลิตที่ช่วยให้แรงงานสร้างผลผลิตได้มากขึ้น
สิ่งนี้เรียกว่า ผลิตภาพแรงงาน (Labor Productivity) หรือความสามารถในการสร้างผลผลิตต่อแรงงาน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการเติบโตของเศรษฐกิจ และเป็นหนึ่งในปัจจัยที่ช่วยให้แรงงานมีโอกาสได้รับรายได้สูงขึ้นในระยะยาว
สำหรับประเทศไทย ปัญหาคือยังมีแรงงานจำนวนมากอยู่ในภาคเกษตรและธุรกิจบริการขนาดเล็ก ซึ่งโดยเฉลี่ยมีผลิตภาพต่ำกว่ากิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ใช้เทคโนโลยีและเงินทุนสูง ขณะที่งานที่มีผลิตภาพสูงยังมีไม่เพียงพอรองรับแรงงานจำนวนมาก
นั่นทำให้แม้คนไทยจะทำงานหนักไม่แพ้คนในประเทศร่ำรวย แต่เมื่อเครื่องมือ เทคโนโลยี และโอกาสในการทำงานแตกต่างกัน มูลค่าที่สร้างได้และรายได้ที่ได้รับก็เติบโตอย่างจำกัด
จากประเทศที่คนมีงานทำ สู่ประเทศที่คนทำงานแล้วมีรายได้ดี
การมีอัตราว่างงานต่ำถือเป็นเรื่องดี แต่หากคนจำนวนมากยังต้องทำงานที่มีรายได้น้อย หรือทำงานหนักแค่ไหนก็แทบไม่มีเงินเหลือเก็บ ตัวเลขว่างงานที่ต่ำก็ไม่ได้สะท้อนว่าคนไทยมีคุณภาพชีวิตที่ดีแล้ว
หากประเทศไทยต้องการก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลาง จำเป็นต้องเพิ่มความสามารถในการสร้างมูลค่าของแรงงาน ทั้งการลงทุนในเทคโนโลยี การพัฒนาทักษะแรงงาน และการสร้างโอกาสให้คนเข้าถึงงานที่มีรายได้ดีขึ้น
แม้ปัจจุบันไทยจะเริ่มเห็นการลงทุนในอุตสาหกรรมใหม่เพิ่มขึ้น แต่กว่าการลงทุนเหล่านี้จะสร้างงานและกระจายรายได้ไปสู่แรงงานส่วนใหญ่ยังต้องใช้เวลา โดยเฉพาะคนที่ทำงานอยู่ในภาคเกษตรและธุรกิจขนาดเล็ก
เพราะท้ายที่สุดแล้ว การมีงานทำอาจช่วยให้คนมีรายได้เลี้ยงชีพ แต่การมีงานที่ดีต่างหากที่จะช่วยให้คนมีโอกาสสร้างชีวิตที่ดีขึ้น
BTC
ETH
DOGE
ADA
BNB
KUB