ย้อนที่มาฉายา “Sick Man” นอกจาก “ไทย” มีประเทศใดบ้างเคยถูกเรียกแบบนี้?

กลายเป็นประเด็นร้อนในแวดวงเศรษฐกิจ หลังสำนักข่าวระดับโลกอย่าง Financial Times เผยแพร่บทวิเคราะห์เรื่อง “ประเทศไทยกลายเป็น ‘คนป่วย’ แห่งเอเชียได้อย่างไร” (How Thailand became the ‘sick man’ of Asia)

“คนป่วย” (Sick Man) เป็นวลีที่ใช้เพื่ออธิบายประเทศหรือภูมิภาคที่กำลังประสบกับช่วงเวลาแห่งความเสื่อมถอยทางเศรษฐกิจ สังคม หรือการเมือง มักใช้กับประเทศที่ในอดีตเคยถูกมองว่าเป็นมหาอำนาจหรือมีศักยภาพ

จุดเริ่มต้นของคำนี้จริง ๆ คือ “คนป่วยแห่งยุโรป” (Sick Man of Europe) แต่ภายหลังมีการนำมาปรับใช้ในวงกว้างขึ้น รวมถึงประเทศในภูมิภาคเอเชีย

สำหรับประเทศไทย Financial Times มองว่า ครั้งหนึ่งประเทศไทยเคยมีเศรษฐกิจเติบโตเร็วที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ทุกวันนี้เผชิญกับทั้งการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ชะลอตัวลง ความไม่มั่นคงทางการเมือง สังคมผู้สูงอายุที่กระทบตลาดแรงงาน ช่องว่างด้านการศึกษาและนวัตกรรม หนี้ครัวเรือนและความเหลื่อมล้ำ และไม่สามารถปรับตัวได้เร็วพอในโลกที่กำลังเปลี่ยนไป

แน่นอนว่าไทยไม่ใช่ประเทศเดียวในโลกที่เคยถูกตั้งฉายาแบบนี้ เพราะเป็นคำที่ใคร ๆ ก็สามารถใช้ได้ แต่น้ำหนักจะมากขึ้นหากผู้ใช้คำนั้นเป็นบุคคลที่มีความสำคัญหรือสื่อที่มีอิทธิพล

ดังนั้น พีพีทีวีจึงขอรวบรวมประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกที่เคยถูกบุคคลระดับผู้นำและสื่อระดับโลกวิเคราะห์วิพากษ์ว่ากลายเป็นคนป่วยของภูมิภาค

จักรวรรดิออตโตมัน

ซาร์นิโคลัสที่ 1 แห่งจักรวรรดิรัสเซียถือเป็นผู้แรกที่ใช้คำว่า “คนป่วย” เพื่ออธิบายถึงจักรวรรดิออตโตมัน (ตุรกีในปัจจุบัน) โดยทรงมองว่าจักรวรรดิออตโตมันกำลังล่มสลาย อ่อนแอ และล้าหลังประเทศอุตสาหกรรมในยุโรปตะวันตก

มีข้อมูลว่า ซาร์นิโคลัสที่ 1 ทรงพยายามขยายอำนาจเข้าไปในบางส่วนของจักรวรรดิออตโตมันในปี 1853 ช่วง “ปัญหาตะวันออก” (Eastern Question) และทรงบรรยายถึงตุรกีว่าเป็น “คนป่วย” ระหว่างการพบปะกับ เมตเตอร์นิช อัครมหาเสนาบดีแห่งออสเตรีย

ทั้งนี้ มีการถกเถียงเกี่ยวกับที่มาของคำพูดนี้ แต่ที่นักประวัติศาสตร์หลายคนเห็นตรงกันคือ ซาร์นิโคลัสที่ 1 ตรัสแต่เพียงคำว่า “คนป่วย” เท่านั้น ส่วนคำว่า “แห่งยุโรป” เป็นสิ่งที่ถูกเติมในภายหลัง

วลี “คนป่วยแห่งยุโรป” ปรากฏครั้งแรกในหนังสือพิมพ์ The New York Times ฉับับวันที่ 12 พ.ค. 1860 จากเนื้อหาว่า “สถานการณ์ของออสเตรียในขณะนี้ไม่ได้คุกคามสันติภาพของโลกน้อยไปกว่าสถานการณ์ของตุรกีในสมัยที่ซาร์นิโคลัสเชิญอังกฤษให้ร่างพินัยกรรมฉบับสุดท้ายของ ‘คนป่วยแห่งยุโรป’ เลย ความจริงแล้ว แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่อีก 12 เดือนจะผ่านไปโดยที่ราชวงศ์ฮับส์บูร์กไม่ประสบกับหายนะครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สมัยใหม่นับตั้งแต่การล่มสลายของโปแลนด์”

ฝรั่งเศส

ในปี 1953 พอล เรย์โนด์ นักการเมืองและนักกฎหมาย ได้กล่าวต่อสภาแห่งชาติว่า “ฝรั่งเศสเป็นคนป่วยแห่งยุโรป” เนื่องจากปัญหาทางเศรษฐกิจและความหวังที่จางหายไปนับตั้งแต่ประเทศได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2

และในปี 2007 มอร์แกน สแตนลีย์ บริษัทการเงินยักษ์ใหญ่ ได้เผยแพร่รายงานที่ กล่าวถึงฝรั่งเศสว่าเป็น “คนป่วยรายใหม่ของยุโรป” ฉายานี้ได้รับการยืนยันอีกครั้งในเดือน ม.ค. 2014 โดยสื่อใหญ่ของยุโรป เช่น เดอะการ์เดียน โดยให้เหตุผลว่าฝรั่งเศสมีอัตราการว่างงานสูง การเติบโตทางเศรษฐกิจอ่อนแอ และผลผลิตทางอุตสาหกรรมต่ำ

เยอรมนี

ในช่วงปลายทศวรรษ 1990 เยอรมนีมักถูกเรียกด้วยคำนี้เนื่องจากปัญหาทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจากค่าใช้จ่ายในการรวมประเทศเยอรมนี ซึ่งคาดว่าสูงถึงกว่า 1.5 ล้านล้านยูโร คำนี้ยังคงถูกใช้เมื่อเยอรมนีเข้าสู่ภาวะเศรษฐกิจถดถอยในปี 2003

ในทางตรงกันข้าม บทความในปี 2016 โดย เดอะการ์เดียน อธิบายเศรษฐกิจของเยอรมนีภายใต้การนำของ อังเกลา แมร์เคิล นายกฯ ในขณะนั้นว่า เป็น “การฟื้นตัว” จากสถานะ “คนป่วย”

อย่างไรก็ตาม เมื่อเยอรมนีประสบปัญหาทางเศรษฐกิจอีกครั้งในช่วงทศวรรษ 2020 ความกังวลเกี่ยวกับการถูกมองว่าเป็น “คนป่วย” ก็กลับมาอีกครั้ง โดยประธานสถาบันคีลเพื่อเศรษฐกิจโลก กล่าวว่า "หากเยอรมนีไม่ต้องการเป็น ‘คนป่วยแห่งยุโรป’ อีกครั้ง เยอรมนีต้องหันมาให้ความสนใจกับภาคส่วนการเติบโตของอนาคตอย่างกล้าหาญ แทนที่จะใช้เงินหลายพันล้านเพื่อรักษาอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานสูงในอดีตไว้ด้วยความกลัว”

อิตาลี

ในปี 1972 ลุยจิ เปรติ นักการเมืองจากพรรค PSDI ได้เขียนหนังสือชื่อ “อิตาลีป่วย” (Italia malata) ในหนังสือเล่มนั้น เขากล่าวว่า อิตาลีมีความเสี่ยงที่จะกลายเป็น “คนป่วยแห่งยุโรป ที่พิสูจน์แล้วว่าไม่สามารถก้าวทันได้ทันทีที่ก้าวไปถึงหลักไมล์แรกบนเส้นทางสู่ความเป็นอยู่ที่ดี”

ในเดือน พ.ค. 2005 ชื่อนี้ถูกยกให้แก่อิตาลีอีกครั้ง โดยสื่อเศรษฐกิจชื่อดังจากอังกฤษอย่าง The Economist ซึ่งอธิบายว่าอิตาลัเป็น “คนป่วยตัวจริงของยุโรป”จากปัญหาเชิงโครงสร้างและการเมืองของอิตาลีที่คิดว่าขัดขวางการปฏิรูปเศรษฐกิจเพื่อฟื้นฟูการเติบโตทางเศรษฐกิจ

อิตาลีถูกกล่าวถึงอีกหลายครั้งว่าเป็นคนป่วยแห่งยุโรป ครั้งล่าสุดคือในบทความแสดงความคิดเห็นปี 2020 ของ CNBC สื่อเศรษฐกิจระดับโลก

รัสเซีย

ในปี 1917 หนังสือพิมพ์ The New York Times อธิบายจักรวรรดิรัสเซียว่าเป็น “คนป่วยแห่งยุโรป” โดยมีการใช้คำอุปมาอุปไมยเรื่องความเจ็บป่วยโดยตรงมากขึ้น

ผู้เขียนอธิบายว่า “จักรวรรดิกำลังทุกข์ทรมานจากการใช้ยาเกินขนาดของลัทธิสมัยใหม่ที่เกินจริงในแนวคิดการปฏิรูปสังคมนิยม และอันตรายสำหรับผู้ป่วยอยู่ที่ข้อเท็จจริงที่ว่ามีหมอเถื่อนและผู้เชี่ยวชาญที่ไม่รู้เรื่องมากเกินไปกำลังแย่งชิงสิทธิ์ที่จะเข้าไปดูแลผู้ป่วยและให้ยาแก้ปวด”

ภายหลังการก่อกบฏของกลุ่มนักรบรับจ้างวากเนอร์ในช่วงที่รัสเซียรุกรานยูเครน อเล็กซานดาร์ โจกิช นักรัฐศาสตร์กล่าวในปี 2023 ว่าฉายา “คนป่วยแห่งยุโรป” นั้นดูเหมือนจะเหมาะสมกับรัสเซียในมือปูติน

โจกิชอธิบายว่า “รัสเซียของปูตินพบว่าตัวเองอยู่ในทางตันทางทหาร เศรษฐกิจ การเมือง ประชากรศาสตร์ และแม้แต่ทางความคิดอย่างแน่นอน”

อังกฤษ

ตลอดช่วงปลายทศวรรษ 1960 และทศวรรษ 1970 สหราชอาณาจักรถูกกล่าวถึงในบางครั้งว่าเป็น “คนป่วยแห่งยุโรป” โดยนักวิจารณ์ แต่ที่เด่นชัดสุดคือคำวิจารณ์ตัวเองของรัฐบาลวิลสัน/คาลลาแกนชุดที่ 3 เนื่องจากความขัดแย้งทางอุตสาหกรรมและผลการดำเนินงานทางเศรษฐกิจที่ย่ำแย่เมื่อเทียบกับประเทศอื่น ๆ ในยุโรป

ผู้สังเกตการณ์บางคนมองว่ายุคนี้เริ่มต้นด้วยการลดค่าเงินปอนด์ในปี 1967 และสิ้นสุดลงด้วยสิ่งที่เรียกว่า “ฤดูหนาวแห่งความไม่พอใจ” (Winter of Discontent) ช่วงปี 1978-1979

ในฤดูร้อนปี 2017 อังกฤษถูกสื่ออย่าง เดอะการ์เดียน กล่าวถึงอีกครั้งว่าเป็น “คนป่วยแห่งยุโรป” เนื่องจากผลกระทบโดยตรงจากผลการลงประชามติออกจาก Brexit ทั้งผลกระทบทางเศรษฐกิจ การประท้วงหยุดงานอย่างต่อเนื่องในภาครัฐ ความวุ่นวายทางการเมืองภายในพรรคอนุรักษ์นิยม และวิกฤตค่าครองชีพ

ณ เดือน มิ.ย. 2023 คำนี้ยังคงถูกนำมาใช้กับอังกฤษบ่อยครั้ง เนื่องจากภาวะเงินเฟ้อและราคาสินค้าที่เพิ่มขึ้นยังคงสร้างความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจภายในประเทศ

จีน

หนึ่งในตัวอย่างแรกสุดของการใช้คำว่า “คนป่วย” กับประเทศจีนคือในหนังสือพิมพ์เดลีนิวส์ของประเทศอังกฤษ ฉบับวันที่ 5 ม.ค. 1863 ในบทความเกี่ยวกับกบฏไท่ผิง บทความนั้นถูกตีพิมพ์ซ้ำในหนังสือพิมพ์เบลฟาสต์มอร์นิงนิวส์ฉบับวันที่ 7 ม.ค. ปีเดียวกัน ภายใต้ชื่อเรื่อง “คนป่วยในประเทศจีน”

ในปี 1895 หลังจากที่ญี่ปุ่นเอาชนะจีนในสงครามจีน-ญี่ปุ่นครั้งที่ 1 นักเขียนชาวจีน เหยียนฟู่ ได้บรรยายถึงจีนว่าเป็น “คนป่วย” (病夫) ในบทความชื่อ “ว่าด้วยต้นกำเนิดแห่งความแข็งแกร่ง” ในหนังสือพิมพ์จือเป่า ซึ่งทำให้คำนี้เป็นที่นิยมในหมู่ปัญญาชนชาวจีน

จากนั้นในปี 1896 หนังสือพิมพ์นอร์ทไชนาเดลีนิวส์ของเซี่ยงไฮ้ ได้ตีพิมพ์บทความที่ระบุว่า “มีคนป่วยสี่คนในโลก ได้แก่ ตุรกี เปอร์เซีย จีน โมร็อกโก ... จีนคือคนป่วยแห่งตะวันออก”

ในช่วงเวลานั้น วลีนี้ถูกนำมาใช้โดยนักคิดชาวจีนที่มุ่งปฏิรูปการปกครองของราชวงศ์ชิง ซึ่งรวมถึง เหลียง ฉีเฉา และ คัง โหย่วเหวย

ฟิลิปปินส์

ฟิลิปปินส์เองเคยถูกเรียกว่าเป็น “คนป่วยแห่งเอเชีย” ในสมัยของประธานาธิบดี เฟอร์ดินานด์ มาร์กอส ในช่วงทศวรรษ 1970 จนกระทั่งถูกโค่นล้มในปี 1986

ฟิลิปปินส์สามารถฟื้นตัวทางเศรษฐกิจได้ในภายหลัง โดยในปี 2013 ภายใต้การบริหารของประธานาธิบดี เบนิญโญ อากีโน ที่ 3 ธนาคารโลกได้ขนานนามประเทศนี้ว่าเป็น “เสือที่กำลังผงาดแห่งเอเชีย”

ในปี 2014 การสำรวจขององค์การส่งเสริมการค้าต่างประเทศของญี่ปุ่นแสดงให้เห็นว่า “ฟิลิปปินส์เป็นประเทศที่มีกำไรมากเป็นอันดับสองในกลุ่มประเทศอาเซียน-5 รองจากไทย” ซึ่งเป็นการยกเลิกสถานะ “คนป่วย” ของฟิลิปปินส์อย่างเป็นทางการ

อย่างไรก็ตาม ในช่วงการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีของ โรดริโก ดูเตอร์เต นักวิจารณ์หลายคนออกมาบอกว่า เนื่องจากการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ช้าและการจัดการกับการระบาดของโควิด-19 ของรัฐบาล ฟิลิปปินส์จึงกลับมามีสถานะ “คนป่วย” อีกครั้ง

 

เรียบเรียงจาก (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20)