เปิดสาเหตุ "ราคาน้ำมันประเทศไทย" ต้องอิงราคาสิงคโปร์

ในช่วงที่สถานการณ์ราคาน้ำมันยังมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นจากสถานการณ์ในตะวันออกกลาง หลายคนมีคำถามเกี่ยวราคาน้ำมันของไทย ที่ปัจจุบันรัฐบาลปล่อยลอยตัวตามตลาดโลก เพื่อลดภาระการขาดทุนของกองทุนน้ำมันซึ่งราคาน้ำมันของไทย จะอ้างอิงราคาสิงคโปร์ คำถามคือ ทำไมต้องอิงราคาสิงคโปร์ และจะเลิกอ้างอิงได้หรือไม่ 

ข้อมูลจาก กระทรวงพลังงาน  อธิบายไว้แบบนี้ถึงสาเหตุที่ต้องอ้างอิงราคาสิงคโปร์ ว่าราคาสิงคโปร์ไม่ใช่เป็นราคาที่ประกาศโดยประเทศสิงคโปร์หรือโรงกลั่นสิงคโปร์

แต่เป็นราคาที่สะท้อนถึงการซื้อขายของทุกประเทศในภูมิภาคนี้

1. สะท้อนต้นทุนการนำเข้าของไทยในระดับต่ำสุด ตลาดสิงคโปร์เป็นตลาดส่งออกที่ใหญ่ที่สุด ในภูมิภาคเอเซีย ซึ่งใกล้ไทยมากที่สุด ดังนั้น ต้นทุนในการนำเข้าจึงเป็นต้นทุนที่ถูกที่สุดที่โรงกลั่นไทยต้องแข่งขันด้วย

2. ปริมาณการซื้อขายในระดับสูง สิงคโปร์จะเป็นตลาดที่ทำการซื้อขายน้ำมันเช่นเดียวกับนิวยอร์ก โดยน้ำมันที่ทำการซื้อขาย อาจไม่ได้เก็บไว้ในสิงคโปร์ แต่จะมีการตกลงซื้อขายในสิงคโปร์ เนื่องจากจะมีบริษัทที่ทำธุรกิจซื้อขายน้ำมันมาเปิดดำเนินการในสิงคโปร์

ปริมาณการซื้อขายน้ำมันในสิงคโปร์ จะอยู่ในระดับสูงเช่นเดียวกับตลาดใหญ่ ในพื้นที่อื่น (ยุโรป อเมริกา ตะวันออกกลาง) ซึ่งทำให้ยากต่อการปั่นราคา โดยผู้ซื้อหรือผู้ขาย และราคาจะสะท้อน จากความสามารถในการจัดหา และความต้องการน้ำมันของภูมิภาคนี้

3. ราคาสะท้อนความสามารถในการจัดหา และความต้องการของเอเซีย แม้สิงคโปร์จะมีกำลังการกลั่นรวมอยู่ที่ 1.5 ล้านบาเรลต่อวัน ซึ่งยังเป็นระดับที่ต่ำกว่า จีน ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ แต่การกลั่นของสิงคโปร์ เป็นการกลั่นเพื่อส่งออก

ในขณะที่ประเทศที่มีกำลังกลั่นมากกว่าสิงคโปร์ดังกล่าว เป็นการกลั่นเพื่อใช้ในประเทศเป็นหลัก เมื่อเหลือแล้วจึงส่งออกจากการกลั่นเพื่อส่งออกเป็นหลัก ทำให้ราคาจำหน่ายของตลาดสิงคโปร์ จะสะท้อนราคาส่งออกที่แท้จริง ซึ่งจะสะท้อนความสามารถในการจัดหา และสภาพความต้องการนำน้ำมันสำเร็จรูป ของภูมิภาคเอเซีย

4. ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดสิงคโปร์ เป็นฐานกำหนดราคาส่งออกของประเทศต่างๆ แม้ว่าการส่งออกของสิงคโปร์จะเริ่มลดลง เพราะมีกำลังกลั่นเพิ่มขึ้นในหลายประเทศ แต่ราคาที่ส่งออกของประเทศต่างๆ ยังคงใช้ราคาน้ำมันของตลาดสิงคโปร์ เป็นฐานในการกำหนดราคาส่งออก และการซื้อขายเพื่อส่งออกจากประเทศต่างๆ ยังทำการซื้อขายที่สิงคโปร์เป็นหลัก

5. ราคาน้ำมันสำเร็จรูปตลาดสิงคโปร์ เปลี่ยนแปลงสอดคล้องกับตลาดอื่นๆ ทั่วโลก สพช. ได้ศึกษาการเคลื่อนไหวของราคาน้ำมันในตลาดต่างๆ ได้แก่ ตลาดตะวันออกกลาง ตลาดยุโรป ตลาดอเมริกา และตลาดสิงคโปร์ พบว่า ราคาน้ำมันสำเร็จรูปทุกตลาดต่างปรับตัวเคลื่อนไหวไปในทิศทางเดียวกัน และในระดับที่ใกล้เคียงกัน อาจมีบางช่วงที่ราคา ของบางตลาดเปลี่ยนแปลงในทิศทางหรือระดับที่แตกต่างกับตลาดอื่นๆ

ซึ่งเป็นเพราะภาวะที่ความต้องการ และปริมาณน้ำมันในตลาด ไม่มีความสมดุลในช่วงเวลานั้นๆ แต่ต่อมาราคาที่แตกต่างจากตลาดอื่นมาก จะทำให้เกิดการไหลเข้า / หรือออกของน้ำมันจากตลาดอื่น จนทำให้ระดับของราคาตลาดนั้น ปรับตัวสู่ภาวะสมดุลกับตลาดอื่น

ทั้งนี้ เนื่องจากน้ำมันสำเร็จรูปที่จำหน่ายในทุกตลาดเป็นสินค้าภายใต้ระบบการค้าเสรี และเป็นสากล

6. ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดสิงคโปร์ ผันผวนน้อยกว่าตลาดอื่นๆ จากการสังเกตความเคลื่อนไหว ของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดต่างๆ ในช่วง 3 ปีที่ผ่านมาพบว่า ราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดสิงคโปร์ มีความผันผวนน้อยกว่าตลาดอื่นๆ และการปรับตัวของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดสิงคโปร์ ในช่วงที่มีความแตกต่างจากตลาดอื่นมาก

ตลาดสิงคโปร์จะใช้เวลาในการปรับตัวสู่สมดุลในเวลาประมาณ 1-3 วัน ซึ่งจะเห็นว่าการแข็งตัวของราคาน้ำมันสำเร็จรูป ในเดือนมีนาคมในตลาดสิงคโปร์ ได้ปรับตัวสู่ระดับปกติในช่วงหลังของเดือน

นอกจากนั้นแล้ว การซื้อขายน้ำมันจะแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ

• ตลาดกลางซื้อขายน้ำมันดิบ
• ตลาดกลางซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูป

ตลาดกลางซื้อขายน้ำมันดิบ 3 แหล่ง
1.น้ำมันดิบดับบลิวทีไอ  (WTI: West Texas Intermediate)  เป็นราคาอ้างอิงในแถบทวีปอเมริกา
2.น้ำมันดิบเบรนท์ (Brent)  แหล่งผลิตอยู่ในทะเลเหนือ  ใช้เป็นราคาอ้างอิงในแถบยุโรป
3.น้ำมันดิบดูไบ (Dubai) แหล่งน้ำมันดิบจากแหล่งตะวันออกกลาง

ปัจจุบัน น้ำมันดิบ Brent มีราคาสูงที่สุด เพราะมีความอ่อนไหวต่อเหตุการณ์ในตะวันออกกลางมากกว่าเนื่องจากเหตุผลทางด้านภูมิศาสตร์
ในส่วนของตลาดกลางซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูป มี 3 แหล่ง คือ 
ตลาดกลางซื้อขายน้ำมันสำเร็จรูป 3 แหล่ง

• ตลาดนิวยอร์ก  (NYMEX-New York Mercantile Exchange) 
• ตลาดลอนดอน (IPE-International Petroleum Exchange)
• ตลาดสิงคโปร์  (SIMEX-Singapore Monetary Exchange)

อย่างไรก็ตาม สำหรับราคาขายปลีกในประเทศไทยที่อ้างอิงตามราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่มีการซื้อขายกันในตลาดสิงคโปร์ ซึ่งมีการเคลื่อนไหวตามราคาน้ำมันดิบดูไบ การอิงตลาดสิงคโปร์เพราะเป็นตลาดที่มีบริษัทและผู้ค้าน้ำมันจำนวนมาก มีการตกลงซื้อขายน้ำมันปริมาณมาก

ซึ่งการมีผู้ซื้อผู้ขายจำนวนมากรายทำให้ไม่มีผู้แทรกแซงหรือมีอิทธิพลเหนือตลาดได้ ราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่ตลาดสิงคโปร์จึงเป็นราคาที่สะท้อนสภาพตลาด ภาวะ Demand และ Supply ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และประเทศไทยก็อยู่ในทวีปเอเชีย ใกล้กับประเทศสิงคโปร์ด้วย