SMEs กว่า 1.64 ล้านราย เสี่ยงได้รับผลกระทบจากอุทกภัย จับตาสภาพคล่อง
น้ำลดไม่จบ! SMEs 1.64 ล้านราย ยังเจอโจทย์ใหญ่ “เงินทุน–การจ้างงาน” เสี่ยงสภาพคล่องสะดุด ปิดกิจการ?
นายแสงชัย ธีรกุลวาณิช ประธานยุทธศาสตร์ สมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย เปิดเผยว่า สถานการณ์อุทกภัยในพื้นที่ตามประกาศของภาครัฐ 29 จังหวัด และกรุงเทพมหานคร ส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการ SME ในหลายพื้นที่ โดยจากฐานข้อมูลของสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) ประเมินว่า มี SME ที่อาจได้รับผลกระทบรวมประมาณ 1.64 ล้านราย หรือราว 51% ของจำนวน SME ทั้งประเทศ และมีการจ้างงานประมาณ 8.77 ล้านคน หรือราว 64% ของการจ้างงานภาคเอกชนทั้งประเทศ
พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบสามารถแบ่งออกเป็นหลายโซน ได้แก่ ภาคเหนือ 5 จังหวัด ได้แก่ ตาก พิษณุโลก เพชรบูรณ์ นครสวรรค์ และอุทัยธานี มี SME ประมาณ 126,000 ราย และการจ้างงานกว่า 380,000 คน
ภาคกลางและภาคตะวันตก 12 จังหวัด ได้แก่ ลพบุรี สิงห์บุรี ชัยนาท สุพรรณบุรี กาญจนบุรี อ่างทอง สระบุรี พระนครศรีอยุธยา ปทุมธานี นนทบุรี สมุทรปราการ และนครปฐม มี SME ประมาณ 512,000 ราย และการจ้างงานประมาณ 2.66 ล้านคน
ภาคตะวันออก 8 จังหวัด ได้แก่ นครนายก ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา สระแก้ว ชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด มี SME ประมาณ 270,000 ราย และการจ้างงานประมาณ 1.5 ล้านคน
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 4 จังหวัด ได้แก่ บุรีรัมย์ ชัยภูมิ นครราชสีมา และสุรินทร์ มี SME ประมาณ 210,000 ราย และการจ้างงานประมาณ 581,000 คน
ส่วนกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญของประเทศ ทั้ง 50 เขต มี SME ประมาณ 544,000 ราย ไม่รวมพ่อค้าแม่ค้ารายย่อย หาบเร่ และแผงลอย และมีการจ้างงานประมาณ 3.6 ล้านคน
ทั้งนี้ การประเมินดังกล่าวเป็นการประเมินจำนวนผู้ประกอบการและการจ้างงานที่อยู่ในพื้นที่ได้รับผลกระทบ ไม่ได้หมายความว่า SME ทั้งหมดจะได้รับความเสียหายในระดับเดียวกัน โดยบางกิจการอาจได้รับผลกระทบรุนแรง ขณะที่บางส่วนอาจได้รับผลกระทบเพียงเล็กน้อยและยังสามารถดำเนินธุรกิจต่อได้ ขึ้นอยู่กับสภาพพื้นที่และระดับความรุนแรงของสถานการณ์
Micro SME กลุ่มเปราะบางที่ต้องจับตา
ในจำนวน SME ที่คาดว่าจะได้รับผลกระทบ มี Micro SME ประมาณ 1.33 ล้านราย หรือราว 80% ของจำนวน SME ที่อยู่ในพื้นที่ดังกล่าว โดยแบ่งเป็นภาคบริการประมาณ 588,000 ราย ซึ่งเป็นร้านอาหารประมาณ 143,000 ราย ภาคการค้าประมาณ 559,000 ราย โดยส่วนใหญ่เป็นร้านขายของชำประมาณ 167,000 ราย ภาคการผลิตประมาณ 168,000 ราย และธุรกิจเกษตรประมาณ 15,000 ราย
Micro SME กลุ่มดังกล่าวมีการจ้างงานประมาณ 3.33 ล้านคน หรือประมาณ 38% ของการจ้างงานในกลุ่ม SME ที่คาดว่าจะได้รับผลกระทบ
ผลกระทบที่เกิดขึ้นจึงไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ประกอบการ แต่ครอบคลุมถึงลูกจ้างและครอบครัวของผู้ประกอบการ SME ด้วย โดยประเมินว่ามีผู้ที่ได้รับผลกระทบในกลุ่ม SME ทั้งนายจ้าง ลูกจ้าง ผู้ประกอบการ และครอบครัว รวมประมาณ 10 ล้านราย
ความเสียหายอาจเพิ่มขึ้น หากการฟื้นฟูล่าช้า
สำหรับมูลค่าความเสียหายโดยรวม ยังไม่สามารถประเมินได้อย่างชัดเจน เนื่องจากต้องติดตามสถานการณ์ โดยเฉพาะระยะเวลาที่น้ำลดและการฟื้นฟูพื้นที่ หากบางพื้นที่ประสบปัญหาน้ำท่วมเป็นเวลานาน ผลกระทบก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามระยะเวลา
GDP ของ SME ในปีที่ผ่านมาอยู่ที่ประมาณ 6.6 ล้านล้านบาท คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 35% ของ GDP โดยภาคบริการมีสัดส่วนสูงสุดที่ 44% ของ GDP SME รองลงมาคือภาคการผลิต 28% ภาคการค้าปลีกและค้าส่ง 22% ภาคการก่อสร้าง 4% และธุรกิจการเกษตร 0.4%
อย่างไรก็ตาม ภาคก่อสร้างและวัสดุก่อสร้างอาจมีโอกาสขยายตัวในระยะต่อไป เนื่องจากความเสียหายจากอุทกภัยจำเป็นต้องมีการซ่อมแซมและปรับปรุง ทั้งสถานประกอบการ ที่อยู่อาศัย และพื้นที่เกษตร
ขณะเดียวกัน เศรษฐกิจโดยรวมยังอยู่ในภาวะขยายตัวต่ำ โดย GDP ไตรมาส 2 ขยายตัวประมาณ 1.9% ขณะที่ GDP SME ในไตรมาสเดียวกันขยายตัวเพียง 0.8% การได้รับผลกระทบจากอุทกภัยจึงอาจส่งผลต่อการขยายตัวของ GDP ในไตรมาส 3 และอาจต่อเนื่องไปถึงไตรมาส 4
ทั้งนี้ การฟื้นตัวของ SME ไม่ได้เกิดขึ้นทันทีหลังน้ำลด เนื่องจากผู้ประกอบการยังต้องใช้เวลาในการเคลียร์พื้นที่ ซ่อมแซมสถานประกอบการ จัดการสินค้าและวัตถุดิบที่เสียหาย รวมถึงจัดหาสภาพคล่องเพื่อกลับมาเปิดกิจการ
สภาพคล่องเป็นโจทย์สำคัญต่อการฟื้นธุรกิจ
หลังน้ำลด ผู้ประกอบการยังต้องเผชิญกับค่าใช้จ่ายในการปรับปรุงและซ่อมแซม โดยเฉพาะธุรกิจบริการและร้านอาหารที่อาจได้รับผลกระทบจากกลิ่น ขยะ และปัญหาด้านสุขอนามัย ขณะที่ร้านขายของชำและธุรกิจการค้าต้องรับมือกับความเสียหายของสต็อกสินค้าและวัตถุดิบ หากไม่สามารถเคลื่อนย้ายสินค้าได้ทัน
ระยะเวลาในการฟื้นตัวจึงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย โดยหนึ่งในความท้าทายสำคัญของ SME คือการเข้าถึงแหล่งเงินทุน
ข้อมูลจากรายงานเช็กสุขภาพ SME รายไตรมาสของ สสว. ในไตรมาส 2 ซึ่งเป็นข้อมูลก่อนเกิดอุทกภัย พบว่า SME ที่ขาดทุนต่อเนื่อง ปรับโครงสร้างหนี้ และเป็นหนี้เสีย หรือกลุ่ม “ก้อนแดง” มีสัดส่วน 12%
ขณะที่ SME ที่อยู่ในช่วงขาลงแต่ยังสามารถพยุงธุรกิจได้ มีสัดส่วน 38% และกลุ่มที่มีรายได้เพียงพอสำหรับชำระหนี้แต่ไม่เพียงพอต่อการลงทุน มีสัดส่วน 33% รวมกลุ่ม “ก้อนเหลือง” ที่มีความเสี่ยงสูงถึง 71%
ส่วน SME ที่ระบุว่าสามารถเติบโตได้ต่อเนื่องมีสัดส่วนเพียง 17%
จากโครงสร้างดังกล่าว อุทกภัยอาจเพิ่มความเสี่ยงให้กับ SME ที่อยู่ในกลุ่มเปราะบาง โดยเฉพาะผู้ประกอบการที่มีปัญหาสภาพคล่องอยู่เดิม ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการช่วยเหลือทั้งด้านการฟื้นฟูและการเติมสภาพคล่อง เพื่อให้สามารถกลับมาดำเนินธุรกิจต่อได้
กระทบต่อการจ้างงาน ทั้งลดชั่วโมงทำงานและเลิกจ้าง
ผลกระทบต่อ SME ยังเชื่อมโยงโดยตรงกับการจ้างงาน โดยอาจเกิดทั้งการลดจำนวนชั่วโมงทำงาน การหยุดกิจการชั่วคราว และการเลิกจ้าง ซึ่งล้วนส่งผลต่อแรงงาน
ผู้ประกอบการ SME ไม่ต้องการหยุดกิจการ เนื่องจากภาระดอกเบี้ยและค่าใช้จ่ายยังคงเกิดขึ้น ดังนั้น กลไกช่วยเหลือด้านการเงินจึงมีความสำคัญ โดยเฉพาะมาตรการพักหนี้
แนวทางที่เสนอคือ การพักหนี้ควรพักทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย และสามารถยกยอดหรือยกงวดไปต่อท้ายสัญญา พร้อมขยายระยะเวลาการชำระหนี้ออกไป เพื่อช่วยลดภาระของผู้ประกอบการในช่วงที่ธุรกิจยังไม่สามารถกลับมาดำเนินงานได้ตามปกติ
นอกจากนี้ ยังควรมีกลไกช่วยเหลือด้านแรงงานและมาตรการฟื้นฟูที่เป็นระบบควบคู่กับการเยียวยา
เสนอ 5 แนวทางเร่งฟื้น SME หลังน้ำลด
สำหรับมาตรการที่สามารถดำเนินการได้ทันที มีข้อเสนอสำคัญ ได้แก่
1. พักหนี้เดิมทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย
ให้ความสำคัญกับหนี้เดิมที่ผู้ประกอบการมีอยู่ก่อน โดยพักทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย และยกงวดไปต่อท้ายสัญญา เพื่อให้ผู้ประกอบการมีเงินเหลือสำหรับนำไปใช้ในการฟื้นฟูกิจการ
2. เพิ่มสภาพคล่องและเงินทุนหมุนเวียน
ควรมีนวัตกรรมด้านนโยบายการเงินเพื่อช่วยให้ SME เข้าถึงเงินทุนในระบบและลดการพึ่งพาหนี้นอกระบบ โดยหนึ่งในแนวทางคือการจัดทำสินเชื่อ Supply Chain สำหรับซื้อวัตถุดิบและสินค้าในลักษณะวงเงินหมุนเวียนประมาณ 45–60 วัน
แนวทางหนึ่งที่เสนอคือการจัดทำ Credit Wallet ซึ่งเชื่อมโยงกับ Supply Chain และสามารถใช้สำหรับซื้อวัตถุดิบ จ่ายค่าสาธารณูปโภค หรือค่าเช่า โดยเมื่อชำระคืนแล้วสามารถนำวงเงินกลับมาใช้ใหม่ได้
3. เร่ง Credit Term เพื่อเพิ่มสภาพคล่อง
สำหรับผู้ประกอบการที่ไม่ได้รับผลกระทบและมีความพร้อม อาจพิจารณาเร่งระยะเวลาการชำระเงินให้แก่เกษตรกรและ SME จาก Credit Term ปกติ 45–60 วัน เป็นประมาณ 15–30 วัน เพื่อเพิ่มสภาพคล่องให้กับผู้ประกอบการที่ได้รับผลกระทบ
ในส่วนของหน่วยงานภาครัฐที่มีการจัดซื้อจัดจ้าง ควรพิจารณาเร่งการเบิกจ่ายให้กับผู้ประกอบการที่ได้รับผลกระทบ เพื่อช่วยเพิ่มเงินหมุนเวียนเข้าสู่ธุรกิจ
4. ผลักดัน “ไทยช่วยไทย ภาคพิเศษ” หลังน้ำลด
ควรส่งเสริมผู้ผลิตสินค้าและอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อการฟื้นฟู เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้า เฟอร์นิเจอร์ ของใช้ภายในบ้าน เครื่องจักร วัตถุดิบ บรรจุภัณฑ์ และอุปกรณ์สำหรับการดำเนินธุรกิจ เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถกลับมาเปิดกิจการได้เร็วขึ้น
พร้อมกันนี้ กลไกภาครัฐควรดูแลเรื่องราคาสินค้า เพื่อไม่ให้ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นกระทบต่อประชาชนในวงกว้าง
5. เร่งช่วยเหลือภาคเกษตรและวางแผนบริหารจัดการผลผลิต
ต้องให้ความสำคัญกับพื้นที่เกษตรที่เสียหาย สินค้าเกษตรที่อาจขาดตลาด และผลผลิตที่ได้รับความเสียหาย โดยพิจารณาแนวทางระบายผลผลิตที่ยังเหลืออยู่ การนำไปใช้ประโยชน์หรือแปรรูป รวมถึงการฟื้นฟูพื้นที่เกษตร เพื่อให้เกษตรกรสามารถกลับมาดำเนินกิจกรรมได้โดยเร็ว
มองระยะยาว ปรับระบบบริหารจัดการน้ำทั้งประเทศ
นอกจากมาตรการเยียวยาและฟื้นฟูระยะสั้นแล้ว ยังมีข้อเสนอให้ทบทวนบทบาทของศูนย์บัญชาการภัยพิบัติ และวางแผนปรับปรุงโครงสร้างการบริหารจัดการน้ำทั้งประเทศ โดยเฉพาะระบบชลประทาน และระบบทรัพยากรน้ำในด้านการส่ง รับ และจ่ายน้ำ
แนวทางดังกล่าวควรมีการลงทุนอย่างมีเป้าหมายและชัดเจน เพื่อรองรับสถานการณ์และลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
สำหรับสถานการณ์ในระยะเร่งด่วน สิ่งสำคัญคือการช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัยให้สามารถผ่านพ้นวิกฤตน้ำท่วมได้โดยเร็ว ขณะเดียวกันต้องเดินหน้ามาตรการฟื้นฟูและเติมสภาพคล่อง เพื่อให้ SME สามารถกลับมาดำเนินธุรกิจและรักษาการจ้างงานได้ต่อไป
BTC
ETH
DOGE
ADA
BNB
KUB