เปิดความเชื่อมโยง ไมเกรนและซึมเศร้า เปิดแนวทางรักษาก่อนบั่นทอดสุขภาพ

ไมเกรน (Migraine) เป็นโรคปวดศีรษะเรื้อรังชนิดหนึ่งที่เกิดจากความผิดปกติทางระบบประสาท และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยเป็นอย่างมาก ในขณะเดียวกันโรคซึมเศร้า เป็นความผิดปกติทางอารมณ์ที่พบได้บ่อยในประชากรทั่วไปมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จำนวนมากแสดงให้เห็นว่าทั้งสองโรคมีความเกี่ยวข้องกันอย่างลึกซึ้ง 

อาการไมเกรน ลักษณะปวดตุ้บ ๆ ที่ศีรษะข้างใดข้างหนึ่ง มักมีความรุนแรง พบอาการร่วมอื่น เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แพ้แสงหรือเสียง

ในบางรายอาจมีอาการเตือน เช่น เห็นแสงหรือภาพแปลก ๆ ก่อนเริ่มปวดศีรษะ อาการปวดมักเป็นๆหายๆและในบางรายอาจเป็นบ่อยจนกลายเป็นโรคไมเกรนเรื้อรัง ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

โรคซึมเศร้าคืออะไร

โรคซึมเศร้าไม่ใช่แค่ความเศร้าทั่วไป แต่เป็นความผิดปกติทางอารมณ์ที่ผู้ป่วยจะมีอารมณ์เศร้า เบื่อหน่าย ขาดความสนใจหรือความสุขในสิ่งที่เคยชอบ อาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น เหนื่อยง่าย นอนไม่หลับ สมาธิลดลง รู้สึกไร้ค่านอนไม่หลับหรือหลับมากเกินไป หรือในบางรายอาจมีความคิดฆ่าตัวตาย

ไมเกรนกับซึมเศร้าเกี่ยวข้องกันอย่างไร

ผู้ที่เป็นไมเกรนโดยเฉพาะไมเกรนแบบเรื้อรังมีความเสี่ยงในการเป็นโรคซึมเศร้าสูงกว่าคนทั่วไปถึง 3 เท่า ในทางกลับกันผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้าจะทำให้อาการไมเกรนแย่ลง หรือมีอาการปวดศีรษะที่บ่อยและรุนแรงขึ้น ทำให้การรักษายากมากขึ้น หากเป็นทั้งสองโรคพร้อมกันจะพบภาวะทุพพลภาพ (Disability) สูงขึ้นและคุณภาพชีวิตต่ำกว่าในผู้ที่มีโรคเพียงอย่างเดียว การรักษาอาจซับซ้อนขึ้นและต้องใช้การดูแลแบบองค์รวม

ทำไมจึงพบไมเกรนกับซึมเศร้าร่วมกัน

• ไมเกรนและโรคซึมเศร้ามีความผิดปกติของพันธุกรรมบางชนิดร่วมกัน (Shared Genetic Susceptibility)
• ความผิดปกติของสารสื่อประสาท เช่น สารเซโรโทนิน (Serotonin) มีบทบาทสำคัญทั้งในการเกิดไมเกรนและภาวะซึมเศร้า ซึ่งความผิดปกติของระบบเซโรโทนินอาจเป็นกลไกร่วมที่ทำให้เกิดทั้งสองโรค
• การอักเสบในของระบบประสาท (Neuroinflammation) การอักเสบเรื้อรังระดับต่ำในสมอง ซึ่งพบในผู้ป่วยไมเกรนและโรคซึมเศร้า มีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงการทำงานของสมองและอารมณ์
• ความผิดปกติของวงจรประสาท (Neural Circuitry) สมองส่วนที่ควบคุมความเจ็บปวดและอารมณ์ทำงานผิดปกติ เช่น Prefrontal Cortex, Limbic System และระบบประสาท – ต่อมไร้ท่อที่ตอบสนองความเครียด (Hypothalamic Pituitary Adrenal Axis) มีบทบาทร่วมกันในทั้งไมเกรนและภาวะซึมเศร้า

แนวทางการรักษาไมเกรนกับซึมเศร้า

วินิจฉัยให้ถูกต้องและครบถ้วน แพทย์ซักประวัติถึงสภาวะอารมณ์ การนอนหลับ ความเครียด การใช้ชีวิตร่วมกับอาการไมเกรน และอาการอื่น ๆ ที่อาจบ่งบอกภาวะซึมเศร้าควบคู่ไปกับการวินิจฉัยไมเกรน

การรักษาแบบองค์รวม

• ยาบางชนิด เช่น ยากลุ่มต้านเศร้าบางชนิด เช่น Amitriptyline หรือ Venlafaxine สามารถช่วยลดความถี่ของไมเกรนและปรับอารมณ์ได้ด้วย
• การปรับพฤติกรรม เช่น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ นอนหลับให้เพียงพอ ฝึกผ่อนคลาย ทำสมาธิหรือทำจิตบำบัด อาจพูดคุยกับผู้ชำนาญการด้านสุขภาพจิต
• ติดตามอาการต่อเนื่องผู้ป่วยที่เป็นทั้งไมเกรนและซึมเศร้าควรได้รับการติดตามผลเป็นระยะเพื่อปรับการรักษาให้เหมาะสม

ดูแลตัวเองหากป่วยไมเกรนกับซึมเศร้า

• หากมีอาการปวดศีรษะไมเกรนร่วมกับรู้สึกเศร้า เบื่อ เหนื่อยง่าย หรือหมดกำลังใจต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ ควรปรึกษาแพทย์ทันที
• สุขภาพจิตเป็นสิ่งสำคัญเพราะอารมณ์ที่ไม่ดีอาจทำให้ไมเกรนรุนแรงขึ้น
• หมั่นดูแลตนเองทั้งร่างกายและจิตใจ เลือกวิถีชีวิตที่สมดุล เลี่ยงความเครียด รักษาอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

ไมเกรนไม่เพียงแค่เป็นอาการปวดศีรษะ แต่ยังมีความเชื่อมโยงกับสุขภาพจิต โดยเฉพาะภาวะซึมเศร้า ซึ่งอาจเกิดจากการทำงานผิดปกติของสารสื่อประสาท ความเครียดเรื้อรัง พันธุกรรมร่วม ทำให้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต การตรวจวินิจฉัยและดูแลรักษาโรคทั้งสองชนิดแบบองค์รวมจึงเป็นสิ่งสำคัญ หากคุณหรือคนใกล้ตัวเป็นไมเกรนและเริ่มมีสัญญาณของภาวะซึมเศร้าควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อการดูแลที่เหมาะสมทันที

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล