สุขภาพกาย
“โลหิตจาง” ภัยเงียบต้องระวัง ผมร่วง เหนื่อยง่าย สัญญาณขาดธาตุเหล็ก
ภาวะซีดหรือโลหิตจาง คือการมีเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินต่ำกว่าปกติ ทำให้ออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะได้ไม่เพียงพอ อันตรายมากกว่าที่คิดหากไม่ได้รับการรักษา เสี่ยงหัวใจล้มเหลวและส่งผลต่อพัฒนาการ
ภาวะซีด หรือ โลหิตจาง (Anemia) เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้คนทุกเพศทุกวัย เกิดจากการมีเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินต่ำกว่าปกติ ทำให้ออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะได้ไม่เพียงพอ ตามข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก พบว่าประชากรโลกประมาณ 1.6 พันล้านคนเป็นโลหิตจาง ในประเทศไทย สถิติจากกรมอนามัย ระบุว่า หญิงวัยเจริญพันธุ์ไทย 25.3% และเด็กอายุ 6-23 เดือน 33.7% เป็นโรคที่ติดต่อไม่ได้ แต่บางชนิดมีสาเหตุจากพันธุกรรม
ระดับความรุนแรงของเลือดจาง
- ระดับปกติ
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : ชาย 13-17, หญิง: 12-15
- เลือดจางเล็กน้อย
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : 10-11.9
- ผู้ป่วยมักมีอาการเหนื่อยง่าย
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : 10-11.9
- เลือดจางปานกลาง
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : 7-9.9
- ผู้ป่วยมักมีอาการ เวียนศีรษะ หายใจเร็ว
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : 7-9.9
- เลือดจางรุนแรง
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : น้อยกว่า 7
- ผู้ป่วยมักมีอาการ อันตรายต่อชีวิต
- ค่า Hemoglobin (g/dL) : น้อยกว่า 7
สัญญาณเตือนภาวะซีดที่ไม่ควรมองข้าม
- เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย แม้ทำกิจกรรมเล็กน้อย
- หน้าซีด โดยเฉพาะที่หนังตาด้านใน ลิ้น เหงือก
- หายใจเร็ว หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ
- วิงเวียนศีรษะ มึนงง มือเท้าเย็น
อาการที่บ่งบอกถึงความรุนแรง
- ผมร่วง เล็บเปราะ แตกง่าย
- อยากกินสิ่งแปลกๆ เช่น น้ำแข็ง แป้ง ดิน
- ปวดศีรษะบ่อย สมาธิสั้น จำได้ไม่ดี
- หายใจลำบากแม้อยู่เฉยๆ
โลหิตจางเกิดได้จากหลายสาเหตุ
การสูญเสียเลือด
- ประจำเดือนมากผิดปกติ
- เลือดออกในระบบทางเดินอาหาร
- การบริจาคเลือดบ่อยเกินไป
การผลิตเม็ดเลือดแดงลดลง
- ขาดธาตุเหล็ก (พบ 80% ของทุกกรณี)
- ขาดวิตามิน B12 หรือกรดโฟลิก
- โรคไตเรื้อรัง โรคมะเร็งที่ไขกระดูก
การทำลายเม็ดเลือดแดงมากเกินไป
- โรคทางพันธุกรรม เช่น ธาลัสซีเมีย
- ภูมิคุ้มกันบกพร่อง
- การติดเชื้อรุนแรง
การตรวจวินิจฉัยและการรักษา
การตรวจเลือดพื้นฐาน
- Hemoglobin (Hb)
- ชาย: 13-17 g/dL และ หญิง: 12-15 g/dL
- โปรตีนขนส่งออกซิเจน
- Hematocrit (Hct)
- ชาย: 40-50% และ หญิง: 36-44%
- สัดส่วนเม็ดเลือดแดงในเลือด
วิธีการรักษาตามสาเหตุ
- ขาดธาตุเหล็ก: ยาเสริมธาตุเหล็ก + อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง
- ขาดวิตามิน B12: ฉีดวิตามิน B12 หรือรับประทานเสริม
- เลือดออกมาก: หาสาเหตุและรักษาจุดเลือดออก
- โรคเรื้อรัง: รักษาโรคต้นเหตุควบคู่กัน
- เลือกอาหารป้องกันโลหิตจาง
- อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เนื้อแดง ตับ ปลาทู หอยแครง ผักใบเขียวเข้ม ถั่วเหลือง งาดำ
- อาหารเสริมการดูดซึม ผลไม้ที่มีวิตามิน C เช่น ส้ม มะนาว
- หลีกเลี่ยงชา กาแฟ หลังอาหารทันที
ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย
- หัวใจล้มเหลว จากการทำงานหนักเกินไป
- พัฒนาการช้า ในเด็ก สมาธิสั้น เรียนไม่เก่ง
- คลอดก่อนกำหนด ในหญิงตั้งครรภ์
- การติดเชื้อง่าย เนื่องจากภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
ภาวะซีดหรือโลหิตจาง เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยแต่ไม่ควรมองข้าม การรู้จักสังเกตอาการและเข้าใจสาเหตุช่วยให้การรักษาได้ผลดีขึ้น การรับประทานอาหารที่เหมาะสมและการตรวจสุขภาพประจำปีเป็นสิ่งสำคัญ
ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลเปาโล เกษตร
