ไวรัสตับอักเสบบี ภัยเงียบไม่แสดงอาการ เสี่ยงตับแข็ง-มะเร็งตับ

ไวรัสตับอักเสบบี (Hepatitis B Virus หรือ HBV) คือไวรัสที่ทำให้ตับอักเสบทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง ติดต่อผ่านเลือด เพศสัมพันธ์ และแม่สู่ลูก อันตรายกว่าตับอักเสบเอเพราะอาจนำไปสู่ตับแข็งและมะเร็งตับ แต่ป้องกันได้ด้วยวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงถึง 95%  ทั่วโลก 296 ล้านคน ติดเชื้อ HBV เรื้อรัง  ในประเทศไทย 3–4 ล้านคน ประมาณ 5–7% ของประชากร  และเป็นอันดับ 1 สาเหตุมะเร็งตับในผู้ชายไทย ระยะฟักตัว 30–180 วัน เฉลี่ยประมาณ 75 วัน

สังเกตอาการยังไง ? มีอาการแบบนี้บ้างไหม

สิ่งที่หลายคนไม่รู้: คนที่ติดเชื้อตับอักเสบบีกว่า 70% ไม่รู้สึกอะไรเลยในช่วงแรก แปลว่าคนรอบข้างอาจติดเชื้ออยู่โดยไม่รู้ตัว การตรวจเลือดเป็นวิธีเดียวที่จะรู้ได้แน่นอน

ช่วงแรก (1–4 เดือน): อาการมักคล้ายไข้หวัดธรรมดา

อาการที่พบได้ ได้แก่ ไข้ต่ำ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ ปวดท้องด้านขวาบน ตาเหลือง และปัสสาวะสีเข้ม ข่าวดีคือผู้ใหญ่ถึง 95% หายได้เองภายใน 6 เดือน โดยไม่ต้องใช้ยาต้านไวรัส

ถ้าไม่หายใน 6 เดือน: กลายเป็นตับอักเสบบีเรื้อรังได้

กลุ่มนี้มักดูปกติจากภายนอก แต่ตับกำลังถูกทำลายช้า ๆ อยู่ข้างใน ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง ได้แก่

• ตับแข็ง (Liver Cirrhosis): พบใน 15–40% ของผู้ติดเชื้อเรื้อรัง
• มะเร็งตับ (Hepatocellular Carcinoma): ความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป 20–100 เท่า
• ตับวาย (Fulminant Hepatitis): พบน้อยแต่อันตรายถึงชีวิต

ตับอักเสบบีติดต่อได้ยังไง? (และแบบไหนที่ไม่ติด)

• แม่สู่ลูก ระหว่างคลอด / หลังคลอด สูงมาก ทารกเสี่ยงเป็นเรื้อรัง 90%
• เลือดและอุปกรณ์ ใช้เข็มร่วมกัน สัก เจาะ ทันตกรรมสูง
• เพศสัมพันธ์ ไม่ใช้ถุงยางอนามัย 

ทั้งนี้ไม่ติดต่อผ่าน การไอ จาม กอด จับมือ ใช้ห้องน้ำร่วมกัน หรือรับประทานอาหารโต๊ะเดียวกัน จึงไม่ต้องหลีกเลี่ยงหรือรู้สึกแปลกแยกกับผู้ติดเชื้อในชีวิตประจำวัน

ผลตรวจเลือดอะไรถึงจะรู้ว่าติดเชื้อ?

• HBsAg  ติดเชื้ออยู่ในขณะนี้
• Anti-HBs มีภูมิคุ้มกัน (เคยติดเชื้อหรือฉีดวัคซีนแล้ว)
• HBeAg  ไวรัสแบ่งตัวสูง แพร่เชื้อได้มาก
• HBV DNA (Viral Load) ปริมาณไวรัสในเลือด ใช้ประกอบการตัดสินใจรักษา

การตรวจเพิ่มเติมที่แพทย์อาจสั่ง ได้แก่ Liver Function Test (ALT/AST) เพื่อดูความเสียหายของตับ, FibroScan เพื่อประเมินพังผืดในตับ และอัลตราซาวด์ตับทุก 6 เดือน เพื่อคัดกรองมะเร็งตับตั้งแต่เนิ่น ๆ

รักษาตับอักเสบบีได้ไหม?

ปัจจุบันยังไม่มียาที่กำจัด HBV ออกจากร่างกายได้ 100% แต่ข่าวดีคือมียาต้านไวรัสที่กดไวรัสให้เหลือน้อยมากจนแทบไม่ก่อปัญหา และป้องกันตับแข็งและมะเร็งตับได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สิ่งที่ต้องหลีกเลี่ยง: แอลกอฮอล์ (แม้เพียงเล็กน้อย) ยาสมุนไพรที่ไม่ผ่านการรับรอง และยากลุ่ม NSAID เช่น Ibuprofen โดยไม่จำเป็น ที่สำคัญที่สุดคือ ห้ามหยุดยาต้านไวรัสเองโดยเด็ดขาด เพราะไวรัสอาจกำเริบรุนแรงได้

5 วิธีป้องกันตับอักเสบบี

• ฉีดวัคซีน 3 เข็ม (เดือนที่ 0, 1 และ 6) ป้องกันการติดเชื้อได้ 95% และช่วยป้องกันมะเร็งตับได้
• ป้องกันขณะมีเพศสัมพันธ์ ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งระหว่างมีเพศสัมพันธ์
• ไม่ใช้อุปกรณ์ส่วนตัวร่วมกัน ไม่ใช้เข็มฉีดยา มีดโกน หรืออุปกรณ์ที่อาจสัมผัสเลือดร่วมกับผู้อื่น
• คุณแม่ตั้งครรภ์ควรตรวจ HBsAg หากแม่ติดเชื้อ ทารกควรได้รับ HBIG ร่วมกับวัคซีนภายใน 24 ชั่วโมงหลังคลอด
• ตรวจคัดกรองอย่างน้อย 1 ครั้ง ตรวจ HBsAg โดยเฉพาะผู้ที่เกิดก่อนปี 2535 หรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยง

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลเปาโล เกษตร