มะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ รักษาให้เหมาะกับร่างกายและคุณภาพชีวิต
มะเร็งเต้านมพบได้มากขึ้นตามอายุ ผู้สูงอายุจึงควรสังเกตสัญญาณเตือนและตรวจคัดกรองอย่างเหมาะสม การรักษาต้องประเมินสุขภาพ โรคร่วม และความพร้อม เพื่อรักษาคุณภาพชีวิต
อายุที่เพิ่มขึ้นสัมพันธ์กับความเสี่ยงของการเกิดมะเร็ง แม้มะเร็งจะสามารถเกิดขึ้นได้ในผู้หญิงทุกช่วงวัย แต่เมื่อเกิดขึ้นในผู้สูงอายุ การวางแผนรักษาจำเป็นต้องพิจารณามากกว่าเพียงว่า มะเร็งอยู่ในระยะใด และควรรักษาด้วยวิธีใด สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือการประเมินสุขภาพโดยรวมและความพร้อมของผู้ป่วยแต่ละคน ทั้งโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ ความสามารถในการเดินและทำกิจวัตรประจำวัน ภาวะโภชนาการ ตลอดจนความสามารถในการฟื้นตัวหลังการรักษา
เพราะเป้าหมายของการรักษามะเร็งในผู้สูงอายุ ไม่ใช่เพียงควบคุมโรคให้ได้ดีที่สุด แต่ต้องเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของแต่ละคน เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถผ่านการรักษาได้อย่างปลอดภัย ฟื้นตัวได้ดี และยังคงมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่เป็นไปได้
สถิติการเกิดโรคมะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ
จากข้อมูลสถิติล่าสุดของ American Cancer Society (ACS) และ องค์การอนามัยโลก พบว่า
ความสัมพันธ์ด้านอายุ ประมาณ 50% ของผู้ป่วยมะเร็งเต้านมรายใหม่ พบในผู้หญิงอายุ 65 ปีขึ้นไป สะท้อนให้เห็นว่าอายุเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่สัมพันธ์กับความเสี่ยงของโรคมะเร็งเต้านม เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์มีโอกาสสะสมความผิดปกติของ DNA มากขึ้น ขณะที่ประสิทธิภาพของกลไกซ่อมแซม DNA อาจลดลง จึงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้ความเสี่ยงมะเร็งเต้านมเพิ่มขึ้นตามอายุ
อัตราการรอดชีวิตที่เพิ่มขึ้น ในปี 2026 อัตราการรอดชีวิตที่ 5 ปี (5-year survival rate) สำหรับผู้ป่วยสูงอายุที่ตรวจพบในระยะเริ่มต้น (Localized) สูงถึง 91% ซึ่งเป็นผลจากนวัตกรรมการรักษาแบบมุ่งเป้าที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น
สถานการณ์ในประเทศไทย ข้อมูลจาก สถาบันมะเร็งแห่งชาติ (NCI) ระบุว่ามะเร็งเต้านมเป็นมะเร็งอันดับ 1 ในผู้หญิงไทย และสัดส่วนผู้ป่วยสูงอายุมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตามโครงสร้างสังคมสูงวัย
มะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ มีลักษณะแตกต่างอย่างไร ?
ผู้ป่วยสูงอายุมีแนวโน้มพบมะเร็งเต้านมชนิด Hormone Receptor Positive มากขึ้น ซึ่งมะเร็งกลุ่มนี้สามารถตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาต้านฮอร์โมน (Endocrine Therapy) ได้ดี และโดยทั่วไปมีการพยากรณ์โรคที่ดีกว่ามะเร็งเต้านมบางชนิด
มะเร็งเต้านมชนิดที่มีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวกบางกลุ่มมีอัตราการแบ่งตัวของเซลล์ต่ำและมีลักษณะการดำเนินโรคที่ช้ากว่า
อย่างไรก็ตาม มะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุไม่ได้เหมือนกันทุกคน การประเมินชนิดของมะเร็ง ระยะของโรค สุขภาพโดยรวม และความพร้อมของผู้ป่วย จึงยังเป็นหัวใจสำคัญในการวางแผนรักษาเฉพาะบุคคล
สัญญาณเตือนมะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ
สัญญาณเตือนที่พบบ่อยที่สุดของมะเร็งเต้านมคือการพบก้อนหรือเนื้อเยื่อผิดปกติบริเวณเต้านม ซึ่งอาจแข็ง ไม่เจ็บ และขอบไม่เรียบ แต่บางรายอาจมีก้อนนุ่ม กดเจ็บ หรือปวดได้ นอกจากนี้ยังมีอาการอื่น เช่น
- มีก้อนหรือบริเวณที่เต้านมหนาตัวขึ้นผิดปกติ
- รูปร่างหรือขนาดของเต้านมเปลี่ยนไป
- ผิวหนังเต้านมบุ๋ม ย่น บวม แดง หรือมีลักษณะคล้ายผิวส้ม
- หัวนมบุ๋มเข้า หรือมีลักษณะเปลี่ยนไปจากเดิม
- มีของเหลวหรือเลือดไหลออกจากหัวนมโดยไม่ทราบสาเหตุ
- มีก้อนหรือบวมบริเวณรักแร้
มะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ ต้องสังเกตอย่างไร ?
- อย่ามองข้ามความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ของเต้านม
- ผิวบาง แห้ง คัน มีผื่น หรือหัวนมเปลี่ยนแปลง อาจถูกเข้าใจว่าเป็นเรื่องปกติตามวัย แต่หากเป็นความผิดปกติที่เพิ่งเกิดขึ้นหรือเปลี่ยนไปจากเดิม ควรสังเกตและปรึกษาแพทย์
- ก้อนไม่เจ็บ ไม่ได้แปลว่าไม่น่ากังวล
- ก้อนมะเร็งเต้านมจำนวนมากอาจไม่เจ็บ โดย American Cancer Society ระบุว่าอาการที่พบบ่อยที่สุดคือก้อนในเต้านมที่ไม่เจ็บ โดยก้อนที่ แข็ง และ ขอบไม่เรียบ มีโอกาสน่าสงสัยมากกว่า แต่บางรายอาจพบว่ามีก้อนนิ่ม กลม หรือเจ็บได้เช่นกัน
ไม่พบก้อน ก็อาจมีสัญญาณเตือนได้
- ควรสังเกตผิวเต้านมที่แดง บวม หนาตัว บุ๋มคล้ายผิวส้ม หรือหัวนมบุ๋มเข้า โดยเฉพาะความผิดปกติที่เพิ่งเกิดขึ้น ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรพบแพทย์
- ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดกับเต้านมข้างเดียว
- ควรระวังเป็นพิเศษ เช่น เต้านมข้างหนึ่งโตขึ้น ยุบลง ผิวรั้ง หัวนมบุ๋ม หรือมีน้ำออกจากหัวนมข้างเดียว โดยเฉพาะถ้ามีเลือดปน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
อย่าปล่อยให้ “อายุมากแล้ว” เป็นเหตุผลที่ทำให้ตรวจช้า
ผู้สูงอายุบางรายอาจหยุดตรวจคัดกรอง หรือพบความผิดปกติแต่คิดว่าเป็นเรื่องเล็กน้อยและไม่อยากให้ครอบครัวกังวล จึงมาพบแพทย์เมื่ออาการชัดเจนขึ้น หากพบสัญญาณเตือนมะเร็งเต้านม ควรปรึกษาแพทย์โดยไม่ควรรอให้อาการรุนแรง
เลี่ยงปัจจัยเสี่ยงการเกิดมะเร็งเต้านม
ปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งเต้านมบางอย่างไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ เช่น อายุ พันธุกรรม ประวัติครอบครัว และปัจจัยด้านฮอร์โมน แต่เราสามารถดูแลปัจจัยบางอย่างเพื่อลดความเสี่ยง พร้อมตรวจคัดกรองอย่างเหมาะสมเพื่อเพิ่มโอกาสพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
- ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม ดัชนีมวลกาย (BMI) ไม่เกิน 25 ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วน โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน สัมพันธ์กับความเสี่ยงมะเร็งเต้านมที่เพิ่มขึ้น เนื่องจากเนื้อเยื่อไขมันเป็นแหล่งหนึ่งของการสร้างเอสโตรเจนที่เป็นตัวกระตุ้นมะเร็ง
- ขยับร่างกายและออกกำลังกายสม่ำเสมอ การมีกิจกรรมทางกายช่วยควบคุมน้ำหนักและลดความเสี่ยงมะเร็งเต้านม สำหรับผู้สูงอายุไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการออกกำลังกายหนัก อาจเลือก เดินเร็ว ยืดเหยียด ฝึกกล้ามเนื้อ หรือฝึกการทรงตัว ให้เหมาะกับสุขภาพและความสามารถของแต่ละคน
- ลดหรือหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ ใช้ฮอร์โมนหลังหมดประจำเดือนอย่างเหมาะสม ผู้ที่ใช้หรือกำลังพิจารณา ฮอร์โมนทดแทนวัยหมดประจำเดือน (Menopausal Hormone Therapy) ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินประโยชน์ ความเสี่ยง ชนิดของฮอร์โมน และระยะเวลาการใช้ให้เหมาะกับสุขภาพของแต่ละคน
- ตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านมให้เหมาะกับวัยและความเสี่ยง การตรวจคัดกรองไม่ใช่การป้องกันไม่ให้เกิดมะเร็ง แต่ช่วยให้พบความผิดปกติได้เร็วขึ้น ซึ่งสำคัญมากในผู้สูงอายุ เพราะการพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น อาจทำให้มีทางเลือกการรักษามากขึ้น
- ผู้หญิงควรปรึกษาแพทย์เรื่องช่วงเวลาที่เหมาะสมในการตรวจ แมมโมแกรม (Mammogram) ตามอายุ ประวัติครอบครัว และระดับความเสี่ยง ส่วนการทำอัลตราซาวด์เต้านม แพทย์จะพิจารณาเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
- สำหรับผู้หญิงอายุ 75 ปีขึ้นไป ควรพิจารณาการตรวจคัดกรองเป็นรายบุคคล โดยประเมินร่วมกันจากสุขภาพโดยรวม โรคร่วม ความคาดหวังของอายุขัย และเป้าหมายในการดูแลสุขภาพ
รู้จักเต้านมของตัวเอง และไม่มองข้ามความเปลี่ยนแปลง
แม้จะตรวจคัดกรองเป็นประจำ ผู้สูงอายุยังควรสังเกตความผิดปกติใหม่ เช่น ก้อน เต้านมเปลี่ยนรูป ผิวบุ๋ม แดงหรือหนาตัว หัวนมบุ๋ม มีน้ำหรือเลือดออกจากหัวนม หรือมีแผลเรื้อรัง และไม่ควรคิดว่าเป็นเพียงความเปลี่ยนแปลงตามวัย หากพบความผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
ดูแลโรคร่วมและสุขภาพโดยรวม
การป้องกันไม่ได้หมายถึงลดความเสี่ยงมะเร็งอย่างเดียว แต่รวมถึงการทำให้ร่างกายแข็งแรง การควบคุมเบาหวาน ความดันโลหิต และไขมัน รวมถึงดูแลโภชนาการ กระดูก กล้ามเนื้อ การนอน และป้องกันการหกล้ม
การรักษามะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ มีวิธีใดบ้าง ?
การรักษามะเร็งเต้านมมีหลายวิธี และอาจใช้ มากกว่า 1 วิธีร่วมกัน ขึ้นอยู่กับระยะของโรค ชนิดของเซลล์มะเร็ง ผลตรวจตัวรับฮอร์โมน HER2 สุขภาพโดยรวม อายุ โรคร่วม และความพร้อมของผู้ป่วย เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล
การผ่าตัดมะเร็งเต้านม
การผ่าตัดมะเร็งเต้านมเป็นการรักษาหลักในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมระยะเริ่มต้น และอาจใช้ในมะเร็งระยะลุกลามเฉพาะที่บางราย โดยมีหลายรูปแบบ โดยทั่วไปมักเริ่มจากการผ่าตัด แล้วพิจารณารังสีรักษาหรือยารักษาต่อเนื่อง หากเป็นมะเร็งเต้านมระยะที่ 2-3 อาจให้ ยารักษาก่อนผ่าตัด (Neoadjuvant Therapy) เพื่อลดขนาดก้อนและประเมินการตอบสนองต่อการรักษา ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับระยะและชนิดของมะเร็งในผู้ป่วยแต่ละราย
- ผ่าตัดสงวนเต้านม ผ่าตัดก้อนมะเร็งพร้อมเนื้อเยื่อรอบก้อนบางส่วน โดยยังคงเต้านมไว้ และมักพิจารณารังสีรักษาหลังผ่าตัด
- ผ่าตัดเต้านมออกทั้งหมด อาจพิจารณาในกรณีที่ก้อนมีขนาดใหญ่ พบมะเร็งหลายตำแหน่ง หรือมีปัจจัยที่ทำให้การสงวนเต้านมไม่เหมาะสม
- ผ่าตัดต่อมน้ำเหลือง แพทย์อาจตรวจ ต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล หรือพิจารณาเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ในผู้ป่วยบางราย เพื่อประเมินการกระจายของมะเร็งและช่วยวางแผนการรักษา
- รังสีรักษา หรือการฉายแสง รังสีรักษา หรือการฉายแสง เป็นการใช้รังสีเพื่อทำลายเซลล์มะเร็งเฉพาะบริเวณ มักใช้หลังการผ่าตัดสงวนเต้านม หรือหลังผ่าตัดเต้านมออกทั้งหมด ในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงต่อการกลับมาเป็นซ้ำสูง เช่น ก้อนใหญ่เกิน 5 ซม. หรือมีมะเร็งลามต่อมน้ำเหลือง
- เคมีบำบัด เป็นการรักษาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย อาจให้ก่อนผ่าตัดเพื่อช่วยลดขนาดก้อน หรือให้หลังผ่าตัดเพื่อลดความเสี่ยงของการกลับเป็นซ้ำ รวมถึงใช้เพื่อควบคุมโรคในมะเร็งเต้านมระยะลุกลามหรือแพร่กระจาย
- ยาต้านฮอร์โมน ใช้ในมะเร็งเต้านมชนิดที่มีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวก เช่น ER-positive หรือ PR-positive ยากลุ่มนี้ช่วยลดผลของฮอร์โมนที่กระตุ้นการเติบโตของเซลล์มะเร็ง
- ยามุ่งเป้า (Targeted therapy) ออกฤทธิ์ต่อเป้าหมายเฉพาะของเซลล์มะเร็ง เช่น HER2-positive หรือความผิดปกติทางชีวโมเลกุลบางชนิด ตัวอย่างเช่น ยากลุ่ม Anti-HER2 หรือยามุ่งเป้าที่ใช้ร่วมกับยาต้านฮอร์โมนในผู้ป่วยบางกลุ่ม
- ภูมิคุ้มกันบำบัด Immunotherapy (pembrolizumab) ช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันให้สามารถต่อสู้กับเซลล์มะเร็งได้ดีขึ้น ใช้ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมบางกลุ่ม โดยเฉพาะ Triple-Negative Breast Cancer บางระยะหรือบางลักษณะแพทย์จะพิจารณาจากชนิดของมะเร็ง ระยะโรค ผลตรวจทางพยาธิวิทยาและชีวโมเลกุล
การดูแลประคับประคองและคุณภาพชีวิต (Palliative Care)
Palliative Care ไม่ได้หมายถึงการหยุดรักษามะเร็ง แต่เป็นการดูแลอาการและคุณภาพชีวิตควบคู่ไปกับการรักษามะเร็ง เพื่อบรรเทาอาการ เช่น ปวด เหนื่อย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ นอนไม่หลับ วิตกกังวล หรือผลข้างเคียงจากยา
สำหรับผู้สูงอายุที่เป็นมะเร็งเต้านม ควรให้ความสำคัญกับโภชนาการ ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ การเดินและการทรงตัว การฟื้นฟูร่างกาย และความสามารถในการช่วยเหลือตัวเอง เพื่อให้การรักษามะเร็งเดินหน้าไปพร้อมกับการรักษาคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่เป็นไปได้
มะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุ ต้องประเมินอะไรเพิ่มก่อนวางแผนรักษา ?
การรักษามะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุไม่ควรพิจารณาจากอายุหรือระยะของโรคเพียงอย่างเดียว แต่ควรประเมินสุขภาพและความพร้อมของผู้ป่วยอย่างรอบด้าน
ประเด็นที่ต้องประเมิน
- โรคร่วม เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน ไต ปอด มีผลต่อความเสี่ยงจากการผ่าตัด การเลือกใช้ยา และการฟื้นตัว
- ยาที่ใช้อยู่เป็นประจำ ช่วยป้องกันปฏิกิริยาระหว่างยา และลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียง
- ความแข็งแรงและภาวะเปราะบาง ช่วยประเมินระดับการรักษาให้เหมาะ
- โภชนาการและมวลกล้ามเนื้อ มีผลต่อความแข็งแรง การทนต่อการรักษา และการฟื้นตัว
- ความจำ อารมณ์ การนอน มีผลต่อการตัดสินใจและการดูแลต่อเนื่อง
- เป้าหมายและสิ่งที่ผู้ป่วยให้ความสำคัญ เพื่อให้แผนการรักษาสอดคล้องทั้งกับเป้าหมายทางการแพทย์และคุณภาพชีวิต
มะเร็งเต้านมในผู้สูงอายุจำเป็นต้องดูแลมากกว่าเพียงการรักษาโรค โดยต้องคำนึงถึง สุขภาพโดยรวม ความแข็งแรง โรคร่วม และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยแต่ละคน ควบคู่กัน
ปัจจุบัน การตรวจคัดกรองและความก้าวหน้าของการรักษามะเร็งเต้านม ช่วยให้แพทย์สามารถวางแผนการดูแลได้เฉพาะบุคคลและเหมาะกับสภาพร่างกายมากขึ้น การรู้เท่าทันสัญญาณเตือน ไม่มองข้ามความผิดปกติ และตรวจคัดกรองอย่างเหมาะสม จึงเป็นกุญแจสำคัญในการเพิ่มโอกาสพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และช่วยให้ผู้สูงอายุได้รับการรักษาที่เหมาะสม พร้อมรักษาคุณภาพชีวิตให้ดีที่สุด
ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลสมิติเวช ศรีนครินทร์