พบสาเหตุแล้ว! ทำไมมลพิษทางอากาศทำให้คนไม่สูบบุหรี่เป็นมะเร็งปอด?
ทำไมคนสุขภาพดีถึงกลายเป็นมะเร็งปอดได้? นักวิจัยพบสาเหตุแล้ว มลพิษทางอากาศฝุ่นควันต่าง ๆ เชื่อมโยงกับการเกิดโรคมะเร็งปอดอย่างไร เปิดแนวทางการรักษาใหม่
หลายต่อหลายครั้งที่เราทราบข่าว คนที่ไม่สูบบุหรี่ และดูแลสุขภาพร่างกายอย่างดี เลือกกินอาหารที่มีประโยชน์แต่กลับต้องป่วยด้วยโดยมะเร็งปอด งานวิจัยชิ้นดังกล่าวอาจชี้ชัดอะไรบางอย่างได้ เมื่อ นักวิจัยพบสาเหตุและความเชื่อมโยงระหว่างมลพิษทางอากาศฝุ่นควันต่าง ๆ กับการเกิดโรคมะเร็งปอด ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนายาป้องกันโรคมะเร็งที่มีประสิทธิภาพได้ในอนาคต ความเข้าใจโดยทั่วไปของเราเกี่ยวกับการเกิดมะเร็งคือ เซลล์ที่แข็งแรงเกิดการกลายพันธุ์มากขึ้นเรื่อย ๆ ในรหัสพันธุกรรมหรือดีเอ็นเอ (DNA)
หมอมนูญ ยกเคสผู้ป่วยมะเร็งปอด ไม่มีประวัติสูบบุหรี่ พบดมควันธูปนาน6ปี
จนกระทั่งถึงจุดเปลี่ยน แล้วกลายเป็นมะเร็งและขยายตัวอย่างควบคุมไม่ได้ แต่ทฤษฎีนี้มีปัญหา เพราะบ่อยครั้งที่พบการกลายพันธุ์ของมะเร็งในเซลล์หรือเนื้อเยื่อที่ดูเหมือนมีสุขภาพดี และสารหลายชนิดที่ทราบว่าก่อให้เกิดมะเร็ง ซึ่งรวมถึงมลพิษทางอากาศ ดูเหมือนจะไม่ได้ทำลายดีเอ็นเอของผู้คน ตามทฤษฎีดังกล่าวจึงไม่น่าจะก่อมะเร็งได้
ในการศึกษาวิจัยล่าสุด นักวิจัยได้ค้นพบว่า มลพิษทางอากาศไม่ได้ก่อให้เกิดความเสียหาย แต่เป็นการ “ปลุกเซลล์ที่เสียหายหรือกลายพันธุ์ให้ตื่นขึ้น”
ศ.ชาร์ลส์ สวอนตัน ผู้เชี่ยวชาญด้านเนื้องอกวิทยาจากสถาบันวิจัย ฟรานซิส คริก และมหาวิทยาลัยคอลเลจลอนดอน กล่าวว่า เดิมทีในดีเอ็นเอของเซลล์ของมนุษย์เรามีเซลล์ที่เสียหายหรือกลายพันธุ์อยู่แล้ว ซึ่งเพิ่มขึ้นและพบได้เมื่อเราโตขึ้นและอายุมากขึ้น และความเสียหายหรือกลายพันธุ์เหล่านี้ หากถูก “กระตุ้น” ก็สามารถกลายเป็นมะเร็งได้
การค้นพบนี้มาจากการสำรวจว่า เหตุใดผู้ไม่สูบบุหรี่จึงเป็นมะเร็งปอด เพราะเป็นที่ทราบกันดีว่า มะเร็งปอดส่วนใหญ่เกิดจากการสูบบุหรี่ แต่ถึงกระนั้น 1 ใน 10 ของผู้ป่วยมะเร็งปอดในสหราชอาณาจักรกลับมีสาเหตุของโรคมาจากมลพิษทางอากาศ
ทีมวิจัยมุ่งเน้นไปที่รูปแบบของมลพิษที่เรียกว่าอนุภาค 2.5 หรือ PM2.5 ซึ่งมีขนาดเล็กกว่าเส้นผ่านศูนย์กลางของเส้นผมมนุษย์ โดยผลการทดลองในมนุษย์และสัตว์ทดลอง พบว่า คนที่อยู่ในสถานที่ที่มีมลพิษทางอากาศสูง มีโอกาสเกิดมะเร็งปอดแม้ไม่ได้สูบบุหรี่ มากกว่าการอยู่ในพื้นที่ที่มลพิษน้อย
พวกเขาพบว่า ประมาณครึ่งหนึ่งของผู้ที่เป็นมะเร็งปอดที่ไม่เคยสูบบุหรี่ มีการกลายพันธุ์ในยีนที่สัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งปอด ในการศึกษาประชากรมากว่า 440,000 คนที่อาศัยอยู่ในอังกฤษ เกาหลีใต้ และไต้หวัน พบว่า การสัมผัสกับฝุ่น PM2.5 ที่เพิ่มขึ้นนั้น จะเพิ่มความเสี่ยงที่ยีนดังกล่าวจะถูกกระตุ้นจนกลายเป็นมะเร็งปอด
นอกจากนี้ การหายใจเอา PM2.5 เข้าไป ทำให้เกิดการปลดปล่อยสารเคมี interleukin-1-beta ในปอด ซึ่งปกติมีหน้าที่ลดการอักเสบและกระตุ้นเซลล์ในปอดให้ช่วยซ่อมแซมความเสียหายต่าง ๆ แต่ประมาณ 1 ในทุก ๆ 600,000 เซลล์ในปอดมีการกลายพันธุ์ที่เกี่ยวพันกับมะเร็งอยู่แล้ว จึงอาจถูก interleukin-1-beta กระตุ้นไปด้วย และกลายเป็นมะเร็ง
สวอนตันบอกว่า “เราพบว่าการกลายพันธุ์ในยีนที่สัมพันธ์กับมะเร็งปอดนั้นมีอยู่ในเนื้อเยื่อของปอดปกติด้วย และมีแนวโน้มว่าจะเกิดขึ้นได้จากความชราภาพ ในการวิจัยของเรา การกลายพันธุ์เหล่านี้มีโอกาสทำให้เกิดมะเร็งในแบบจำลองทางห้องปฏิบัติการเพียงเล็กน้อยเท่านั้น”
เขาเล่าต่อว่า “อย่างไรก็ตาม เมื่อเซลล์ปอดที่มีการกลายพันธุ์เหล่านี้สัมผัสกับมลพิษทางอากาศ เราพบการเกิดมะเร็งมากขึ้น และเกิดขึ้นได้เร็วกว่าเซลล์ปอดที่ไม่ได้สัมผัสกับมลพิษ แสดงว่า มลพิษทางอากาศเป็นตัวกระตุ้นการเกิดมะเร็งปอด”
สวอนตันบอกว่า “ความเสี่ยงของโรคมะเร็งปอดจากมลพิษทางอากาศนั้นต่ำกว่าจากการสูบบุหรี่ แต่เราไม่สามารถควบคุมสิ่งที่เราหายใจเข้าไปได้ทั้งหมด ทั่วโลก ผู้คนจำนวนมากขึ้นเผชิญกับมลพิษทางอากาศมากกว่าสารเคมีที่เป็นพิษในควันบุหรี่ และข้อมูลใหม่เหล่านี้เชื่อมโยงถึงความสำคัญของการจัดการกับคุณภาพอากาศ เพื่อรักษาสุขภาพของมนุษย์”
ผลการวิจัยนี้ นอกจากจะทำให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจว่า ผลกระทบของมลพิษทางอากาศก่อมะเร็งได้อย่างไร ยังมีอีกประโยชน์หนึ่งคือ ชี้แนวทางในการป้องกันการเกิดมะเร็งปอดจากมลพิษได้
โดยนักวิจัยสามารถหยุดการเกิดมะเร็งในหนูที่สัมผัสกับมลพิษทางอากาศได้ โดยใช้ยาที่ปิดกั้นการกระตุ้นการกลายพันธุ์ของยีนที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งปอด ความก้าวหน้าดังกล่าวถือเป็น “ยุคใหม่” ทำให้ในอนาคตอาจเป็นไปได้ที่เราจะพัฒนายาที่หยุดการเกิดมะเร็งปอดได้
ดร.เอมิเลีย ลิม หนึ่งในนักวิจัยประจำจากสถาบันวิจัย ฟรานซิส คริก และมหาวิทยาลัยคอลเลจลอนดอน กล่าวว่า คนที่ไม่เคยสูบบุหรี่แต่เป็นมะเร็งปอดมักจะไม่รู้สาเหตุว่าทำไม
“เบาะแสเกี่ยวกับวิธีที่มลพิษก่อมะเร็งปอดเป็นสิ่งสำคัญจริง ๆ มันสำคัญมาก 99% ของผู้คนในโลกอาศัยอยู่ในสถานที่ที่มลพิษทางอากาศเกินเกณฑ์ ดังนั้นมันจึงส่งผลกระทบต่อพวกเราทุกคนจริง ๆ” เธอกล่าว
ภาพจาก AFP / ESMO
