รู้จัก “สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์” หลังเหตุเพลิงไหม้ท่าเรือแหลมฉบัง

จากกรณีเพลิงไหม้ตู้คอนเทนเนอร์ภายในคลังสินค้าท่าเรือแหลมฉบัง จ.ชลบุรี โดยกระทรวงสาธารณสุขออกมาแจ้งเตือนประชาชนว่าภายในตู้คอนเทนเนอร์มีสารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ ซึ่งมีคุณสมบัติเป็นสารกัดกร่อน ซึ่งขณะนี้สามารถควบคุมสถานการณ์กลับมาได้ปกติแล้ว รวมทั้งสำรวจรอบรัศมี 5 กิโลเมตรยังไม่พบการปนเปื้อน ทำความเข้าใจและรู้จัก “สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์” (Organic Peroxide) และวิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นหากมีอาการ

สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ (Organic Peroxide) คือ สารประกอบอินทรีย์ที่มีออกซิเจนสองอะตอม ติดกันหรือเรียกว่าหมู่เปอร์ออกซี่ ซึ่งถูกใช้ในทางการค้า ทางอุตสาหกรรมพอลิเมอร์พลาสติก มีทั้งรูปของสารบริสุทธิ์ที่เป็นของแข็ง/ของเหลวหรือเป็นสารละลายหรือเป็นเม็ดทั้งนี้แล้วแต่จุดประสงค์ของการนําไปใช้และความปลอดภัยในการใช้งาน

อันตรายของสารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของสาร แต่ละชนิดว่าจะมีความไวในด้านใด เช่น

• ความไวในด้านการสั่นสะเทือน ความไวต่อความร้อน ความไวในการ เผาไหม้ซึ่งต้องมีการทดสอบว่าสารแต่ละชนิดนั้นมีความไวในด้านใด และนําไปกำหนดมาตรการกฎเกณฑ์ ข้อปฏิบัติในเรื่องความปลอดภัยในการจัดเก็บการใช้การบรรจุการขนส่ง เป็นต้น สาเหตุของการเกิดอันตรายจากสารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ส่วนใหญ่เกิดจากการสลายตัวของสาร โดยมีสาเหตุจากความร้อนไฟหรือการเสียดสีการกระทบกระเทือน และการปนเปื้อน
• ความไวต่อความร้อน (Heat sensitivity) สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ทุกชนิดไวต่อความร้อน ถ้าสารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ได้รับความร้อนสูง กว่าอุณหภูมิปกติ (ขึ้นอยู่กับค่าความร้อนเฉพาะในการตอบสนองของสารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์นั้นๆ) อันตรายจากการสลายตัวจะเพิ่มขึ้นและไม่สามารถควบคุมได้ปฏิกิริยาจะรุนแรงขึ้น ปลดปล่อยความร้อนปริมาณมาก และให้ก๊าซไวไฟ ทั้งนี้อุณหภูมิที่จะเกิดเหตุการณ์เช่นนี้ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณเปอร์ออกไซด์ภาชนะบรรจุและ ช่วงเวลาที่อยู่ ณ อุณหภูมินั้น โดยทั่วไปวิธีที่ดีที่สุดในการหลีกเลี่ยงการเกิดการสลายตัวคือการจัดเก็บตาม คําแนะนําของผู้ผลิต ส่วนใหญ่สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์จะเสถียรที่อุณหภูมิห้องปกติมีบางส่วนที่ต้องอยู่ใน การควบคุมอุณหภูมิเป็นพิเศษ ดังนั้นหากไม่อยู่ในสภาวะของอุณหภูมิตามที่กําหนดในการจัดเก็บมันจะสลาย ตัวอย่างช้าๆ เมื่ออุณหภูมิค่อยๆ เพิ่มขึ้นและเมื่อถึงหรือเลยอุณหภูมิของการสลายตัวเฉพาะของสารนั้นๆ ดังนั้นควรเก็บสารเปอร์ออกไซด์ทุกชนิดให้ห่างจากความร้อนทุกรูปแบบ เช่น ท่อไอน้ำแสงแดด หม้อน้ำ เปลวไฟ ประกายไฟ เป็นต้น
• การปนเปื้อน (Contamination) สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์หากปนเปื้อนสารเคมีเช่นสารออกซิไดซ์สารรีดิวซ์เกลือของโลหะกรด โดยเฉพาะกรดแร่ จะทําให้เกิดการกระตุ้นและทําให้เกิดการสลายตัวอย่างรวดเร็วที่อุณหภูมิปกติ

สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ กับอันตรายต่อสุขภาพ

สารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์มีคุณสมบัติเป็นสารกัดกร่อน ต้องระมัดระวังหลีกเลี่ยงไม่ให้สัมผัส ผิวหนัง ตา หากมีการหายใจเอาฝุ่นหรือละอองปนเปื้อนเข้าไป หรือกินโดยมิได้ตั้งใจ นั้นบริเวณที่สัมผัสสาต้องล้างด้วยน้ำและสบู่ หากเข้าตาต้องล้างด้วยน้ำปริมาณมากๆ และควรดื่มนมหรือน้ำกินเข้าไปและรับนำผู้ป่วยส่งแพทย์ทันที

สำหรับคำแนะนำในการจัดเก็บสารอินทรีย์เปอร์ออกไซด์ให้ปลอดภัย โดยเฉพาะการเก็บในปริมาณมากๆ

• เก็บในอาคารที่ออกแบบมาโดยเฉพาะ สร้างด้วยวัสดุไม่ติดไฟ อุปกรณ์ไฟฟ้าเป็นชนิดป้องกันการระเบิด
• แยกเป็นเอกเทศห่างจากแหล่งที่อยู่อาศัย
• มีการตรวจสอบระบบควบคุมการทำงานของเครื่องทำความเย็นห้องเก็บและระบบสัญญาณเตือนภัยต่างๆ ให้มีประสิทธิภาพใช้งานได้เสมอ
• พนักงานควรมีการฝึกอบรมให้สามารถแก้ไขได้ทันเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน

ขอบคุณข้อมูลจาก : สํานักความปลอดภัยแรงงาน และ กระทรวงสาธารณสุข

ภาพจาก : Shutterstock และ กระทรวงสาธารณสุข

เหตุไฟไหม้ตู้บรรจุสารเคมี กลับสู่ภาวะปกติ สารเคมีในอากาศไม่เกินมาตรฐาน