"มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าฯ" มรดก "สมเด็จพระพันปีหลวง" ภายใต้แนวคิด "ธรรมชาติอยู่ได้ ชาติอยู่ได้"

มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2526 โดย นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล ผู้บุกเบิกงานด้านอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของไทย และได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงรับไว้ในพระบรมราชินูปถัมภ์

มูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ ได้รับการจดทะเบียนเป็นองค์กรเอกชนด้านการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

ตามความในมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 กำหนดนโยบายในการดำเนินงานโดยคณะกรรมการ  โดยได้รับการสนับสนุนเงินทุนจากการบริจาคของประชาชน องค์กร และหน่วยงานต่าง ๆ  ซึ่งหลักฐานใบเสร็จรับเงินสามารถนำไปขอลดหย่อนภาษีได้

ระยะแรกของการดำเนินงาน มุ่งเน้นไปในการทำความเข้าใจต่อสาธารณะถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ โดยการจัดทำโครงการศึกษาธรรมชาติ ซึ่งมูลนิธิฯ ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการพาสื่อมวลชนและกลุ่มบุคคลเข้าศึกษาในพื้นที่ธรรมชาติในลักษณะการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เพื่อสร้างจิตสำนึกและสร้างความเข้าใจถึงความสำคัญและคุณค่าของป่าไม้ สัตว์ป่า และสิ่งแวดล้อม 

ในขณะเดียวกันได้จัดทำโครงการอื่น ๆ อีกหลากหลาย เช่น โครงการอนุรักษ์ร่วมกับชุมชนในพื้นที่เพื่อหาทางหยุดยั้งการทำลายป่าและทรัพยากรธรรมชาติหลายแห่งในจังหวัดนครราชสีมา บริเวณรอบเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ในอำเภอนาดี  อำเภอท่าวังไทร อำเภอปักธงชัย เป็นต้น 

นอกจากนี้ได้ขยายงานโครงการไปยังพื้นที่ที่สำคัญต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติภายในประเทศ เช่น โครงการเพื่ออนุรักษ์พื้นที่ลุ่มน้ำภาคเหนือ โครงการเพื่อความสัมพันธ์ระหว่างคนกับป่าของชุมชนในภาคตะวันตก โครงการเพื่อการฟื้นฟูสภาพธรรมชาติและการกลับคืนสู่ถิ่นของสัตว์ป่าในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และโครงการเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรชายฝั่งทะเลภาคใต้

ตลอดระยะเวลาการดำเนินงานตั้งแต่ปี พ.ศ. 2526 จนปัจจุบัน  มูลนิธิฯ ได้เล็งเห็นว่า การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้รับความสนใจมากขึ้นเป็นลำดับ ประกอบกับเทคโนโลยีในด้านการสื่อสารพัฒนาอย่างรวดเร็ว ทำให้การอนุรักษ์ธรรมชาติ เป็นสิ่งที่ได้รับการตระหนัก ตื่นตัว และมีส่วนร่วมช่วยปกป้องและรักษาจากทุกภาคส่วน ไม่เฉพาะเพียงแต่ในประเทศ แต่มีการเชื่อมโยงกันทั่วโลก   

ปัจจุบันนี้มีหน่วยงาน องค์กร และบุคคลทั่วไป ที่เข้าใจและดำเนินงานร่วมกันปกป้องทรัพยากรของชาติกันอย่างกว้างขวางทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับประเทศ และระดับโลก

มูลนิธิฯ ในฐานะองค์กรเอกชนที่ไม่แสวงหากำไร (NGO) จำเป็นต้องพัฒนารูปแบบของการดำเนินงานจากเดิมเป็นผู้รณรงค์ ผู้ให้ข้อมูล  และหาแนวทางแก้ไขปัญหาการทำลายทรัพยากรธรรมชาติของไทยในรูปแบบโครงการและกิจกรรมรณรงค์อย่างหลากหลาย  มาเป็นการดำเนินงานฟื้นฟูระบบธรรมชาติโดยปฏิบัติการในพื้นที่ที่สามารถควบคุมได้ ซึ่งขณะนี้มูลนิธิฯ กำลังดำเนินงานฟื้นฟูระบบธรรมชาติในพื้นที่จำนวน 58 ไร่ ณ อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน  ซึ่งมีพัฒนาการคืบหน้าไปเป็นลำดับ

มูลนิธิฯ มุ่งมั่นที่จะรักษาระบบธรรมชาติให้คงอยู่อย่างสมบูรณ์และสมดุล ภายใต้ปรัชญา “ธรรมชาติอยู่ได้ ชาติอยู่ได้”  (NATURE lives  NATION lives)  โดยการมีส่วนร่วมในการทำงานอนุรักษ์ธรรมชาติ ทั้งในถิ่นกำเนิด (In-situ Conservation) และนอกถิ่นกำเนิด (Ex-situ Conservation) รวมถึงการมีส่วนร่วมในการนำสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์คืนสู่ธรรมชาติ

มูลนิธิฯ จะสนับสนุนแนวทางในการการจัดพื้นที่เพื่อเป็นที่อยู่และขยายพันธุ์สัตว์และพืช เพื่อการอยู่รอดและอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืนและเอื้อประโยชน์ระหว่าง คน ป่าไม้ และสัตว์ป่า เพื่อป้องกันการสูญพันธุ์ของสัตว์และพืชหายาก โดยเฉพาะสัตว์และพืชประจำถิ่นบางชนิด การช่วยเหลือสัตว์ป่าในกรณีฉุกเฉิน เฉพาะหน้า เช่น สัตว์ป่าที่ประสบปัญหาภัยธรรมชาติ และปัญหาจากการพัฒนาพื้นที่ที่เคยเป็นถิ่นที่อยู่ของสัตว์ป่าหรือพืชป่ามาแต่เดิม

คณะกรรมการและเจ้าหน้าที่มีความเชื่อมั่นว่า เป้าหมายที่จำเพาะเจาะจงมากขึ้นนี้ จะเหมาะสมกับจำนวนทุนและจำนวนบุคลากรที่มีอยู่ในปัจจุบัน ส่วนอนาคตและความสำเร็จขององค์กรนั้น ขึ้นอยู่กับการสนับสนุนและความไว้วางใจที่เราจะได้รับจากทุกภาคส่วนของสังคมไทยและสังคมโลก

เมื่อคราวที่ข้าพเจ้ารับมูลนิธิคุ้มครองสัตว์ป่าและพรรณพืชแห่งประเทศไทยไว้ในความอุปถัมภ์นั้น ข้าพเจ้ายังไม่ประจักษ์อย่างถ่องแท้ถึงความสูญเสียของทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าของเรา แต่มาบัดนี้ ข้าพเจ้ารู้สึกยินดีอย่างยิ่งที่ได้เห็นว่าเราหันมาตื่นตัวในการอนุรักษ์มากขึ้น จนถึงกับบรรลุลงในแผนพัฒนาแห่งชาติ

แม้ว่ากว่าที่เราจะเริ่มตระหนักนั้นจะกินเวลามาหลายสิบปี และสัตว์ป่ารวมทั้งพันธุ์ไม้ซึ่งเคยมีอยู่ในประเทศไทยเพียงแห่งเดียวในโลกอย่างเช่น เนื้อสมัน ได้สูญพันธุ์ไปแล้วหลายชนิดก็ตาม แต่ความผิดพลาดเหล่านี้คงจะเป็นบทเรียนให้เราอนุรักษ์ต่อไปด้วยความรอบคอบและถูกหลักวิธิยิ่งขึ้น

ข้าพเจ้าเองพยายามสนับสนุนโครงการนี้อีกทางหนึ่ง โดยการช่วยเลี้ยงดูและส่งเสริมการวิจัยสัตว์ป่าที่หายากหลายชนิด เช่น กระจง ละองละมั่ง นกกระเรียน ไก่ฟ้า และเป็ดก่า เป็นต้น ซึ่งก็ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ และสมควรจะขอบคุณคณะบุคคลหลายฝ่ายที่ได้ทุ่มเทอุทิศตนเพื่องานนี้ได้ด้วย

แต่ถ้าจะให้งานอนุรักษ์สำเร็จได้อย่างแท้จริง เราก็ยังต้องช่วยกันอีกมาก ชาวไทยทุกคนจะต้องเข้าใจว่าการอนุรักษ์นี้ มิใช่จะไปขัดขวางการพัฒนา แท้ที่จริงแล้วการพัฒนาระยะยาวกลับจะสำเร็จได้ก็ด้วยการอนุรักษ์ที่ถูกต้อง เราทั้งหลายคงไม่ลืมตัวอย่างที่พลโลกบางประเทศต้องอดอยากล้มตายไปเป็นจำนวนมาก ซึ่งเป็นผลมาจากการไม่สงวนรักษาทรัพยากรธรรมชาตินั้นเอง

ประเทศไทยเราโชคดีที่สามารถจะอนุรักษ์ต่อไปได้อย่างมีความหวัง และมีกำลังใจ เพราะเรายังเหลือทรัพยากรธรรมชาติที่จำเป็นเพียงพอสำหรับการพัฒนาชาติทั้งทางด้านสังคมเศรษฐกิจและวิทยาการ ดังนั้นขอให้เราทุกคนตั้งใจมั่งที่จะปกป้องมรดกอันล้ำค่าของชาตินี้ไว้ให้ดีที่สุด

ข้าพเจ้าหวังอย่างยิ่งที่จะให้คนไทยเราภาคภูมิใจในความงดงามของธรรมชาติและความอุดมสมบูรณ์ของแผ่นดิน ขอให้เราร่วมมือร่วมใจกันอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้คงอยู่เป็นสมบัติของบ้านเมืองเราตลอดไป

พระราชเสาวนีย์ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง