คดี “ธัมมชโย” วัดพระธรรมกาย นับเป็นหนึ่งในมหากาพย์ทางกฎหมายและสังคมไทยที่ยืดเยื้อยาวนานกว่าทศวรรษ ท่ามกลางความสนใจของสาธารณชน การระดมกำลังเจ้าหน้าที่ครั้งใหญ่ กับกระแสข่าวที่ถูกจับตาแทบรายวัน ก่อนจะมาถึงจุดสิ้นสุด หลังอัยการมีคำสั่งยุติคดีเนื่องจากขาดอายุความ
ต้นตอของคดีต้องย้อนกลับไปในปี 2556 จากกรณีภายในสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนคลองจั่น หลังสมาชิกยื่นร้องเรียนผ่านสื่อมวลชน กล่าวหา นายศุภชัย ศรีศุภอักษร อดีตประธานสหกรณ์ฯ กับพวก ยักยอกเงินกว่า 10,000 ล้านบาท
การตรวจสอบพบว่า มีการเบิกจ่ายเงินไม่เป็นไปตามระเบียบ และมีการสั่งจ่ายเช็คถึง 878 ฉบับ รวมมูลค่า 11,367 ล้านบาท ให้แก่ลูกหนี้ 27 ราย ซึ่งบางรายถูกตั้งข้อสงสัยว่าเป็น “ลูกหนี้ปลอม” ส่งผลให้สหกรณ์ขาดสภาพคล่อง สมาชิกไม่สามารถถอนเงินได้ คดีดังกล่าวจึงถูกร้องเรียนต่อกรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) และรับเป็นคดีพิเศษที่ 146/2556
ต่อมาในเดือนกันยายน 2556 มีข้อมูลสำคัญว่า นายศุภชัยได้นำเงินสหกรณ์ไปบริจาคให้วัดพระธรรมกายจำนวน 814 ล้านบาท กลายเป็นจุดเชื่อมโยงที่ทำให้ พระธัมมชโย หรือ พระเทพญาณมหามุนี เจ้าอาวาสวัดพระธรรมกายในขณะนั้น ถูกเข้าสู่กระบวนการสอบสวน ในข้อหาสมคบฟอกเงิน ร่วมกันฟอกเงิน และรับของโจร
ช่วงต้นปี 2559 ดีเอสไอออกหมายเรียกพระธัมมชโย 3 ครั้ง แต่ไม่ได้เข้าพบ โดยมีการชี้แจงเรื่องอาพาธและภารกิจทางศาสนา อย่างไรก็ตาม จากการสืบสวนพบความเคลื่อนไหวภายในวัด นำไปสู่การออกหมายจับในเดือนพฤษภาคม 2559
ต่อมาในช่วงปี 2559–2560 เจ้าหน้าที่ดีเอสไอ ตำรวจ และทหารนับพันนาย เข้าปิดล้อมและตรวจค้นวัดพระธรรมกายยาวนานกว่า 20 วัน พร้อมใช้อำนาจตามมาตรา 44 ของ คสช. กำหนดพื้นที่ควบคุมพิเศษ ปฏิบัติการดังกล่าวกลายเป็นเหตุการณ์ใหญ่ระดับประเทศ มีการถ่ายทอดและติดตามสถานการณ์แบบวันต่อวัน ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์ต่อการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ รวมถึงการเคลื่อนไหวตอบโต้จากทางวัด
เจ้าหน้าที่เข้าตรวจค้นพื้นที่สำคัญหลายจุด ทั้งอาคารดาวดึงส์ กุฏิส่วนตัว และอาคารต่าง ๆ ภายในวัด แต่ไม่พบตัวพระธัมมชโย พบเพียงเตียงที่จัดวางคล้ายมีคนอยู่ ยังมีการตรวจสอบพื้นที่ใต้บ่อน้ำพุขนาดใหญ่ ซึ่งมีโครงสร้างลึกถึง 12 ชั้น และมีลักษณะเป็นทางเดินรูปตัว U ยาวกว่า 3 กิโลเมตร หลังมีกระแสข่าวว่าเป็นอุโมงค์หลบซ่อน แต่ไม่พบสิ่งผิดปกติ
ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ยังเผชิญอุปสรรคจากกลุ่มลูกศิษย์ที่รวมตัวปฏิบัติธรรมขัดขวางการเข้าตรวจค้น จนนำไปสู่การออกหมายจับผู้เกี่ยวข้องบางส่วน
เดือนมีนาคม 2560 มีประกาศในราชกิจจานุเบกษา ให้ถอดถอนสมณศักดิ์ พระเทพญาณมหามุนี (ไชยบูลย์ สุทธิผล) เนื่องจากถูกกล่าวหาในคดีอาญาหลายข้อหา และไม่เข้ารับทราบข้อกล่าวหาตามหมายเรียก
แม้จะมีการระดมกำลังตรวจค้นครั้งใหญ่ แต่ตลอดระยะเวลาหลายปี ไม่มีใครสามารถยืนยันได้ว่า พระธัมมชโยอยู่ที่ใด ท่ามกลางกระแสข่าวลือว่าอาจเดินทางออกนอกประเทศ เจ้าหน้าที่พยายามติดตามตัวในหลายพื้นที่ที่คาดว่าเป็นแหล่งหลบซ่อน แต่ไม่พบตัว ทำให้คดีนี้กลายเป็น “มหากาพย์ล่าตัว” ที่ยังไร้บทสรุปมาอย่างยาวนาน
ล่าสุด เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2569 อัยการพิเศษฝ่ายคดีพิเศษ 4 สำนักงานอัยการสูงสุด มีคำสั่งยุติการดำเนินคดี พระเทพญาณมหามุนี หรือ พระธัมมชโย ในข้อหาสมคบฟอกเงิน ร่วมกันฟอกเงิน และรับของโจร เนื่องจากคดีขาดอายุความ