นายชาญ ตาไคล้ นายกเทศมนตรีตำบลห้วยซ้อ จังหวัดเชียงราย เปิดเผยทางโทรศัพท์กับทีมข่าว PPTV ถึงกรณีพบสารหนูปนเปื้อนในระบบประปาหมู่บ้าน พื้นที่ตำบลห้วยซ้อ จังหวัดเชียงราย ว่า ตามนโยบายตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาทั่วทั้งตำบล เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2569 ได้ส่งตัวอย่างน้ำจากระบบประปาทั้งหมด 21 แห่ง ไปตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำ 21 พารามิเตอร์ ที่ ศูนย์อนามัยกลุ่มชาติพันธุ์ ชายขอบ และแรงงานข้ามชาติ (ศอช.)
ผลตรวจพบสารหนูปนเปื้อนในระบบประปา 12 หมู่บ้าน ในจำนวนนี้มี 2 หมู่บ้านที่พบสารหนูเกินค่ามาตรฐาน ได้แก่ บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 พบสารหนู 0.415 สูงกว่ามาตรฐานประมาณ 40 เท่า และบ้านเกี๋ยงใต้ หมู่ 6 พบสารหนู 0.25 สูงกว่ามาตรฐานประมาณ 20 เท่า โดยทั้งสองแห่งเป็นบ่อบาดาลน้ำลึกที่ใช้งานมานานหลายปี
หลังทราบผลตรวจ เทศบาลได้สุ่มตรวจแหล่งน้ำดิบ ทั้งแม่น้ำ ลำคลอง และลำห้วย แต่ไม่พบสารหนู พบการปนเปื้อนเฉพาะในน้ำบาดาล จึงประสานกรมอนามัยและกรมทรัพยากรธรณีเข้าตรวจสอบเพิ่มเติม โดยพบว่าพื้นที่บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 อยู่ในแนวสายแร่ทองคำ ซึ่งอาจเป็นสาเหตุของการปนเปื้อนสารหนูในน้ำบาดาล
สำหรับการแก้ไขปัญหา เทศบาลได้ทดลองใช้ระบบกรองน้ำเพื่อลดปริมาณสารหนู โดยการหมุนเวียนน้ำผ่านระบบกรองหลายครั้ง สามารถลดสารหนูได้ประมาณ 20 เท่า แต่ยังไม่สามารถลดให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัยได้ จึงประสานบริษัทเอกชนเข้ามาทดลองระบบกรองเพิ่มเติม
เบื้องต้นทดลองที่บ้านเกี๋ยงใต้ หมู่ 6 ซึ่งเดิมพบสารหนู 0.25 หลังทดลองประมาณ 2 สัปดาห์ ผลทดสอบล่าสุดพบว่าลดลงเหลือ 0.001 ซึ่งต่ำกว่าค่ามาตรฐาน อย่างไรก็ตาม ยังต้องรอผลตรวจยืนยันจากห้องปฏิบัติการ และเตรียมนำระบบกรองดังกล่าวไปทดลองต่อที่บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 ซึ่งเป็นพื้นที่ที่พบสารหนูสูงที่สุด เพื่อประเมินว่าจะสามารถลดการปนเปื้อนให้อยู่ในระดับปลอดภัยได้หรือไม่
นายชาญ ระบุว่า ขณะนี้เทศบาลได้ออกมาตรการป้องกันผลกระทบสุขภาพประชาชน โดยได้ประชุมร่วมกับฝ่ายปกครอง เจ้าหน้าที่สาธารณสุข และผู้นำชุมชน เพื่อชี้แจงให้ประชาชนหลีกเลี่ยงการนำน้ำประปาที่พบสารหนูไปใช้ในกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการบริโภค โดยเฉพาะการดื่ม การหุงต้มอาหาร การแช่ข้าว การล้างผัก ผลไม้ รวมถึงการแช่เนื้อสัตว์ และปลา เนื่องจากมีความเสี่ยงที่สารหนูจะเข้าสู่ร่างกายผ่านการรับประทานอาหาร
ส่วนการใช้น้ำอาบ และล้างหน้า นายชาญ ระบุว่า จากคำแนะนำที่ได้รับจากหน่วยงานสาธารณสุข สามารถใช้ได้ แต่ควรหลีกเลี่ยงการนำน้ำเข้าสู่ปาก โดยเฉพาะการแปรงฟัน และบ้วนปาก แม้จะไม่ได้กลืนน้ำ แต่เทศบาลได้ขอความร่วมมือให้ประชาชนใช้น้ำสะอาดที่เทศบาลจัดเตรียมไว้แทน เพื่อลดความเสี่ยงให้ได้มากที่สุด
นายชาญ ยอมรับว่า ยังมีชาวบ้านบางส่วนที่ใช้น้ำประปาตามปกติ ทั้งล้างหน้า แปรงฟัน และบ้วนปาก เนื่องจากมีความเคยชินกับการใช้น้ำบาดาลมาเป็นเวลานาน และบางส่วนมองว่าเป็นน้ำสะอาด เพราะไม่เคยทราบมาก่อนว่ามีสารหนูปนเปื้อน จึงได้ประสานฝ่ายปกครอง และผู้ใหญ่บ้านให้ประกาศย้ำมาตรการอีกครั้ง โดยขอให้ประชาชนเปลี่ยนมาใช้น้ำสะอาดจากเทศบาลสำหรับการแปรงฟัน บ้วนปาก และกิจกรรมที่อาจทำให้น้ำเข้าสู่ร่างกาย
นอกจากนี้ ยังมีคำแนะนำให้หลีกเลี่ยงการนำน้ำที่ปนเปื้อนสารหนูไปต้มเพื่อใช้บริโภค เนื่องจากการต้มไม่สามารถกำจัดสารหนูออกจากน้ำได้ และอาจทำให้สารหนูมีความเข้มข้นเพิ่มขึ้นหากปริมาณน้ำลดลงจากการระเหย
สำหรับการจัดหาน้ำสะอาดให้ประชาชนใช้ระหว่างรอแก้ไขปัญหา นายชาญ เปิดเผยว่า เทศบาลได้เตรียมความพร้อมมาตั้งแต่เดือนมิถุนายนที่ผ่านมา โดยติดตั้งระบบกรองน้ำแบบ RO หรือ Reverse Osmosis ภายในเทศบาล เพื่อผลิตน้ำสะอาดสำหรับการบริโภค
น้ำที่ผ่านระบบกรองดังกล่าวได้รับการตรวจสอบคุณภาพตามเกณฑ์ 21 พารามิเตอร์ และ นายชาญ ระบุว่า ผ่านการตรวจสอบตามมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง สามารถนำไปดื่มได้
นอกจากนี้ นายชาญ ยังเปิดเผยถึงเรื่องการตรวจสุขภาพประชาชนที่อาจได้รับสารหนูสะสมในร่างกาย ว่า ได้มอบหมายให้กองสาธารณสุข ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างจากประชาชนกลุ่มเสี่ยง โดยเน้นผู้ที่เคยสัมผัส หรือดื่มน้ำจากระบบประปาที่พบสารหนู รวมถึงประชาชนที่มีปัญหาสุขภาพอยู่เดิม
เบื้องต้นได้เก็บตัวอย่างจากประชาชนประมาณ 10–15 คน ส่งตรวจวิเคราะห์แล้ว ขณะนี้อยู่ระหว่างรอผลตรวจจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
สำหรับแผนแก้ไขระยะยาว หลังหารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และผู้เชี่ยวชาญด้านระบบน้ำ เห็นว่าควรเปลี่ยนจากการใช้น้ำบาดาลที่เสี่ยงปนเปื้อนสารหนู มาใช้น้ำผิวดินที่ผ่านการตรวจสอบแล้วว่าไม่พบสารหนูแทน
เบื้องต้นเตรียมงบประมาณ 800,000 บาท วางระบบท่อประปาใหม่ โดยนำน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยแยกซ้าย ห่างจากชุมชนประมาณ 8 กิโลเมตร มาใช้ทดแทน ขณะนี้อยู่ระหว่างสำรวจและประเมินค่าใช้จ่าย คาดแล้วเสร็จภายใน 2 เดือน ครอบคลุม 4 หมู่บ้าน ส่วนหมู่บ้านอื่นที่พบสารหนูแต่ไม่เกินมาตรฐาน เทศบาลเปลี่ยนมาใช้น้ำผิวดินแล้ว 6 หมู่บ้าน เหลืออีก 2 หมู่บ้านที่ต้องดำเนินการเพิ่มเติม