ที่ห้องประชุมพระใส ชั้น 2 ศาลากลางจังหวัดหนองคาย นายศรัณย์ศักด์ ศรีเครือเนตร ผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย พร้อมหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้ร่วมกันแถลงข่าวสถานการณ์สารปนเปื้อน สารหนูในแม่น้ำโขงจังหวัดหนองคาย
นายศรัณย์ศักด์ ศรีเครือเนตร ผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย กล่าวว่า สืบเนื่องตามที่ปรากฏข่าวสารในสื่อต่างๆ เกี่ยวกับสถานการณ์สารปนเปื้อน หรือสารหนูในแม่น้ำโขง และมีการนำข้อมูลไปแชร์ต่อจำนวนมาก พบว่ามีทั้งข้อเท็จจริงและข้อมูลที่คลาดเคลื่อน
ดังนั้นเพื่อสร้างความเข้าใจในข้อมูลชุดเดียวกัน มีความถูกต้องตรงกัน มีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ คือมีผลตรวจจากห้องปฏิบัติการของแต่ละหน่วยงาน มีข้อมูลจากการลงพื้นที่จริงที่เข้าไปตรวจสอบโดยใช้เครื่องมือ และมีความจำเป็นต้องแจ้งข้อมูลที่ได้ให้ประชาชนได้รับทราบ
โดยจังหวัดหนองคาย ได้มีการยกระดับการเฝ้าระวัง ทั้งนี้ไม่ได้มีการเฝ้าระวังเฉพาะในห้วงนี้เท่านั้น แต่จะเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องเพื่อสุขภาพอนามัยของประชาชน จะติดตามเฝ้าระวังตลอดทั้งปีหรือหลาย ๆ ปี จนกว่าสถานการณ์จะคลี่คลาย หรือประชาชนคลายความกังวล
ซึ่งจังหวัดหนองคายได้มีการจัดตั้งศูนย์บัญชาการเฝ้าระวัง และแก้ไขปัญหากรณีการปนเปื้อนสารหนูในพื้นที่แม่น้ำโขง จังหวัดหนองคายขึ้น โดยมีผู้อำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัดหนองคาย เป็นฝ่ายเลขานุการ เป็นการบูรณาการกันจากหลาย ๆ หน่วยงาน ดังนี้
- สำนักงานประมงจังหวัดหนองคาย
- สำนักงานเกษตรจังหวัดหนองคาย
- สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย
- การประปาส่วนภูมิภาค
- สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9
- ท้องถิ่นจังหวัดหนองคาย
- สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดหนองคาย
- รวมไปถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ซึ่งศูนย์ฯ ที่จัดตั้งขึ้นนี้ จะรวบรวมข้อมูลทุกอย่างให้เป็นชุดข้อมูลให้กับสื่อมวลชนที่เป็นข้อมูลเดียวกัน
ผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย กล่าวต่อว่า สำหรับประเด็นสำคัญในการแถลงข่าวครั้งนี้มี ประกอบด้วย
- การเก็บข้อมูลสารปนเปื้อน สารหนูในแม่น้ำโขง โดยสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9
- คุณภาพน้ำในการนำมาผลิตน้ำประป าและกระบวนการผลิตน้ำประปา โดยการประปาส่วนภูมิภาค สาขาหนองคาย
- การระมัดระวังและแนวทางในการป้องกัน โดยสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย สำนักงานประมงจังหวัดหนองคาย และสำนักงานเกษตรจังหวัดหนองคาย
- การจัดตั้งศูนย์ฯ และประเด็นขอความร่วมมือสื่อมวลชนในการสื่อสาร ข้อให้ใช้ข้อมูลจากศูนย์บัญชาการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหากรณีการปนเปื้อนสารหนูในพื้นที่แม่น้ำโขง จังหวัดหนองคาย ซึ่งจะเป็นข้อมูลที่เป็นทางการ อีกทั้งจะมีการนำข้อมูลที่ได้ในแต่ละด้านเผยแพร่ผ่านเพจของจังหวัดหนองคาย 360 องศา
ผู้ว่าราชการจังหวัดหนองคาย กล่าวในตอนท้ายว่า จังหวัดหนองคายมีความห่วงใจประชาชนในจังหวัดหนองคายและจังหวัดใกล้เคียงที่ใช้น้ำในแม่น้ำโขงร่วมกัน ซึ่งจังหวัดหนองคายเป็นจังหวัดที่มีความผูกพันกับแม่น้ำโขง และใช้น้ำในแม่น้ำโขง จึงต้องสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชน จึงได้มีการยกระดับจัดตั้งศูนย์บัญชาการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหากรณีการปนเปื้อนสารหนูในพื้นที่แม่น้ำโขง จังหวัดหนองคาย มีการบูรณาการจากหลายภาคส่วนเพื่อนำข้อมูลมาเป็นข้อมูลชุดเดียวกันที่เป็นทางการ ส่งผ่านสื่อมวลชนไปยังประชาชน
อีกทั้งได้เชิญภาควิชาการคือมหาวิทยาลัยขอนแก่น วิทยาเขตหนองคาย และภาคองค์กรเอกชน ที่ทำงานใกล้ชิดกับประชาชน เข้ามาร่วมทำงานด้วย เพื่อจะได้ช่วยกันสร้างความมั่นใจให้กับประชาชน โดยจะมีการแบ่งคณะทำงานออกเป็นคณะทำงานย่อย ๆ 4 – 5 คณะ ลงไปทำงานในพื้นที่ หากขาดแคลนงบประมาณก็จะใช้งบประมาณในส่วนของผู้ว่าราชการจังหวัด และจะมีการสรุปผลของคณะทำงานคณะต่าง ๆ ทุกวันพุธของสัปดาห์ แล้วจะแถลงข้อมูลที่ได้ต่อสื่อมวลชน และนำเผยแพร่ในเพจของจังหวัดหนองคายด้วย เพื่อให้ทุกคนนำข้อมูลไปเผยแพร่ต่อได้
นางกุลญดา ทอนมณี ผู้อำนวยการสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9 ได้เปิดเผยข้อมูลการตรวจสอบสารหนูในแม่น้ำโขงว่า สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9 ได้มีการติดตามตรวจสอบคุณภาพของน้ำในแม่น้ำโขงมาอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2566 เป็นต้นมา
จากการตรวจสอบพบว่ามีสารหนูบ้างในบางฤดูกาล คือฤดูที่มีน้ำหลากและมีตะกอนดิน แต่ปริมาณสารหนูที่พบไม่เกินค่าที่กำหนด พึ่งจะมาพบสารหนูเกินที่กำหนดในปี 2568 ที่ผ่านมา มีปริมาณสารหนูเกินค่าเล็กน้อยเป็นช่วงระยะเวลาประมาณ 2 เดือน และในปี 2569 มีการเก็บตัวอย่างน้ำไปตรวจสอบตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์-พฤษภาคม ก็ไม่พบสารหนูเกินค่ามาตรฐาน แต่ในเดือนสิงหาคม
- ในอำเภอสังคม พบมีสารหนูเกินค่ามาตรฐาน 3.5 เท่า
- อ.เมืองหนองคาย พบสารหนูเกินค่ามาตรฐาน 1.5 เท่า
ส่วนในเดือนกันยายน พบว่าที่อำเภอสังคม ปริมาณสารหนูลดลง คือมีค่า 0.011 เกินค่ามาตรฐานเพียงเล็กน้อย ส่วนอำเภอเมืองไม่เกินค่ามาตรฐาน และอำเภอโพนพิสัย พบปริมาณสารหนู 0.012 เกินค่ามาตรฐานเล็กน้อย ล่าสุดได้มีการเก็บตัวอย่างน้ำเมื่อช่วงวันที่ 9 – 12 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา มีแนวโน้มว่าค่าปริมาณสารหนูน่าจะต่ำกว่าค่ามาตรฐานคือ 0.010 มิลลิกรัมต่อลิตร จากข้อมูลการตรวจสอบที่ผ่านมา พบว่าช่วงที่น้ำโขงขุ่นข้นจะมีปริมาณของสารหนูมากกว่าช่วงที่น้ำโขงใส
ผู้อำนวยการสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9 กล่าวต่อไปอีกว่า นอกจากการเก็บตัวอย่างน้ำไปตรวจสอบแล้ว ยังมีการเก็บตะกอนดิน ใน อ.สังคม,อ.เมือง และ อ.โพนพิสัย ไปตรวจสอบด้วย พบว่ามีปริมาณสารหนูอยู่ในระดับที่ปลอดภัยต่อมนุษย์ แต่ไม่ปลอดภัยต่อระบบนิเวศ คือไม่ปลอดภัยต่อสัตว์หน้าดิน ต่อจากนี้ก็จะมีการนำตะกอนดินจากอีก 3 อำเภอ คือ อ.ศรีเชียงใหม่,อ.ท่าบ่อ และ อ.รัตนวาปี ไปตรวจสอบที่ผ่านมายังไม่เคยนำไปตรวจสอบ เพื่อให้ครอบคลุมทั้ง 6 อำเภอของจังหวัดหนองคาย ที่ติดกับแม่น้ำโขง
อีกทั้งจะเพิ่มความถี่ในการตรวจคือ จะมีการตรวจอย่างต่อเนื่องทุกเดือนจนกว่าจะพบว่าค่าสารหนูอยู่ต่ำกว่าค่ามาตรฐาน และยังจะมีการเสริมสร้างศักยภาพให้กับผู้ดูแลประปาหมู่บ้าน เนื่องจากประปาหมู่บ้านหลายแห่งใช้น้ำโขงเป็นน้ำดิบในการนำไปผลิตประปา และเร็วๆ นี้ อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ จะได้นำประเด็นสารหนูนี้ไปหารือกับคณะกรรมาธิการลุ่มน้ำโขง หรือ MRC อีกด้วย
นายคมกริช ศรีปัญญา ผู้จัดการการประปาส่วนภูมิภาค สาขาหนองคาย ฝากถึงประชาชนผู้ใช้น้ำว่า ขอให้เชื่อมั่นในกระบวนการผลิตน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค เนื่องจากมีการตรวจและควบคุมการผลิตน้ำประปาทุกขั้นตอน และจากผลการตรวจวิเคราะห์น้ำประปา พบว่าผ่านเกณฑ์มาตรฐานต่าง ๆ สามารถนำไปอุปโภค-บริโภคได้อย่างปลอดภัย
นางปุณยวีย์ หินคล้าย หัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช รักษาราชการแทนเกษตรจังหวัดหนองคาย กล่าวว่า ในช่วงฤดูน้ำหลากที่พบว่าปริมาณสารหนูสูงกว่าค่ามาตรฐานนั้น ยังไม่ใช่ช่วงการปลูกพืชผักริมฝั่งโขง ซึ่งการปลูกพืชผักริมโขงก็จะเป็นในช่วงนี้ที่ น้ำโขงลดต่ำและค่าสารหนูไม่เกินค่ามาตรฐานแล้ว
ซึ่งในส่วนของพืชนั้นจะดูดซึมสารอาหารและสารต่าง ๆ จากรากขึ้นสู่ลำต้นไปยังใบ ส่วนที่จะมีการสะสมสารพิษได้สูงสุดคือส่วนราก ดังนั้นการรับประทานผักใบก็จะมีความเสี่ยงน้อยกว่าการรับประทานส่วนที่เป็นรากหรือเป็นหัว หรือเลือกรับประทานพืชออแกนิกที่มีความปลอดภัยมากกว่า
ล่าสุดได้มีการเก็บตัวอย่างพืชผักที่ปลูกตามริมฝั่งแม่น้ำโขงในพื้นที่ตำบลบ้านเดื่อ คือมะเขือเทศ และข้าวโพดฝักสด และเก็บพืชผักในพื้นที่ตำบลเมืองหมี และตำบลเวียงคุก คือ หอม คะน้า ผักแพรว และพริก ส่งไปตรวจหาค่าสารหนูที่ห้องทดลองของศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3 ขอนแก่น คาดจะรู้ผลตรวจภายใน 2 สัปดาห์
นายสดึง คำมุงคุณ ประมงจังหวัดหนองคาย เปิดเผยว่า ในส่วนของประมงมีผู้ที่ได้รับผลกระทบอยู่ 2 ส่วน คือ เกษตรกรผู้เลี้ยงปลากระชังในแม่น้ำโขง และประชาชนที่ประกอบอาชีพประมงในแม่น้ำโขง ซึ่งการดำเนินการในส่วนของเกษตรกรผู้เลี้ยงปลากระชังในแม่น้ำโขงนั้น ได้มีการเก็บตัวอย่างปลานิลที่เลี้ยงในกระชังไปส่งตรวจแล้วคาดว่าประมาณ 1 สัปดาห์ จะทราบผลตรวจ ในเรื่องนี้กรมประมงก็ได้ให้ความสำคัญ มีการจัดสรรงบประมาณส่วนหนึ่งมาให้ดำเนินการตรวจเก็บตัวอย่างปลาให้ครบพื้นที่ทั้ง 6 อำเภอของจังหวัดหนองคาย ที่อยู่ติดกับแม่น้ำโขง ตรวจทั้งปลากระชังและปลาธรรมชาติ อีกทั้งจะเพิ่มความถี่ในการตรวจให้มากขึ้น
นพ.แหลมทอง แก้วตระกูลพงษ์ รองนายแพทย์สาธารณสุข จังหวัดหนองคาย กล่าวว่าจากการสำรวจในพื้นที่ที่มีการเก็บตัวอย่างน้ำไปตรวจสารหนู พบว่ามีประชาชนในจุดดังกล่าวประมาณกว่า 1,600 คน ได้มีการประเมินจากแบบสอบถามประชาชน พบว่า มีประชาชนที่มีความเสี่ยงปานกลางและมีความเสี่ยงสูง จำนวน 177 คน จึงได้นำไปตรวจปัสสาวะ พบว่ามี 17 คน มีสารหนูในปัสสาวะเกินมาตรฐาน จึงเป็นที่มาของตัวเลข 17 คน ที่มีการเผยแพร่อยู่ขณะนี้ จากการศึกษาข้อมูลของ 17 คน นี้พบว่า ส่วนใหญ่อายุ 60 ปีขึ้นไป อาชีพส่วนใหญ่เป็นชาวประมง อาศัยอยู่ในบริเวณไม่เกิน 1 กม. จากแม่น้ำโขง พฤติกรรมการใช้น้ำส่วนใหญ่ใช้น้ำประปาและดื่มน้ำบรรจุขวด ถือว่าไม่มีพฤติกรรมเสี่ยง สุขภาพอยู่ในเกณฑ์ปกติ ซึ่งในวันที่ 25 – 26 พฤศจิกายน 2569 จะมีการนำประชาชนทั้ง 17 คนไปตรวจยืนยันอีกครั้ง โดยกรมอนามัยและกรมควบคุมโรค และจะมีการส่งไปตรวจร่างกายเบื้องต้นที่ รพ.หนองคาย ในวันที่ 1 ธันวาคม 2569
รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดหนองคาย ได้ฝากถึงประชาชนทั่วไปว่า ในช่วงนี้ขอให้งดดื่มน้ำในแม่น้ำโขง งดการใช้น้ำโขงในการรดพืชผักทางการเกษตร ความร้อนไม่สามารถทำลายสารหนูได้ จึงต้องหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำโดยเฉพาะเด็กเล็กและสตรีมีครรภ์ ซึ่งส่วนใหญ่สารหนูเข้าสู่ร่างกายโดยการรับประทาน ทางผิวหนังหรือการสัมผัสเข้าได้น้อยนอกจากจะมีบาดแผล อาการที่เกิดจากสารหนูนั้น หากได้รับในปริมาณมากจะอาเจียน ปลายมือปลายเท้าชักเกร็ง และเสียชีวิตได้ ปกติแล้วเป็นไปได้น้อย ที่พบมากกว่าคือการรับสารหนูในระยะยาว 5 – 10 ปี จึงจะเกิดผลกระทบ คือผิวหนังแห้งคล้ำ เสี่ยงเป็นมะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด และมะเร็งกระเพาะปัสสาวะ
รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดหนองคาย ได้ให้คำแนะนำต่อไปว่า ให้ดื่มน้ำดื่มที่ผ่านมาตรฐาน ส่วนน้ำใช้ให้ใช้น้ำประปา ส่วนการรับประทานอาหารนั้น เนื้อปลายังสามารถรับประทานได้ แต่ให้หลีกเลี่ยงการรับประทานในส่วนที่เป็นไส้ พุง และเครื่องในของปลา เพราะเป็นจุดที่มีการสะสมสารหนูได้มากที่สุด เมนูที่แนะนำให้รับประทานได้ เช่น ปิ้งปลา ปลาเผา และลาบปลา เป็นต้น ส่วนเมนูที่ให้หลีกเลี่ยงคือ หมกไส้ปลา เป็นต้น