"เช็กเกลียว" ให้ถูกวิธี! เปิดขั้นตอนตรวจให้ถูกมาตรฐาน งานช่างต้องรู้

โดย PPTV Online

เผยแพร่

รู้จักวิธี "เช็กเกลียว" ให้ถูกต้องตามมาตรฐาน ISO ตั้งแต่การวัดขนาด ระยะพิช ไปจนถึงการเลือกใช้เครื่องมือตรวจสอบ ป้องกันเกลียวรูด-ชิ้นงานเสียหาย

งานประกอบเครื่องจักร รถยนต์ อุปกรณ์อุตสาหกรรม ไปจนถึงงานซ่อมทั่วไป ล้วนต้องพึ่งพา "เกลียว" ในการยึดชิ้นส่วนเข้าด้วยกัน แม้เกลียวจะดูเป็นชิ้นส่วนเล็ก ๆ แต่หากเลือกขนาดผิด ระยะเกลียวไม่ตรง หรือเกลียวผลิตออกมาไม่ได้ค่ามาตรฐาน ก็อาจทำให้ขันไม่เข้า เกลียวหวาน เกลียวรูด หรือเกิดความเสียหายระหว่างใช้งานได้

ดังนั้น ก่อนนำโบลต์ นอต หรือชิ้นส่วนที่มีเกลียวไปใช้งาน ช่างจึงควรรู้วิธี "เช็กเกลียว" ให้ถูกต้อง

"เช็กเกลียว" ให้ถูกวิธี! เปิดวิธีตรวจให้ถูกมาตรฐาน งานช่างต้องรู้ Magnific/fanjianhua
"เช็กเกลียว" ให้ถูกวิธี! เปิดวิธีตรวจให้ถูกมาตรฐาน งานช่างต้องรู้

ไม่ใช่เพียงทดลองขันว่าเข้าได้หรือไม่ แต่ต้องตรวจทั้งขนาด ระยะพิช ลักษณะของเกลียว และค่าความคลาดเคลื่อนตามที่งานกำหนด

"เช็กเกลียว" ต้องดูอะไรบ้าง?

สำหรับเกลียวเมตริก ISO ซึ่งใช้ตัวอักษร M นำหน้าขนาด เช่น M6, M8 หรือ M10 สิ่งพื้นฐานที่ต้องตรวจคือขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของเกลียว ระยะพิช หรือระยะห่างระหว่างยอดเกลียว รวมถึงลักษณะหน้าตัดของเกลียว

เกลียวเมตริก ISO ใช้รูปทรงพื้นฐานที่มีมุมเกลียว 60 องศา ขณะที่ขนาดมาตรฐานและค่าพื้นฐานของเกลียวถูกกำหนดแยกไว้ในมาตรฐาน ISO 261 และ ISO 724 ส่วนค่าความคลาดเคลื่อนหรือ Tolerance ของเกลียวอยู่ในตระกูลมาตรฐาน ISO 965

ตัวอย่างเช่น "M10 × 1.5" หมายถึงเกลียวเมตริกที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางระบุ 10 มิลลิเมตร และมีระยะพิช 1.5 มิลลิเมตร หากพบเพียงตัวเลขขนาดโดยไม่มีพิชกำกับ มักต้องตรวจสอบกับตารางมาตรฐานว่าขนาดนั้นใช้พิชมาตรฐานเท่าใด

อุปกรณ์สำหรับเช็กเกลียว

การตรวจเกลียวสามารถเริ่มจากเครื่องมือพื้นฐานอย่างเวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ สำหรับตรวจขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก และ Thread Pitch Gauge หรือเกจวัดพิช สำหรับเทียบระยะเกลียว

หากต้องการตรวจละเอียดขึ้น อาจใช้ไมโครมิเตอร์วัดเกลียว หรือวิธีวัดด้วยลวดสำหรับตรวจ Pitch Diameter ซึ่งเป็นเส้นผ่านศูนย์กลางที่มีความสำคัญต่อการประกบกันของเกลียว

แต่ในงานควบคุมคุณภาพที่ต้องการตัดสินว่าเกลียวผ่านหรือไม่ผ่านโดยตรง จะนิยมใช้ GO/NO-GO Gauge ตามหลักการตรวจเกลียว เช่น Thread Plug Gauge สำหรับเกลียวใน และ Thread Ring Gauge สำหรับเกลียวนอก

ขั้นตอนเช็กเกลียวเบื้องต้นให้ถูกวิธี

ทำความสะอาดเกลียวก่อนตรวจ กำจัดคราบน้ำมัน เศษโลหะ สนิม หรือสิ่งสกปรกที่ติดอยู่ตามร่องเกลียว เพราะสิ่งเหล่านี้อาจทำให้ค่าที่วัดคลาดเคลื่อนหรือทำให้เกจเข้าไม่ได้

ตรวจสภาพด้วยสายตา ดูว่ามียอดเกลียวบิ่น เกลียวล้ม เกลียวรูด รอยกระแทก ครีบ หรือความเสียหายบริเวณปากเกลียวหรือไม่ หากมีความเสียหายมาก แม้ขนาดจะถูกต้องก็อาจไม่เหมาะกับการใช้งาน

วัดขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง สำหรับเกลียวนอก สามารถใช้เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์วัดบริเวณยอดเกลียว เพื่อประมาณขนาด Nominal Diameter เช่น วัดได้ใกล้เคียง 10 มิลลิเมตร อาจเป็นเกลียวกลุ่ม M10 แต่ยังไม่ควรสรุปจากค่าดังกล่าวเพียงอย่างเดียว

ตรวจระยะพิช นำ Thread Pitch Gauge มาเทียบกับร่องเกลียว โดยเลือกใบเกจที่แนบสนิทกับยอดและร่องเกลียวตลอดช่วง หากมีช่องว่างหรือแนบไม่สนิท แสดงว่าระยะพิชอาจไม่ตรงกัน

ตรวจรหัสและค่าความคลาดเคลื่อน เมื่อทราบขนาดและพิชแล้ว ต้องนำไปเปรียบเทียบกับแบบงานหรือมาตรฐานที่กำหนด เพราะเกลียวขนาดเดียวกันไม่ได้หมายความว่าจะมีค่าความคลาดเคลื่อนเหมือนกันทั้งหมด งานประกอบทั่วไปอาจระบุคลาสของเกลียว เช่น เกลียวใน 6H หรือเกลียวนอก 6g ซึ่งเป็นคลาสที่ใช้กับเกลียวเมตริกหลายขนาด

ตรวจด้วย GO/NO-GO Gauge หากต้องการตัดสินผ่าน-ไม่ผ่าน เกจด้าน GO ใช้ตรวจว่าเกลียวสามารถประกอบภายในขอบเขตที่กำหนดได้ ส่วนด้าน NO-GO ใช้ตรวจขีดจำกัดอีกด้านหนึ่งของเกลียว หลักสำคัญคือไม่ควรฝืนหรือใช้แรงบังคับเกจ หากเกจติด ขัด หรือมีพฤติกรรมผิดปกติ ควรหยุดและตรวจหาสาเหตุ

บันทึกผลการตรวจ งานผลิตหรือควบคุมคุณภาพควรบันทึกขนาดเกลียว พิช คลาสความคลาดเคลื่อน เครื่องมือหรือหมายเลขเกจที่ใช้ตรวจ รวมถึงผล PASS/FAIL เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

ทำไมใช้เวอร์เนียร์อย่างเดียวไม่พอ?

ข้อผิดพลาดที่พบได้บ่อยคือการวัดเส้นผ่านศูนย์กลางด้วยเวอร์เนียร์ แล้วสรุปทันทีว่าเป็นเกลียวขนาดใด ทั้งที่เกลียวที่มีขนาดใกล้กันอาจมีระยะพิชต่างกัน หรือเป็นคนละระบบ เช่น Metric กับ Unified Thread

นอกจากนี้ เวอร์เนียร์ไม่ได้วัด Pitch Diameter ของเกลียวโดยตรง ซึ่งเป็นมิติสำคัญต่อการประกบระหว่างเกลียวนอกและเกลียวใน ดังนั้น หากเป็นงานที่กำหนดค่าความแม่นยำสูง ต้องเลือกเครื่องมือวัดหรือเกจที่เหมาะสมกับค่าที่ต้องตรวจ

อีกเรื่องที่มักเข้าใจผิดคือ GO/NO-GO Gauge ไม่ได้ใช้เพื่อบอกว่าเกลียวมีขนาดกี่มิลลิเมตร แต่เป็น Limit Gauge ที่ใช้ตรวจว่าเกลียวอยู่ภายในขอบเขตที่กำหนดหรือไม่

กล่าวง่าย ๆ คือ เครื่องมือวัดอย่างเวอร์เนียร์หรือไมโครมิเตอร์ให้ค่าที่วัดได้ ส่วน GO/NO-GO Gauge ช่วยตอบว่าผ่านหรือไม่ผ่านตามข้อกำหนดที่ใช้ควบคุมชิ้นงาน

สำหรับเกลียวเมตริกทั่วไป มาตรฐาน ISO 1502 กำหนดหลักการเกี่ยวกับเกจและการตรวจเกลียวทั้งเกลียวนอกและเกลียวใน เพื่อใช้แยกชิ้นงานที่อยู่ภายในขีดจำกัดของขนาดออกจากชิ้นงานที่ไม่เป็นไปตามข้อกำหนด

อย่าฝืนขันพิสูจน์เกลียว!

การนำโบลต์กับนอตมาลองขันเข้าหากันสามารถใช้เป็นการตรวจเบื้องต้นได้ แต่ไม่ควรใช้แทนการตรวจตามมาตรฐาน เพราะชิ้นส่วนทั้งสองอาจคลาดเคลื่อนในทิศทางที่ยังสามารถประกอบเข้าหากันได้ แม้แต่ละชิ้นจะไม่ได้ขนาดตามแบบ

ยิ่งไปกว่านั้น การฝืนขันชิ้นงานที่มีพิชไม่ตรงกันอาจสร้างความเสียหายกับเกลียวทันที โดยเฉพาะเกลียวอะลูมิเนียม ทองเหลือง หรือวัสดุที่อ่อนกว่าเหล็ก

ดังนั้น หากเริ่มขันแล้วพบว่าฝืดผิดปกติตั้งแต่ช่วงแรก ควรหยุดทันที ตรวจขนาดและพิชใหม่ ไม่ควรใช้ประแจเพิ่มแรงเพื่อบังคับให้เข้า

ที่มา: ISO 965-1:2026 / ISO 724:2023 / ISO 68-1:2023 / ISO 261:1998 / ISO 1502:1996

วิดีโอยอดนิยม

ข่าวเด่นในรอบสัปดาห์

ขณะนี้ มีรายการกำลังถ่ายทอดสด คุณสนใจหรือไม่?

EXCLUSIVE Talk คุยข้ามช็อต

EXCLUSIVE Talk คุยข้ามช็อต

PPTVHD36

เพิ่ม PPTVHD36
ลงในหน้าจอหลักของคุณ