ค่าชดเชยคืออะไร? รู้สิทธิ์เลิกจ้าง พร้อมวิธีคำนวณตามกฎหมายแรงงาน

ค่าชดเชยคืออะไร? รู้สิทธิ์ก่อนถูกเลิกจ้าง พร้อมวิธีคำนวณเงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน

การถูกเลิกจ้างอาจเป็นเรื่องที่ไม่มีใครอยากเจอ เพราะนอกจากจะกระทบกับรายได้และความมั่นคงในชีวิตแล้ว หลายคนอาจจะสับสนว่า ตัวเองมีสิทธิ์ได้รับ “ค่าชดเชย” หรือเงินเยียวยาอะไรบ้างตามกฎหมายแรงงาน โดยเฉพาะในช่วงที่ต้องรีบหางานใหม่และจัดการค่าใช้จ่ายต่าง ๆ การเข้าใจเรื่องค่าชดเชย วิธีคำนวณ และสิทธิ์ที่ลูกจ้างควรได้รับ จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจเกี่ยวกับค่าชดเชยเลิกจ้าง พร้อมสิทธิประโยชน์ที่ควรรู้ เพื่อให้สามารถรักษาสิทธิ์ของตัวเองได้อย่างครบถ้วนและไม่เสียเปรียบค่ะ

ค่าชดเชย คืออะไร?

ค่าชดเชย คือ เงินที่นายจ้างต้องจ่ายให้ลูกจ้างเมื่อมีการเลิกจ้างหรือออกจากงาน ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน โดยจะคำนวณตามอายุงานและอัตราค่าจ้างล่าสุดของลูกจ้าง เพื่อช่วยบรรเทาผลกระทบทางการเงินหลังตกงาน ลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วันขึ้นไป มีสิทธิ์ได้รับเงินชดเชย หากไม่ได้ถูกเลิกจ้างจากความผิดร้ายแรงตามมาตรา 119 ของกฎหมายแรงงาน เช่น ทุจริต จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย หรือขาดงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุผล

ตัวอย่างกรณีที่มักได้รับค่าชดเชย 

• บริษัทปรับโครงสร้างองค์กร
• ลดจำนวนพนักงาน
• ยกเลิกตำแหน่งงาน
• ปิดกิจการหรือธุรกิจขาดทุน

ดังนั้น หากถูกเลิกจ้าง ลูกจ้างอาจมีสิทธิ์ได้รับทั้ง “ค่าชดเชย” และ “ค่าตกใจ” ตามเงื่อนไขของกฎหมายแรงงาน เพื่อช่วยเยียวยารายได้ในช่วงตกงาน ซึ่งทั้งสองอย่างนี้มีความแตกต่างกันอย่างไร และใครบ้างที่มีสิทธิ์ได้รับ ไปดูกันในหัวข้อถัดไปค่ะ

ค่าชดเชย VS ค่าตกใจ ต่างกันอย่างไร?

หลายคนมักสับสนว่า ค่าชดเชย กับ ค่าตกใจ เป็นเงินส่วนเดียวกัน แต่จริง ๆ แล้วทั้งสองอย่างมีจุดประสงค์ต่างกัน และบางกรณีก็สามารถได้รับพร้อมกันได้

• ค่าชดเชย คือ เงินที่นายจ้างต้องจ่ายให้ลูกจ้างเมื่อมีการเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน โดยจะอิงจากอายุงานและฐานเงินเดือน เพื่อช่วยเยียวยารายได้ในช่วงที่ลูกจ้างตกงาน ซึ่งลูกจ้างต้องทำงานครบอย่างน้อย 120 วันขึ้นไปจึงจะมีสิทธิ์ได้รับ
• ค่าตกใจ หรือเงินแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า จะเกิดขึ้นเมื่อบริษัทแจ้งเลิกจ้างทันทีโดยไม่ได้บอกล่วงหน้า 30 วัน ทำให้ลูกจ้างไม่มีเวลาตั้งตัวหรือเตรียมหางานใหม่ นายจ้างจึงต้องจ่ายเงินส่วนนี้เพิ่มเติมเพื่อชดเชยผลกระทบที่เกิดขึ้น

วิธีคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้างคิดอย่างไร?

การคำนวณค่าชดเชยจะอิงจาก อายุงาน และ อัตราค่าจ้างล่าสุด ของลูกจ้าง โดยกฎหมายแรงงานกำหนดขั้นต่ำไว้ดังนี้

ตัวอย่างการคำนวณเงินชดเชย

หากพนักงานมีเงินเดือนล่าสุด 25,000 บาท ทำงานมาแล้ว 5 ปี จะมีสิทธิ์ได้รับค่าชดเชยตามกฎหมายเท่ากับ 180 วัน โดยคำนวณค่าจ้างต่อวันได้ประมาณ 833.33 บาท (25,000 ÷ 30) เมื่อนำมาคิดรวมกัน จะได้รับค่าชดเชยโดยประมาณอยู่ที่ 150,000 บาทค่ะ ทั้งนี้ยังไม่รวมค่าตกใจหรือสิทธิ์อื่น ๆ 

หากคุณอยู่ในช่วงตกงานชั่วคราวหลังถูกเลิกจ้าง การมีแผนจัดการเงินถือว่าสำคัญมาก ลองอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีประหยัดเงิน เพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายระหว่างหางานใหม่

กฎหมายแรงงานอะไรบ้างที่ควรรู้เกี่ยวกับค่าชดเชย

การเข้าใจกฎหมายแรงงานเบื้องต้น จะช่วยให้ลูกจ้างรักษาสิทธิ์ของตัวเองได้มากขึ้น โดยประเด็นสำคัญที่ควรรู้ มีดังนี้

ลูกจ้างต้องทำงานครบ 120 วัน

หากลูกจ้างอายุงานยังไม่ถึง 120 วัน นายจ้างสามารถเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยใด ๆ

เลิกจ้างไม่เป็นธรรม สามารถฟ้องร้องได้

แม้นายจ้างจะจ่ายค่าชดเชยครบถ้วนแล้ว แต่หากการเลิกจ้างเข้าข่ายไม่เป็นธรรม หรือไม่เป็นไปตามขั้นตอนที่กฎหมายแรงงานกำหนด ลูกจ้างยังสามารถยื่นฟ้องศาลแรงงานเพื่อเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติมได้ตามสิทธิ์ที่กฎหมายคุ้มครองไว้

บริษัทควรจ่ายเงินในวันเลิกจ้าง

โดยทั่วไป นายจ้างควรจ่ายค่าชดเชยและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ภายในวันที่มีผลเลิกจ้าง เพื่อป้องกันปัญหาการค้างจ่ายเงินชดเชย และลดโอกาสการเกิดข้อพิพาทหรือการดำเนินเรื่องที่ยืดเยื้อได้ในภายหลัง

การเลิกจ้างบางกรณีต้องแจ้งล่วงหน้า

โดยทั่วไป การเลิกจ้างในแต่ละกรณีจะมีข้อกำหนดเรื่องการแจ้งล่วงหน้าที่แตกต่างกัน เพื่อให้ลูกจ้างมีเวลาเตรียมตัวและลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น โดยสามารถสรุปได้ดังนี้

• เลิกจ้างทั่วไป : นายจ้างต้องแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง เช่น หากได้รับเงินเดือนทุก 30 วัน ต้องแจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 30 วัน หรืออาจจ่ายเป็นเงินแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าได้
• เลิกจ้างกรณีปรับปรุงองค์กรหรือลดจำนวนพนักงาน : ควรแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 60 วัน หากแจ้งไม่ครบตามกำหนด นายจ้างต้องจ่ายเงินชดเชยพิเศษเพิ่มเติมเท่ากับค่าจ้าง 60 วัน
• กรณีย้ายสถานประกอบการ : ต้องแจ้งลูกจ้างล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วัน เพื่อให้ลูกจ้างมีเวลาในการตัดสินใจว่าจะย้ายตามหรือไม่ หากไม่สามารถปฏิบัติตามเงื่อนไข อาจต้องมีการชดเชยเพิ่มเติมตามกฎหมาย
• การเลิกจ้างโดยไม่มีความผิดของลูกจ้าง : นายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่าย “ค่าชดเชย” ตามอายุงาน ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 118 ของกฎหมายคุ้มครองแรงงาน เพื่อเป็นการเยียวยาผลกระทบจากการเลิกจ้าง

การได้รับสิทธิ์ค่าชดเชยและค่าตกใจ เป็นสิ่งที่ลูกจ้างควรได้รับตามกฎหมายแรงงาน ทั้งนี้ เพื่อลดปัญหาระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างที่อาจเกิดขึ้นและทำให้ยืดเยื้อภายหลัง 

เตรียมพร้อมหลังถูกเลิกจ้าง เพื่อเริ่มต้นใหม่ได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง

ถึงแม้จะอยู่ในช่วงที่ยังไม่มีงาน อาจจะลองมองว่าเป็นช่วงเวลาหนึ่งที่เราได้พักใจ พักกาย และทบทวนตัวเอง ก่อนจะกลับไปเริ่มต้นใหม่กับงานที่เหมาะกับเรามากขึ้น หรืออาจลองขอพรเรื่องงาน เพื่อเสริมกำลังใจและความหวังให้กับตัวเองอีกทางหนึ่ง ดังนั้น ในช่วงที่พอมีเวลา อาจหาอะไรเล็ก ๆ ที่ช่วยเติมพลังใจ เช่นการอ่านแคปชั่นทำงาน ที่ช่วยเตือนตัวเองให้ยังคงก้าวต่อไปได้อย่างเข้มแข็ง พร้อมรอยยิ้มที่สดใสอีกครั้งค่ะ

หากอยากอัปเดตสาระน่ารู้รอบตัว ทั้งเรื่องงาน การเงิน ไลฟ์สไตล์ และทริกใช้ชีวิตแบบคุ้มค่า ติดตามข่าวสารและคอนเทนต์ดี ๆ ได้ที่ PPTV HD 36 ผ่านทุกช่องทางออนไลน์ เพื่อไม่พลาดไอเดียและแรงบันดาลใจที่ช่วยให้ใช้ชีวิตได้ง่ายและดีขึ้นในทุกวัน

คำถามที่พบบ่อย

หากถูกเลิกจ้างงาน จะได้รับสิทธิชดเชยของประกันสังคมหรือไม่?

หากเป็นผู้ประกันตนและส่งเงินสมทบครบตามเงื่อนไข จะสามารถรับเงินทดแทนกรณีว่างงานจากประกันสังคมได้ โดยทั่วไปจะได้รับประมาณ 50% ของค่าจ้างเฉลี่ย สูงสุดไม่เกิน 180 วัน

เมื่อได้รับเงินชดเชยเลิกจ้าง ต้องยื่นภาษีหรือไม่?

เงินชดเชยบางส่วนได้รับการยกเว้นภาษีตามเงื่อนไขของกรมสรรพากร แต่หากได้รับเกินเกณฑ์ที่กำหนด อาจต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้เพิ่มเติม ควรตรวจสอบรายละเอียดกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี

หากถูกเลิกจ้างโดยไม่เป็นธรรม สามารถเรียกร้องอะไรได้บ้าง?

หากลูกจ้างมองว่าการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม เช่น ถูกให้ออกจากงานโดยไม่มีเหตุผลที่เหมาะสม ถูกเลือกปฏิบัติ หรือไม่ได้รับสิทธิ์ตามกฎหมายแรงงาน สามารถยื่นฟ้องต่อศาลแรงงานเพื่อเรียกร้องค่าเสียหายเพิ่มเติมได้ ทั้งนี้ควรเตรียมเอกสารเกี่ยวกับการทำงาน สลิปเงินเดือน หรือหลักฐานการเลิกจ้างไว้ประกอบการดำเนินเรื่อง