เราเป็นตัวเองจริง ๆ หรือกำลังใช้ชีวิตตามความคาดหวังของคนอื่น?

โดย PPTV Online

เผยแพร่

เคยสงสัยไหมว่าสิ่งที่เราเป็นอยู่คือตัวตนจริง ๆ หรือเป็นเพียงคนที่พยายามทำให้ทุกคนพอใจ? มาสำรวจตัวเองผ่านมุมมองจิตวิทยาและการยอมรับตัวเอง

เคยไหม? เวลาอยู่กับเพื่อนเรากลายเป็นคนหนึ่ง อยู่กับครอบครัวก็เป็นอีกคนหนึ่ง และเมื่ออยู่ในที่ทำงาน เราก็ต้องปรับตัวให้เป็นคนอีกแบบ จนบางครั้งอดสงสัยไม่ได้ว่า ตกลงแล้วเราเป็นคนแบบไหนกันแน่?

การปรับตัวให้เข้ากับคนรอบข้างเป็นเรื่องธรรมชาติของมนุษย์ แต่บางครั้งเราอาจปรับตัวมากเกินไป จนสิ่งที่แสดงออกไม่ใช่สิ่งที่เรารู้สึกจริง ๆ แต่เป็นสิ่งที่คิดว่าคนอื่นอยากเห็น

แล้วเรากำลังเป็นตัวเองจริง ๆ หรือกำลังใช้ชีวิตตามความคาดหวังของคนอื่นกันแน่?

เราเริ่มเปลี่ยนตัวเองตั้งแต่เมื่อไหร่?

ตั้งแต่เด็ก เราเรียนรู้ว่าการได้รับคำชม การเป็นเด็กดี หรือการทำตามสิ่งที่ผู้ใหญ่คาดหวัง มักทำให้เราได้รับการยอมรับ เมื่อโตขึ้น เราจึงอาจเผลอเชื่อว่าการเป็นคนที่คนอื่นชอบคือสิ่งสำคัญ

พฤติกรรมเหล่านี้อาจค่อย ๆ กลายเป็นความเคยชิน เช่น

  • ตอบตกลงทั้งที่จริง ๆ ไม่อยากทำ

  • ไม่กล้าแสดงความคิดเห็น เพราะกลัวคนอื่นไม่เห็นด้วย

  • พยายามทำทุกอย่างให้สมบูรณ์แบบ เพื่อไม่ให้ใครผิดหวัง

  • เปลี่ยนความคิดหรือพฤติกรรมเพื่อให้เข้ากับคนรอบข้าง

สิ่งเหล่านี้เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมที่เรียกว่า People Pleasing หรือการพยายามทำให้คนอื่นพอใจ จนบางครั้งละเลยความต้องการของตัวเอง

เมื่อความคาดหวังของคนอื่นกลายเป็นกรอบของชีวิต

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การแคร์ความรู้สึกคนอื่น แต่อยู่ที่เมื่อเราเริ่มใช้ความรู้สึกของคนอื่นเป็นตัวกำหนดคุณค่าของตัวเอง

เราอาจเลือกเรียนในสิ่งที่ครอบครัวต้องการ ทำงานในแบบที่สังคมมองว่าดี หรือใช้ชีวิตตามภาพความสำเร็จที่คนอื่นวางไว้ โดยไม่เคยหยุดถามตัวเองเลยว่าเราต้องการสิ่งเหล่านั้นจริง ๆ หรือไม่

เมื่อเวลาผ่านไป เราอาจมีชีวิตที่ดูเหมือนทุกอย่างลงตัว แต่กลับรู้สึกเหนื่อย ไม่พอใจ หรือว่างเปล่าโดยไม่รู้สาเหตุ

เพราะบางครั้งสิ่งที่ทำให้เราเหนื่อย ไม่ใช่การใช้ชีวิต แต่เป็นการพยายามเป็นคนที่ไม่ใช่ตัวเองตลอดเวลา

ตัวตนที่แท้จริง กับตัวตนที่สังคมมองเห็น

ในทางจิตวิทยามีแนวคิดที่เรียกว่า Authenticity หมายถึงการใช้ชีวิตอย่างสอดคล้องกับความรู้สึก ความเชื่อ และคุณค่าภายในของตัวเอง

การเป็นตัวเองไม่ได้หมายความว่าเราต้องแสดงออกทุกอย่างตามใจ หรือต้องปฏิเสธการปรับตัวเข้าสังคม แต่หมายถึงการรู้ว่าตัวเองคิดและรู้สึกอย่างไร พร้อมเลือกแสดงออกอย่างเหมาะสมโดยไม่ต้องฝืนตัวตนอยู่ตลอดเวลา

งานวิจัยของ Ryan และ Ryan (2019) อธิบายว่า ความรู้สึกเป็นตัวของตัวเองเกี่ยวข้องกับความเป็นอิสระในการตัดสินใจ ความสอดคล้องระหว่างประสบการณ์ภายในกับการแสดงออก และความจริงใจในการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น

นั่นหมายความว่า เราสามารถเป็นคนละแบบในแต่ละสถานการณ์ได้ โดยไม่จำเป็นต้องสูญเสียความเป็นตัวเอง ตราบใดที่เรายังรู้ว่าสิ่งใดคือสิ่งที่เราเชื่อและต้องการจริง ๆ

สัญญาณว่าเราอาจกำลังใช้ชีวิตตามความคาดหวังของคนอื่น

ลองสังเกตตัวเองผ่านคำถามเหล่านี้

  • เรารู้สึกผิดทุกครั้งที่ปฏิเสธคนอื่นหรือไม่?

  • เรามักพูดในสิ่งที่คนอื่นอยากฟัง มากกว่าสิ่งที่เราคิดจริง ๆ หรือเปล่า?

  • เรากลัวการถูกตัดสินจนไม่กล้าทำสิ่งที่ตัวเองชอบหรือไม่?

  • เราเลือกบางอย่างเพราะกลัวทำให้ใครผิดหวัง มากกว่าเพราะตัวเองต้องการหรือเปล่า?

  • เรารู้สึกเหนื่อยเมื่อต้องแสดงบทบาทบางอย่างต่อหน้าคนอื่นหรือไม่?

หากมีหลายข้อที่ตรงกับตัวเอง นี่อาจเป็นโอกาสให้เรากลับมาสำรวจความต้องการและความรู้สึกของตัวเองมากขึ้น ทั้งนี้ คำถามเหล่านี้ไม่ใช่แบบทดสอบหรือเครื่องมือวินิจฉัยทางจิตวิทยา แต่เป็นจุดเริ่มต้นในการทำความเข้าใจตัวเอง

จะกลับมาเป็นตัวเองได้อย่างไร?

การกลับมาเป็นตัวเองไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนชีวิตครั้งใหญ่ แต่อาจเริ่มจากการปรับสิ่งเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน

1. ฝึกถามตัวเองก่อนตัดสินใจ

ก่อนตอบตกลงหรือเลือกทำอะไร ลองถามว่า "เราต้องการทำสิ่งนี้จริง ๆ หรือแค่ไม่อยากให้ใครผิดหวัง?"

2. ยอมรับว่าทุกคนไม่จำเป็นต้องชอบเรา

เราไม่สามารถควบคุมความคิดหรือความรู้สึกของทุกคนได้ และการที่ใครบางคนไม่เห็นด้วยกับเรา ก็ไม่ได้หมายความว่าเราทำผิดเสมอไป

3. เรียนรู้ที่จะปฏิเสธอย่างเหมาะสม

การปฏิเสธไม่ได้แปลว่าเราเป็นคนเห็นแก่ตัว แต่เป็นการกำหนดขอบเขตเพื่อดูแลเวลา พลังงาน และความต้องการของตัวเอง

4. กลับมาทบทวนคุณค่าที่สำคัญในชีวิต

ลองเขียนออกมาว่าอะไรคือสิ่งที่เราให้ความสำคัญ เช่น ความสุข อิสระ ครอบครัว ความมั่นคง หรือการเติบโต แล้วลองสังเกตว่าชีวิตที่เป็นอยู่สอดคล้องกับสิ่งเหล่านั้นมากแค่ไหน

5. อนุญาตให้ตัวเองเปลี่ยนแปลงได้

การเป็นตัวเองไม่ได้หมายถึงการต้องเป็นคนเดิมตลอดไป เรามีสิทธิ์เรียนรู้ เติบโต เปลี่ยนความคิด และค้นพบความต้องการใหม่ ๆ ได้เสมอ

เราไม่จำเป็นต้องเป็นคนที่ทุกคนคาดหวัง

การใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นย่อมต้องมีการปรับตัว และการแคร์ความรู้สึกของคนรอบข้างก็ไม่ใช่เรื่องผิด แต่เราไม่ควรต้องแลกความสุขและความต้องการของตัวเอง เพียงเพื่อให้ทุกคนพอใจ

บางทีการรู้จักตัวเองอาจไม่ได้หมายถึงการค้นหาว่าเราเป็นใครเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการกล้ายอมรับว่าเราไม่จำเป็นต้องเป็นทุกอย่างที่คนอื่นอยากให้เราเป็น

เพราะสุดท้ายแล้ว คนที่ต้องใช้ชีวิตกับการตัดสินใจของเราทุกวันก็คือตัวเราเอง

เราไม่จำเป็นต้องเลิกแคร์คนอื่น เพื่อที่จะกลับมาแคร์ตัวเองให้มากขึ้น


แหล่งอ้างอิง

  1. Ryan, W. S., & Ryan, R. M. (2019). Toward a Social Psychology of Authenticity: Exploring Within-Person Variation in Autonomy, Congruence, and Genuineness Using Self-Determination Theory. Review of General Psychology. https://journals.sagepub.com/doi/10.1037/gpr0000162

  2. American Psychological Association (2025). Self-determination theory: A quarter century of human motivation research. https://www.apa.org/research-practice/conduct-research/self-determination-theory

วิดีโอยอดนิยม

ข่าวเด่นในรอบสัปดาห์

ขณะนี้ มีรายการกำลังถ่ายทอดสด คุณสนใจหรือไม่?

EXCLUSIVE Talk คุยข้ามช็อต

EXCLUSIVE Talk คุยข้ามช็อต

PPTVHD36

เพิ่ม PPTVHD36
ลงในหน้าจอหลักของคุณ