อาเซียน–APEC จับตาเกมมหาอำนาจ สหรัฐฯ–จีน–รัสเซีย เขย่าทิศทางเศรษฐกิจโลก
อาเซียน–APEC ไม่ใช่แค่เวทีเจรจาเศรษฐกิจ แต่ยังเป็นพื้นที่ที่มหาอำนาจอย่างสหรัฐฯ จีน และรัสเซีย ใช้รักษาอิทธิพลและต่อรองผลประโยชน์ ท่ามกลางสงครามการค้าและการแข่งขันเทคโนโลยี
อาเซียน–APEC เวทีชี้ทิศทางเศรษฐกิจโลก จับตาเกมมหาอำนาจสหรัฐฯ–จีน–รัสเซีย ใครได้เปรียบในระเบียบโลกใหม่?
การประชุมสุดยอดอาเซียนและการประชุม APEC ไม่ได้เป็นเพียงเวทีหารือความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังเป็นเวทีสำคัญที่สะท้อนการแข่งขันของมหาอำนาจ โดยเฉพาะสหรัฐฯ จีน และรัสเซีย ซึ่งต่างพยายามรักษาบทบาทและอิทธิพลของตัวเองในภูมิภาค ท่ามกลางความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ สงครามการค้า และการแข่งขันด้านเทคโนโลยี
รศ.ดร.สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านเศรษฐศาสตร์และการเมือง มองว่า การประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งนี้ยังอยู่ภายใต้กรอบวิสัยทัศน์กัวลาลัมเปอร์ 2025 ครอบคลุม 3 เสาหลัก ได้แก่ ความมั่นคง สังคม และเศรษฐกิจ โดยมีประเด็นสำคัญที่ต้องจับตาหลายด้าน ทั้งการจัดทำแนวปฏิบัติในทะเลจีนใต้ (Code of Conduct: COC) ซึ่งฟิลิปปินส์ในฐานะเจ้าภาพต้องการผลักดันให้ได้ข้อสรุปและมีผลบังคับใช้ แม้ท่าทีของจีนยังไม่ชัดเจน แต่กระบวนการจัดทำข้อตกลงมีความคืบหน้าใกล้แล้วเสร็จ
นอกจากนี้ ยังมีการหารือเรื่องโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล การแก้ปัญหาหมอกควันข้ามแดน ความมั่นคงระหว่างประเทศสมาชิก รวมถึงการประชุมร่วมกับประเทศคู่เจรจาอย่างสหรัฐฯ และอินเดีย ซึ่งเน้นความร่วมมือในลักษณะทวิภาคี
อย่างไรก็ตาม พัฒนาการของการรวมตัวทางเศรษฐกิจอาเซียนยังค่อนข้างช้า แม้ที่ผ่านมาอาเซียนจะมีความสำเร็จสำคัญ เช่น การจัดตั้งเขตการค้าเสรีอาเซียน (AFTA) ในปี 1993 ซึ่งประเทศไทยมีบทบาทผลักดันในสมัยรัฐบาลนายอานันท์ ปันยารชุน และการกำหนดวิสัยทัศน์อาเซียน 2020 ที่นำไปสู่การจัดตั้ง 3 ประชาคมอาเซียน ก่อนจะเร่งเป้าหมายให้เร็วขึ้นจากปี 2020 มาเป็นปี 2015
แม้อาเซียนจะประกาศเป้าหมายเป็นตลาดและฐานการผลิตเดียว (Single Market) แต่ในทางปฏิบัติ การเปิดเสรีแรงงานยังจำกัดอยู่เพียง 7 วิชาชีพ ขณะที่การยกเลิกภาษีศุลกากรดำเนินการเสร็จสิ้นตั้งแต่ปี 2015 ยกเว้นสินค้าบางประเภท เช่น กาแฟและไม้ดอก ส่วนอุปสรรคที่ไม่ใช่ภาษี (Non-Tariff Barriers) โดยเฉพาะการปรับมาตรฐานสินค้าให้สอดคล้องกัน ยังดำเนินไปอย่างล่าช้า
สหรัฐฯ กลับมาให้ความสำคัญกับอาเซียน หวังรักษาอิทธิพลในภูมิภาค
การเข้าร่วมประชุมอาเซียนของโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ มีความสำคัญในเชิงยุทธศาสตร์ เพราะเป็นการส่งสัญญาณว่าสหรัฐฯ ต้องการกลับมาให้ความสำคัญกับภูมิภาคอินโด-แปซิฟิกมากขึ้น เพื่อถ่วงดุลอำนาจกับประเทศมหาอำนาจอื่น และรักษาบทบาทความเป็นผู้นำในเวทีโลก
ปัจจุบันสหรัฐฯ เป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย ขณะที่จีนเป็นคู่ค้ารายใหญ่ที่สุดของอาเซียน สะท้อนให้เห็นว่าสหรัฐฯ สูญเสียความได้เปรียบด้านการค้าและการลงทุนในภูมิภาคนี้ไปไม่น้อย การเดินทางมาร่วมประชุมจึงเป็นโอกาสในการย้ำความร่วมมือกับอาเซียน ทั้งด้านเศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐาน ภูมิรัฐศาสตร์ และการรับมือมาตรการทางการค้าของสหรัฐฯ
อย่างไรก็ตาม ความร่วมมือด้านความมั่นคงในภูมิภาค โดยเฉพาะสถานการณ์เมียนมา ยังไม่มีความคืบหน้ามากนัก
APEC เวทีจับตาเกม 3 มหาอำนาจ สหรัฐฯ–จีน–รัสเซีย
ขณะที่การประชุม APEC มีวาระสำคัญทั้งการผลักดันเขตการค้าเสรีเอเชีย-แปซิฟิก (FTAAP) ซึ่งริเริ่มมาตั้งแต่ปี 2011 การกำกับดูแลและความปลอดภัยของปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance) รวมถึงการสนับสนุนธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME)
แต่ประเด็นที่ได้รับความสนใจมากกว่าการประชุมตามวาระ คือการพบปะกันของ 3 มหาอำนาจ ได้แก่ สหรัฐฯ รัสเซีย และจีน ซึ่งถูกนำไปเปรียบเทียบกับการประชุมยัลตา (Yalta Conference) ในปี 1945
การประชุมยัลตาเกิดขึ้นก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง โดยเป็นเวทีที่มหาอำนาจร่วมกันวางแนวทางจัดระเบียบโลก นำไปสู่การจัดตั้งองค์การสหประชาชาติ การกำหนดสิทธิยับยั้งหรือวีโต้ให้มหาอำนาจ 5 ประเทศในคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ รวมถึงการแบ่งเขตอิทธิพลในยุโรป ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยนำไปสู่สงครามเย็น
ส่วนการพบปะของมหาอำนาจในครั้งนี้ แม้จะมีนัยสำคัญทางการเมือง แต่ยังไม่ถึงขั้นเปลี่ยนแปลงระเบียบโลกได้เหมือนในอดีต โดยรัสเซียต้องการแสดงให้เห็นถึงสถานะมหาอำนาจผ่านการปรากฏตัวเคียงข้างจีน ขณะที่ประเด็นหารือคาดว่าจะครอบคลุมสถานการณ์ตะวันออกกลาง สงครามยูเครน ไต้หวัน และสนธิสัญญาควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ (START) ที่กำลังจะหมดอายุ
สหรัฐฯ–จีน จับตาข้อตกลงการค้า แร่หายาก และสินค้าเกษตร
สำหรับการหารือระหว่างสหรัฐฯ และจีน ประเด็นสำคัญอยู่ที่การต่ออายุข้อตกลงการค้าชั่วคราว หรือข้อตกลงพูซาน ซึ่งมีกำหนดหมดอายุวันที่ 10 มกราคม โดยมีสาระสำคัญเกี่ยวกับการปรับลดอัตราภาษีเหลือ 10% การส่งออกแร่หายาก (Rare Earths) และสินค้าเกษตร รวมถึงกรอบความร่วมมือเพื่อลดความเสี่ยงจากเทคโนโลยี AI
ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นสิ่งที่ต้องจับตา เพราะแม้สหรัฐฯ และจีนจะยังแข่งขันกันอย่างเข้มข้น แต่ทั้งสองประเทศก็ยังมีผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่ต้องพึ่งพากัน การเจรจาเพื่อรักษาข้อตกลงการค้าจึงอาจเป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้มากกว่าการสร้างข้อตกลงทางการเมืองขนาดใหญ่
NVIDIA กับเกมชิป AI สหรัฐฯ เพิ่มมาตรการคุมส่งออกผ่านประเทศที่สาม
อีกหนึ่งประเด็นที่สะท้อนการแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ กับจีน คือเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และชิปประมวลผล AI โดยเฉพาะกรณี NVIDIA ที่เกี่ยวข้องกับข้อกังวลด้านความมั่นคงทางเทคโนโลยี
รศ.ดร.สมชาย มองว่า ทั้งสองฝ่ายยังคงรักษาท่าทีต่อกัน โดยจีนมองว่าสหรัฐฯ ใช้ประเด็นความมั่นคงเป็นข้ออ้างเพื่อกีดกันทางการค้า ขณะที่สหรัฐฯ ยังคงเดินหน้ามาตรการควบคุมอย่างเป็นรูปธรรม
ล่าสุด สหรัฐฯ เพิ่มมาตรการควบคุมการส่งออกสินค้าเทคโนโลยีผ่านประเทศที่สาม รวมถึงประเทศไทย เพื่อป้องกันไม่ให้ชิป AI ที่มีเทคโนโลยีขั้นสูงถูกส่งต่อไปถึงจีน ประเด็นนี้จึงเป็นเรื่องที่ประเทศไทยต้องให้ความสำคัญ เพราะอาจเกี่ยวข้องกับการค้า การส่งออก และบทบาทของไทยในห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยีโลก
ประชุม 3 มหาอำนาจยังไม่เปลี่ยนระเบียบโลก แต่ทรัมป์หวังผลด้านการค้า
สำหรับสถานการณ์ตะวันออกกลาง โดยเฉพาะอิหร่าน รวมถึงสงครามยูเครน รศ.ดร.สมชาย ประเมินว่า การพบกันของ 3 มหาอำนาจในครั้งนี้ยังไม่สามารถเปลี่ยนแปลงระเบียบโลกได้เหมือนการประชุมยัลตาในปี 1945 เพราะบริบทของสงครามและโครงสร้างอำนาจระหว่างประเทศแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
การเปรียบเทียบกับการประชุมยัลตาจึงมองได้ 2 มิติ คือ อาจเป็นโศกนาฏกรรม (Tragedy) หากเกิดความผิดพลาดทางการเมืองที่นำไปสู่ผลกระทบระดับโลก หรืออาจเป็นเพียงเรื่องตลก (Farce) เพราะทรัมป์กำลังเผชิญข้อจำกัดทางการเมืองภายในประเทศในลักษณะเป็ดง่อย (Lame Duck) จึงพยายามใช้เวทีระหว่างประเทศเพื่อฟื้นฟูภาพลักษณ์ความเป็นผู้นำ
สิ่งที่ทรัมป์มีโอกาสทำได้จริงจึงน่าจะเป็นการเจรจาข้อตกลงการค้ากับจีน การขยายระยะเวลาการซื้อสินค้าเกษตร และการส่งออกแร่หายาก มากกว่าการผลักดันความร่วมมือ 3 ฝ่ายเพื่อกดดันอิหร่านหรือยูเครน ซึ่งยังมีความเป็นไปได้ค่อนข้างจำกัด
ที่สุดแล้ว การประชุมอาเซียนและ APEC ครั้งนี้จึงเป็นเวทีที่ต้องจับตาทั้งเกมเศรษฐกิจและเกมอำนาจโลก แม้จะยังไม่ใช่จุดเปลี่ยนระเบียบโลก แต่ผลการเจรจาเรื่องการค้า แร่หายาก เทคโนโลยี AI และมาตรการควบคุมการส่งออก ล้วนเป็นประเด็นที่อาจส่งผลต่อเศรษฐกิจไทยโดยตรง โดยเฉพาะในวันที่ไทยต้องรักษาสมดุลความสัมพันธ์กับทั้งสหรัฐฯ และจีน
BTC
ETH
DOGE
ADA
BNB
KUB