จุดพังอยู่ตรงไหน? ม็อบ "ฝรั่งเศส" ถล่มเมือง! เมื่อคุณภาพการศึกษาถูกตั้งคำถาม

การประท้วงในฝรั่งเศสยังทวีความรุนแรงมากขึ้น พร้อมๆการเผชิญแรงกดดันต่อระบบการศึกษา หลังนักเรียนมัธยมศึกษารวมตัวประท้วงเรียกร้องให้แก้ไขปัญหาสภาพแวดล้อมในโรงเรียน ทั้งห้องเรียนที่มีนักเรียนจำนวนมาก การขาดแคลนบุคลากร และสภาพอาคารเรียนที่ไม่ได้รับการดูแลอย่างเพียงพอ

ชนวนแรกเกิดขึ้นเมื่อนักเรียนปิดกั้นทางเข้าโรงเรียนแห่งหนึ่งในเมืองเครเตย (Créteil) ชานกรุงปารีส ก่อนขยายวงกว้างไปยังพื้นที่อื่นทั่วประเทศ และเกิดการเผชิญหน้าระหว่างนักเรียนกับตำรวจ

ต่อมา การประท้วงเกิดขึ้นพร้อมกับการนัดหยุดงานของแรงงานภาครัฐทั่วประเทศ รวมถึงครูที่คัดค้านข้อเสนอ “ระงับการขึ้นเงินเดือนข้าราชการ”

สถานการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลฝรั่งเศสกำลังเผชิญแรงกดดันให้ควบคุมรายจ่ายภาครัฐ ท่ามกลางหนี้สาธารณะที่เพิ่มขึ้น ทำให้ประเด็นการศึกษาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องจำนวนครูหรือสภาพโรงเรียน แต่ยังเชื่อมโยงกับคำถามสำคัญว่า รัฐบาลใช้งบประมาณด้านการศึกษามากเพียงใด และเงินที่ลงทุนไปสามารถแก้ปัญหาได้ตรงจุดหรือไม่

ถ้าไปดูค่าใช้จ่ายด้านการศึกษาในฝรั่งเศส ปี 2025 อยู่ที่ 199,200 ล้านยูโรในปี 2025 ราวๆ 7.52 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็น 6.7% ของ GDP ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยรายจ่ายภาครัฐด้านการศึกษาของสหภาพยุโรป และสูงกว่าปี 2024 แต่กลับพบว่าระบบการศึกษายังเผชิญปัญหาครูขาดแคลน ห้องเรียนแออัด และอาคารเรียนทรุดโทรม ท่ามกลางแรงกดดันให้รัฐบาลลดรายจ่ายและควบคุมหนี้สาธารณะ สะท้อนโจทย์สำคัญว่า การลงทุนด้วยเม็ดเงินมหาศาลจะสร้างคุณภาพการศึกษาได้จริงอย่างไร

ฝรั่งเศสใช้งบการศึกษาเท่าไร เมื่อเทียบกับยุโรป?

ข้อมูลจาก Eurostat ระบุว่า ในปี 2024 ฝรั่งเศสมีรายจ่ายภาครัฐด้านการศึกษาอยู่ที่ 5.1% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) สูงกว่าค่าเฉลี่ยสหภาพยุโรปที่ 4.8%

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวครอบคลุมเฉพาะรายจ่ายภาครัฐ ไม่รวมค่าใช้จ่ายส่วนตัวของครัวเรือน เช่น ค่าเล่าเรียนที่ผู้ปกครองเป็นผู้จ่าย

ขณะที่กระทรวงศึกษาธิการฝรั่งเศสระบุว่า หากพิจารณารายจ่ายด้านการศึกษาจากทุกภาคส่วน ทั้งรัฐบาล องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคธุรกิจ และครัวเรือน ในปี 2025 ฝรั่งเศสมีรายจ่ายรวม 199,200 ล้านยูโร หรือ 7.52 ล้านล้านบาทประมาณ 223,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็น 6.7% ของ GDP เพิ่มขึ้น 2,400 ล้านยูโรจากปี 2024

เงินส่วนใหญ่ไปอยู่ที่การศึกษาระดับมัธยม

ข้อมูลรายจ่ายด้านการศึกษาของฝรั่งเศสในปี 2025 ระบุว่า การศึกษาระดับมัธยมได้รับงบประมาณมากที่สุด อยู่ที่ 73,700 ล้านยูโร หรือ 37% ของรายจ่ายด้านการศึกษาทั้งหมด รองลงมาคือระดับประถมศึกษา 60,000 ล้านยูโร หรือ 30% และระดับอุดมศึกษา 45,600 ล้านยูโร หรือ 23% ส่วนการศึกษาผู้ใหญ่และการศึกษาต่อเนื่องอยู่ที่ 19,700 ล้านยูโร หรือ 10%

การศึกษาระดับมัธยมจึงเป็นส่วนสำคัญของรายจ่ายด้านการศึกษา แต่การมีงบประมาณจำนวนมากในภาพรวมไม่ได้หมายความว่าโรงเรียนทุกแห่งจะได้รับทรัพยากรอย่างเพียงพอ หรือสามารถแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงได้ทั้งหมด

ขาดครู ห้องเรียนแออัด ปัญหาที่งบประมาณเพียงอย่างเดียวอาจแก้ไม่ได้

รายงาน Education at a Glance ขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) สะท้อนว่าการขาดแคลนครูเป็นความท้าทายของหลายประเทศ ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในฝรั่งเศส

สำหรับฝรั่งเศส ข้อมูลที่ระบุในต้นฉบับชี้ว่า ครูระดับมัธยมศึกษาประมาณ 11% มีคุณสมบัติไม่ครบตามเกณฑ์ที่กำหนด ขณะที่ระดับประถมศึกษาอยู่ที่ไม่ถึง 3%

นอกจากนี้ ห้องเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นของฝรั่งเศสมีนักเรียนเฉลี่ย 26 คนต่อห้อง สูงกว่าค่าเฉลี่ย OECD ที่ 23 คน

ปัญหาในชีวิตประจำวันของนักเรียนยังรวมถึงการไม่มีครูมาทดแทนเมื่อครูประจำชั้นขาดเรียน อาคารเรียนทรุดโทรม อุปกรณ์พื้นฐานอย่างโต๊ะเก้าอี้ไม่เพียงพอในบางโรงเรียน และความไม่พร้อมต่อสภาพอากาศร้อน เนื่องจากโรงเรียนหลายแห่งไม่มีเครื่องปรับอากาศ

อีกด้านหนึ่ง ครูฝรั่งเศสเพียง 4% มองว่าอาชีพของตนได้รับการยกย่องในสังคม ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD ที่ 22% อย่างมาก

ข้อมูลเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าปัญหาการศึกษาไม่ได้มีเพียงเรื่องงบประมาณ แต่เกี่ยวข้องกับบุคลากร สภาพแวดล้อม และการรักษาคุณภาพการเรียนการสอนด้วย อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่มีอยู่ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าปัญหาเกิดจากการจัดสรรงบประมาณผิดพลาดหรือการบริหารจัดการที่ไม่มีประสิทธิภาพโดยตรง

ใช้เงินมาก แต่คุณภาพไม่ทั่วถึง เกิดจากอะไร?

หากพิจารณาจากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น จะเห็นว่าตัวเลขรายจ่ายรวมไม่สามารถอธิบายได้ทั้งหมดว่าโรงเรียนแต่ละแห่งมีทรัพยากรเพียงพอหรือไม่ เพราะงบประมาณด้านการศึกษาครอบคลุมค่าใช้จ่ายหลายประเภท ตั้งแต่บุคลากร การดำเนินงาน ไปจนถึงบริการสนับสนุนอื่น ๆ แต่มี 3 ประเด็นน่าสนใจ

1. งบประมาณสูง แต่ความเหลื่อมล้ำระหว่างโรงเรียนยังสูง

แม้ฝรั่งเศสจะมีรายจ่ายด้านการศึกษารวมสูง แต่ข้อมูลระดับประเทศยังไม่แสดงให้เห็นโดยตรงว่าโรงเรียนแต่ละแห่งได้รับทรัพยากรมากน้อยเพียงใด หรือโรงเรียนที่มีปัญหาขาดแคลนครูและอุปกรณ์ได้รับการสนับสนุนเพียงพอหรือไม่

การประเมินจึงต้องดูต่อไปถึงการกระจายงบประมาณระหว่างพื้นที่และสถานศึกษา รวมถึงความสอดคล้องระหว่างงบที่ได้รับกับความต้องการจริง

2. การลงทุนด้านบุคลากรต้องตอบโจทย์ทั้งจำนวนและคุณภาพ

การมีงบประมาณไม่ได้ทำให้จำนวนครูเพิ่มขึ้นโดยอัตโนมัติ เพราะระบบการศึกษายังต้องสามารถสรรหาและรักษาบุคลากรที่มีคุณสมบัติเหมาะสม ตลอดจนจัดการให้การเรียนการสอนดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง

ตัวเลขจำนวนครูที่มีคุณสมบัติไม่ครบและขนาดห้องเรียนจึงเป็นตัวชี้วัดอีกชุดที่ควรพิจารณาควบคู่กับงบประมาณ

3. คุณภาพโรงเรียนต้องอาศัยการดูแลต่อเนื่อง

อาคารเรียน อุปกรณ์ และสภาพแวดล้อมในการเรียนรู้ต้องได้รับการดูแลอย่างสม่ำเสมอ ปัญหาอาคารทรุดโทรมหรืออุปกรณ์ไม่เพียงพอจึงเป็นประเด็นที่ต้องตรวจสอบทั้งงบประมาณที่จัดสรรไว้และผลการดำเนินงานจริง

ทั้ง 3 ด้านนี้ จึงเป็นกรอบสำหรับตั้งคำถามต่อประสิทธิภาพการใช้จ่าย ไม่ใช่ข้อสรุปว่าฝรั่งเศสบริหารงบประมาณผิดพลาด เพราะการจะระบุสาเหตุได้ชัดเจนจำเป็นต้องมีข้อมูลรายจ่ายและผลลัพธ์ในระดับโรงเรียนเพิ่มเติม

รัฐบาลต้องลดรายจ่าย ขณะที่โรงเรียนยังต้องการทรัพยากร

สถานการณ์ประท้วงเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลฝรั่งเศสกำลังจัดทำงบประมาณปี 2027 โดยมีเป้าหมายลดรายจ่ายรวม 54,000 ล้านยูโร หรือประมาณ 61,300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อควบคุมการขาดดุลงบประมาณ

หนึ่งในข้อเสนอที่สร้างความไม่พอใจให้กับสหภาพแรงงานและบุคลากรภาครัฐ คือการระงับการขึ้นเงินเดือนพนักงานรัฐ ซึ่งรัฐบาลคาดว่าจะช่วยประหยัดงบประมาณได้ประมาณ 2,000 ล้านยูโร

ข้อจำกัดดังกล่าวทำให้รัฐบาลต้องเผชิญโจทย์ที่ยากขึ้น เพราะในด้านหนึ่ง โรงเรียนยังมีปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไข แต่อีกด้านหนึ่ง รัฐบาลต้องควบคุมรายจ่ายเพื่อรักษาเสถียรภาพทางการคลัง

อย่างไรก็ตาม กรณีของฝรั่งเศสสะท้อนว่า การใช้งบประมาณด้านการศึกษาในสัดส่วนสูงเมื่อเทียบกับ GDP ไม่ได้เป็นหลักประกันว่าโรงเรียนทุกแห่งจะมีครูเพียงพอ อาคารพร้อมใช้งาน หรือมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการเรียนรู้

ท่ามกลางแรงกดดันให้รัฐบาลลดรายจ่าย ฝรั่งเศสจึงต้องเผชิญคำถามสองด้านพร้อมกัน คือจะควบคุมการใช้จ่ายภาครัฐอย่างไร และจะรักษาคุณภาพการศึกษาไว้ได้อย่างไร

บทเรียนจากกรณีนี้ไม่ใช่ว่าการลงทุนด้านการศึกษาไม่มีความหมาย แต่คือการใช้เงินจำนวนมากต้องมาพร้อมกับการจัดสรรที่ตอบโจทย์ การบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ และการประเมินผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้ เพื่อให้รายจ่ายด้านการศึกษาสร้างประโยชน์แก่ผู้เรียนได้จริง

1 2 3 4