"เอกนิติ" เตรียมเสนอ ครม. โครงการโซลาร์ภาคประชาชน 1 ล้านครัวเรือน

นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เปิดเผยว่า กระทรวงการคลังเตรียมเสนอคณะรัฐมนตรี (ครม.) พิจารณาโครงการส่งเสริมการติดตั้งโซลาร์ภาคประชาชนในวันที่ 26 ตุลาคม 2569 โดยนายกรัฐมนตรีจะเป็นผู้เปิดตัวโครงการ

และคาดว่าจะเปิดให้ลงทะเบียนได้ตั้งแต่วันที่ 27 ตุลาคม 2569 เป็นต้นไป ตั้งเป้าหมายครอบคลุม 1 ล้านครัวเรือน ใช้งบประมาณรวมประมาณ 50,000 ล้านบาท

นายเอกนิติระบุว่า โครงการดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ท่ามกลางสถานการณ์สงครามและวิกฤตในตะวันออกกลางที่อาจยืดเยื้อ ส่งผลกระทบต่อราคาพลังงานในตลาดโลก โดยเฉพาะประเทศไทยที่พึ่งพาการนำเข้าน้ำมันและก๊าซธรรมชาติคิดเป็นมูลค่าเกือบ 10% ของGDP

การพึ่งพาพลังงานนำเข้าสูงทำให้ประเทศไทยได้รับผลกระทบมาก สะท้อนจากดุลบัญชีเดินสะพัดที่เคยเกินดุลมาโดยตลอด แต่กลับมาขาดดุลในไตรมาส 2 เกือบ 100,000 ล้านบาท รัฐบาลจึงต้องเร่งเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาดที่มีอยู่ภายในประเทศ โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์ ซึ่งเป็นแนวทางที่สามารถดำเนินการได้รวดเร็ว

นายเอกนิติกล่าวว่า เป้าหมายสำคัญของโครงการคือการเปลี่ยนบทบาทของประชาชนจากผู้ใช้ไฟฟ้าที่มีแต่รายจ่าย ให้สามารถเป็นผู้ผลิตไฟฟ้าและขายไฟฟ้าส่วนเกินคืนให้ภาครัฐได้ โดยรัฐบาลจะสนับสนุนค่าติดตั้งโซลาร์ครัวเรือนละ 50,000 บาท และเปิดให้ขายไฟฟ้าคืนแก่รัฐได้นาน 20 ปี

สำหรับประชาชนที่ไม่มีเงินก้อนสำหรับติดตั้งโซลาร์ รัฐบาลจะประสานธนาคารของรัฐ ได้แก่ ธนาคารออมสิน ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) และธนาคารอาคารสงเคราะห์ (ธอส.) เพื่อสนับสนุนสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ โดยประชาชนไม่จำเป็นต้องจ่ายเงินลงทุนก้อนแรก และสามารถนำรายได้จากการขายไฟฟ้าส่วนหนึ่งมาชำระคืนเงินกู้ได้

จากการคำนวณเบื้องต้น หากมีแสงแดดเฉลี่ยประมาณวันละ 4 ชั่วโมง ระบบโซลาร์จะสามารถผลิตไฟฟ้าเพื่อขายได้ เมื่อนำรายได้มาหักชำระเงินกู้และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องแล้ว คาดว่าอาจเหลือเงินประมาณ 500-1,000 บาทต่อเดือน ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับปริมาณการใช้ไฟฟ้าและเงื่อนไขของแต่ละครัวเรือน

โครงการนี้จึงไม่เพียงช่วยลดภาระค่าไฟฟ้ารายเดือน แต่ยังเปิดโอกาสให้ประชาชนมีรายได้ต่อเนื่องในระยะยาวจากการขายไฟฟ้า ซึ่งมีลักษณะคล้ายรายได้แบบ Passive Income หรือรายได้ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องจากสินทรัพย์ที่ลงทุนไว้

นอกจากนี้ ผู้ที่ไม่มีหลังคาบ้านหรือโครงสร้างอาคารไม่เหมาะสมกับการติดตั้งโซลาร์ ยังอาจมีทางเลือกในการติดตั้งแผงโซลาร์บนพื้นที่ดินได้ด้วย เพื่อขยายโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงโครงการมากขึ้น

นายเอกนิติกล่าวเพิ่มเติมว่า โครงการตั้งเป้าหมายไว้ที่ 1 ล้านครัวเรือน โดยเชื่อว่าจะครอบคลุมประชาชนที่สนใจได้ทั้งหมด และหากมีความต้องการมากกว่าที่กำหนด รัฐบาลก็พร้อมพิจารณาขยายโครงการเพิ่มเติม

ผู้ที่สนใจสามารถเข้าร่วมได้โดยไม่จำกัดปริมาณการใช้ไฟฟ้า แม้เป็นครัวเรือนที่ใช้ไฟน้อยก็สามารถเข้าร่วมได้ เพราะจะเปลี่ยนจากผู้ใช้ไฟเพียงอย่างเดียวมาเป็นผู้ผลิตไฟฟ้าได้เช่นกัน ขณะที่เกษตรกรก็มีโอกาสเข้าร่วมโครงการ โดยสามารถใช้พื้นที่ที่มีอยู่ เช่น ที่ดินหรือพื้นที่เกษตร สำหรับติดตั้งแผงโซลาร์ได้ ซึ่งเป็นแนวทางที่มีตัวอย่างในหลายประเทศ ทั้งในยุโรปและจีนที่สนับสนุนให้ประชาชน โดยเฉพาะเกษตรกร เป็นผู้ผลิตไฟฟ้า

สำหรับเงื่อนไขเบื้องต้น ผู้เข้าร่วมต้องมีชื่อเป็นเจ้าของมิเตอร์ไฟฟ้าตรงกับชื่อผู้สมัคร เพื่อให้สามารถเชื่อมต่อระบบและขายไฟฟ้าคืนให้การไฟฟ้าได้ โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะดำเนินการจ่ายเงินให้ผู้ติดตั้งตามระบบที่กำหนด

นายเอกนิติยืนยันว่า ข้อตกลงเกี่ยวกับการนำรายได้จากการขายไฟฟ้ามาหักชำระค่างวดสินเชื่อได้มีการหารือระหว่างธนาคารและการไฟฟ้าที่เกี่ยวข้องเรียบร้อยแล้ว ส่วนการลงทะเบียนจะมีทั้งช่องทางแอปพลิเคชันและการติดต่อที่ทำการ โดยกระทรวงมหาดไทย การไฟฟ้านครหลวง และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค จะร่วมเป็นจุดให้บริการแบบ One Stop Service เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชน

นอกจากนี้ นายเอกนิติกล่าวว่า การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดจำเป็นต้องลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานควบคู่กัน ทั้งการปรับปรุงระบบมิเตอร์ไฟฟ้าให้เป็นสมาร์ทมิเตอร์ (Smart Meter) และการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า เพื่อรองรับการซื้อขายไฟฟ้าจากประชาชนเข้าสู่ระบบ

โดยประชาชนไม่ต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการติดตั้งสมาร์ทมิเตอร์ เนื่องจากเป็นหน้าที่ของการไฟฟ้า ขณะที่งบประมาณสนับสนุนครัวเรือนละ 50,000 บาท จะใช้สำหรับการติดตั้งระบบโซลาร์และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง เช่น อินเวอร์เตอร์ ซึ่งเป็นสินทรัพย์ของประชาชน และเมื่อชำระหนี้ครบแล้ว ระบบดังกล่าวก็จะเป็นของประชาชนอย่างสมบูรณ์

ปัจจุบันคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องอยู่ระหว่างพิจารณาเรื่องสมาร์ทมิเตอร์ ขณะที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) การไฟฟ้านครหลวง และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค กำลังดำเนินโครงการลงทุนเพื่อปรับปรุงโครงสร้างระบบไฟฟ้าและสายส่งให้รองรับการซื้อไฟฟ้าคืนจากประชาชน