"Negative Income Tax" คลังเอาจริง คนไทยทุกคนที่มี "รายได้" ต้องยื่นภาษี

นายลวรณ แสงสนิท ปลัดกระทรวงการคลัง เปิดเผยว่า กระรวงการคลังพัฒนาฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (Data Lake) ว่ากระทรวงการคลังมีข้อมูลครอบคลุมกว่า 60.8 ล้านคน และ 6 แสนกิจการซึ่งจะนำไปสนับสนุนนโยบาย สวัสดิการในลักษณะ Negative Income Tax คือ ประชาชนทุกคนจะต้องยื่นภาษีรวมถึงผู้ที่ต้องรับสวัสดิการแห่งรัฐด้วยถ้ารายได้ถึงเกณฑ์จะต้องเสียภาษี และหากรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ก็จะได้รับสวัสดิการ โดยวางเป้าหมายให้สามารถเริ่มใช้ได้ปี 2570

PPTV Wealth เลยพามาดูว่า Negative Income Tax  คืออะไร โดยข้อมูลจาก SCB EIC ระบุนิยามไว้ว่า Negative Income Tax (NIT)  คือแทนที่รัฐบาลจะเก็บภาษีจากประชาชน NIT ก็คือการให้เงินกับประชาชน

เพราะฉะนั้น NIT จึงเป็นการช่วยเหลือคนจนของรัฐบาลในรูปแบบของการโอนเงินหรือจ่ายเช็คให้แก่บุคคลที่มีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ โดยใช้ Means Test หรือการวัดระดับรายได้เป็นเครื่องมือในการระบุผู้ที่ควรจะได้รับสิทธิ

โดยเมื่อปี 2557  สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) เคยจะเสนอการใช้ Negative Income Tax โดยอ้างอิงงานวิจัย เงินโอน แก้จน คนขยัน (Negative Income Tax) อธิบายหลักเกณฑ์การใช้ Negative Income Tax ว่า

 

• ยึดจำนวนเงินที่กฎหมายอนุญาตให้หักลดหย่อนภาษี เช่น สมมติว่า ครอบครัวนาย ก. มี รายได้ 50,000 บาท และประกอบด้วยพ่อ แม่ และมีบุตร 2 คน ซึ่งกฎหมายในขณะนั้นยอมให้หักค่าลดหย่อนได้ = 30,000 + 30,000 + 15,000 + 15,000 = 90,000 บาท ก็จะยึดหลักว่า ครอบครัวที่มีสิทธิได้รับ NIT จะต้องเป็นครอบครัวที่มีรายได้น้อยกว่า 90,000 บาท โดยอัตราเงินโอนคือ  10% แล้วอัตราเงินโอนสูงสุด คือ 90,000 บาท 10% = 9,000 บาท เมื่อเป็นเช่นนี

อัตราเงินโอนของครอบครัวนาย ก. = (รายได้ครัวเรือน x อัตรา เงินโอน) - อัตราเงินโอนสูงสุด = (50,000 x 10%) - 9,000 = 5,000 - 9,000 =  4,000 บาท ดังนั้น อัตราเงินโอนคือ 4,000 บาท

• ยึดเส้นความยากจน เช่น สมมติว่า นาย ข. มีรายได้ 12,000 บาทต่อปี และเส้นความ ยากจนอยู่ที่ 20,000 บาทต่อปี อัตราเงินโอนคือ 10% แล้วอัตราเงินโอนสูงสุด คือ 20,000 x 10% = 2,000 บาท เมื่อเป็น เช่นนี้ อัตราเงินโอนของนาย ข. = (รายได้ของบุคคล  x อัตราเงินโอน) - อัตราเงินโอนสูงสุด = (12,000 x 10%) - 2,000 = 1,200 - 2,000 = - 800 บาท

ดังนั้นอัตราเงินโอนคือ 800 บาท

ตัวอย่างรูปแบบ NIT ที่ใช้ในต่างประเทศ  เช่น สหรัฐฯ นิวซีแลนด์ สหราชอาณาจักร อิสราเอล เกาหลีใต้ สวีเดน ออสเตรเลีย แคนาดา และสิงคโปร์ ถึงแม้ว่าด้วยพื้นฐานทางเศรษฐกิจแต่ละประเทศที่แตกต่างกันทำให้รูปแบบ NIT ที่นำมาประยุกต์ใช้นั้นไม่เหมือนกัน แต่หลักการของการให้เงินกับผู้ที่มีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ยังคงเหมือนเดิม

และการโอนเงินของ NIT อยู่ภายใต้เงื่อนไขว่า ผู้ที่ได้รับเงินโอนจะต้องทำงาน และยื่นแบบแสดง รายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเช่นเดียวกับการเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (นั่นคือ Positive Income Tax) เพื่อตรวจสอบว่าเป็นผู้มีรายได้น้อยที่รัฐต้องให้ความช่วยเหลือตามสมควรจริงๆ

ในงานวิจัยยังบอกด้วยว่า การนำมาตรการ NIT มาประยุกต์ใช้กับประเทศไทยนั้น ควรเป็นรูปแบบที่ง่าย เนื่องจากประชากรไทยที่มีรายได้น้อยยังขาดความรู้เกี่ยวกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา จึงไม่ควรกำหนดเงื่อนไขของมาตรการ NIT ให้ซับซ้อนจนเกินไป เพื่อให้ง่ายต่อการทำความเข้าใจ และมีความโปร่งใสในการดำเนินการ โดยในงานวิจัยเสนอว่า การจ่ายเงินโอนควรให้เป็นรายบุคคล โดยไม่ผูกกับสถานะการสมรส จำนวนบุตร หรือความทุพพลภาพ โดยผู้ที่มีสิทธิได้รับ NIT จะต้องมีอายุระหว่าง 15 - 60 ปี มีสัญชาติไทย

นอกจากนี้ เพื่อไม่ให้เกิดความลักลั่นในการใช้มาตรการ NIT ระหว่างพื้นที่ต่างๆ ก็ควรบังคับใช้ NIT ทั่วประเทศภายใต้เงื่อนไขเดียวกันในประการสำคัญ เมื่อพิจารณารายได้ของคนไทยแล้วจะพบว่าคนไทยส่วนใหญ่มีรายได้ค่อนข้างต่ำและการกระจายรายได้ไม่ดีเท่าที่ควร

ดังนั้น การจ่ายเงินโอนควรมุ่งเป้าหมายไปที่กลุ่มคนที่มีรายได้ต่ำ ดังนั้นอัตราการจ่ายเงินโอนควรลดลง (Phase-out) เมื่อแรงงานมีรายได้สูงขึ้น ถึงระดับหนึ่งแล้ว

อย่างไรก็ตาม ก่อนหน้านี้  นายทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี เคยพูดถึงประเด็นนี้บนเวที Vision for Thailand 2024 ในหัวข้อ “ทิศทางเศรษฐกิจจะขับเคลื่อนไปอย่างไร ทิศทางการเมืองไทยนับต่อจากนี้” ซึ่งจัดขึ้นโดยสถานีโทรทัศน์ Nation TV เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2567 ว่า มีเรื่องที่กระทรวงการคลังคิดดังๆ อีกเรื่อง คือการจัดระเบียบ การจัดเก็บภาษี เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในการแข่งขัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาษีนิติบุคคล ภาษีบุคคลธรรมดา จะลดภาษีได้หรือไม่

ซึ่งการลดภาษีดังกล่าวจะเดือดร้อนไปถึงการขึ้นภาษีมูลค่าเพิ่ม ซึ่งแน่นอนว่าจะเดือดร้อนคนระดับล่าง เรื่องนี้ รมว.คลังบอกว่า ภาษีมูลค่าเพิ่ม สามารถส่งคืนได้ และปัจจุบันมีเทคโนโลยีที่สามารถคืนภาษีได้รวดเร็วทันที เป็นเรื่องของ Negative Income Tax