“เอ็นไขว้หน้าเข่าขาด” รักษาหายขาดได้ทิ้งไว้นานเสี่ยงข้อเข่าเสื่อมก่อนวัย

คุณเอ๋ สราวุธ เฮ้งสวัสดิ์ นักเขียนชื่อดัง นามปากกา “นิ้วกลม” แชร์ประสบการณ์การเกิดอุบัติเหตุจนทำให้ เอ็นไขว้หน้าเข่าขาดและหมอกระดูกเข่าฉีก ผ่านรายการคอฟฟี่คลับ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2565  โดยแพทย์ได้ให้ทางเลือกระหว่าง ผ่าและไม่ผ่า โดยความสมัครใจ ซึ่งไลฟ์สไตล์ของคุณเอ๋เป็นคนที่ชอบออกกำลังกายโดยเฉพาะการวิ่งซึ่งมีความตั้งมั่นว่าอยากกลับมาวิ่งฮาล์ฟและมาราธอนอีกครั้ง 

จึงเลือกที่จะผ่าตัดเพื่อรักษาเอ็นข้อเข่า โดยใช้เวลากายภาพนานกว่าครึ่งนี้ และเลิกใช้เข่านานถึง 3 เดือน ซึ่งการรักษาควบคู่ไปกับการทำกายภาพบำบัดจนตอนนี้กลับมาดำเนินชีวิตและทำในสิ่งที่ชอบได้กว่า 90% แล้ว โดยกว่าจะผ่านมาได้ ต้องรักษาสมดุลของร่างกายและใจ จนรักษาตัวจนหาย “จากติดลบจนจบฮาล์ฟ สร้างพลังบวกให้กับหลายคน”

น.ท. นพ.พรเทพ ม้ามณี ร.น. ผอ.สถาบันเวชศาสตร์การกีฬาและออกกำลังกาย (BASEM) รพ.กรุงเทพ​ ได้อธิบายว่าอาการเอ็นไขว้หน้าสามารถเกิดขึ้นได้กับคนทั่วไป หากออกกำลังกายหรือการเคลื่อนไหวผิดท่าแล้วเกิดการเสียหลักล้ม ซึ่งการรักษาต้องใช้ระยะเวลานานหลายเดือน

เอ็นไขว้หน้า (Anterior Cruciate Ligament – ACL) เป็นหนึ่งในเอ็นหลักของเข่า อยู่ลึกเข้าไปในบริเวณส่วนกลางของข้อเข่า ช่วยรักษาความมั่นคงของข้อเข่าในการเคลื่อนไหว มีหน้าที่ป้องกันการบิดหมุนของข้อเข่า เมื่อเอ็นไขว้หน้าขาดจะได้ยินเสียงลั่นในข้อ (Audible Pop) มีอาการเข่าบวมและเลือดออกในหัวเข่า ต้องรีบพบแพทย์ผู้ชำนาญการเพื่อทำการรักษาโดยเร็วที่สุด หากต้องรักษาด้วยการผ่าตัดจำเป็นจะต้องรักษาควบคู่การทำกายภาพบำบัดเป็นเวลาประมาณ 6 เดือน ซึ่งเอ็นไขว้หน้าเข่าขาดนั้น หากไม่รีบรักษาจะส่งผลให้เข่าเสื่อมก่อนวัย

สาเหตุเอ็นไขว้หน้าเข่าขาด

• การบาดเจ็บที่เกิดจากการปะทะ ที่เกิดจากการบิดของเข่าเมื่อเกิดการปะทะหรือเสียบ การกระโดดหรือรีบยกเท้า
• การบาดเจ็บที่ไม่ได้เกิดจากการปะทะ มักมีสาเหตุจากกล้ามเนื้อที่ตึง ไม่ยืดหยุ่น หรือไม่แข็งแรง ทำให้เข่าบาดเจ็บ แต่มักเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไปหรือสะสมมากกว่า

การรักษาที่ถูกต้อง

การรักษาเอ็นไขว้หน้าเข่าขาด แพทย์จะเริ่มจากการตรวจร่างกาย ซักประวัติ เอกซเรย์ หรือทำ MRI Scan โดยการรักษาจะขึ้นอยู่กับอาการบาดเจ็บของผู้ป่วยเป็นสำคัญ ในเบื้องต้นถ้าผู้ป่วยมีอาการเข่าบวมทันที บ่งบอกว่าอาจมีอะไรฉีกขาดในเข่าแล้วมีเลือดออก จากสถิติแล้วกว่า 80% มักเป็นเอ็นไขว้หน้าหรือ ACL (Anterior Cruciate Ligament) ฉีก และกว่า 60% ของเอ็นไขว้หน้าฉีกจะมีหมอนรองกระดูกเข่าฉีกร่วมด้วย ในกรณีนี้แพทย์มักทำการใส่เฝือกอ่อนและให้ยาลดการอักเสบประมาณ 1 สัปดาห์ จนเมื่ออาการบวมและการอักเสบเฉียบพลันลดลง แพทย์จะพิจารณาการผ่าตัดส่องกล้องเพื่อแก้ไขในลำดับต่อไป

ผ่าตัดผ่านกล้องรักษาเอ็นไขว้หน้าเข่าขาด เนื่องจากเอ็นไขว้หน้าเข่าที่ฉีกขาดมีแรงดึงในตัวเอ็น ส่งผลให้เมื่อฉีกไปแต่ละปลายของเอ็นจะหดตัวห่างจากกันไปเรื่อย ๆ การสมานของเอ็นด้วยตัวเองจึงไม่เกิดขึ้น ดังนั้นการผ่าตัดผ่านกล้องรักษาเอ็นไขว้หน้าเข่าขาดจึงเป็นอีกทางเลือกในการรักษาที่ช่วยให้ผู้ป่วยกลับไปมีคุณภาพชีวิตที่ดีอีกครั้ง เพราะซึ่งมีผลดีหายเร็ว งอเข่าได้ตั้งแต่ 24 ชั่วโมงแรก ฟื้นตัวไวเมื่อทำกายภาพบำบัด โดยในการเดิน การใช้ไม้ค้ำยันจะแตกต่างตามอวัยวะที่บาดเจ็บ มีตั้งแต่ไม่ใช้เลยจนถึงใช้เต็มที่ 4 สัปดาห์

นั่งทำงานแบบไหนดีต่อ “เข่า” คุณ เลี่ยง “ข้อเสื่อม” ยืดอายุการใช้งาน

ฟื้นฟูกล้ามเนื้อเข่าหลังผ่าตัดด้วย Alter-G

การฟื้นฟูกล้ามเนื้อเข่าหลังผ่าตัดรักษาเอ็นไขว้หน้าเข่าขาดคือสิ่งสำคัญ ผู้ป่วยจำเป็นที่จะต้องออกกำลังเพื่อให้เกิดการเคลื่อนไหวของข้อต่อและกล้ามเนื้อ ทำให้ปอดและหัวใจทำงานเต็มที่ เสริมสร้างความฟิตจากการใช้ออกซิเจนสร้างพลังงาน เพื่อช่วยให้ขยับเดินได้เร็ว ช่วยฟื้นฟูนักกีฬาหรือผู้ป่วยหลังผ่าเข่าและข้อเท้า รวมถึงผู้ที่มีน้ำหนักตัวมากให้ร่างกายแข็งแรง โดย Alter-G (Anti – Gravity Treadmill) ลู่วิ่งในสภาวะไร้น้ำหนัก คือ เครื่องกายภาพบำบัดที่ออกแบบให้มีอุปกรณ์คล้ายถุงลมเพื่อช่วยแบกรับน้ำหนักของร่างกายไว้สูงสุดถึง 80% ของน้ำหนักตัว เวลาวิ่งจึงมีน้ำหนักตัวลงในบริเวณที่เป็นปัญหาเพียง 20% เท่านั้น ช่วยให้ไม่รู้สึกเจ็บขณะลงน้ำหนัก เสมือนเดินในลูกบอลลูน โดยไม่ต้องกังวลว่าเข่าขาดจะไม่สามารถกลับมาใช้งานได้ดังเดิม เพราะ ปัจจุบันด้วยความก้าวหน้าของการรักษา ประกอบกับความเข้าใจในกลไกเข่าที่มากขึ้น ทำให้สามารถแก้ไขให้กลับไปใช้งานใกล้เคียงเดิมได้

วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้น หากเกิดการบาดเจ็บบริเวณเอ็นไขว้หน้าเข่า การดูแลปฐมพยาบาลเบื้องต้นสามารถทำได้ดังนี้

• นอนนิ่ง ๆ อย่าพยายามขยับ รอคนมาช่วย
• ประคบเย็นให้เร็วที่สุด
• ทิ้งเวลาสักพัก แล้วลองขยับเข่า งอเข่า เหยียดเข่า โดยค่อย ๆ ลงน้ำหนัก
• สังเกตว่าเจ็บบริเวณใด บวมทันทีหรือไม่ มีเสียงฉีกขาดของเอ็นดังป๊อปขณะเกิดอุบัติเหตุหรือไม่
• ถ้าปวดมากจนขยับไม่ได้ ต้องดามด้วยไม้หรืออุปกรณ์ที่มี แล้วพันผ้ายึดให้แข็งแรง
• หากข้อเข่าผิดรูป บิดเบี้ยว อย่ากด ดัน ดึง หรือปรับเข้าที่เอง ให้ดามจนกว่าจะถึงมือแพทย์

สิ่งสำคัญของการรักษาคือการร่วมมือ ช่วยกันดูแลแบบใจถึงใจ ถ้าคนไข้เข้าใจความมุ่งมั่นของทีมแพทย์ในการรักษาคนไข้จะมุ่งมั่นไปด้วยกัน 

คุณหมอพรเทพกล่าว

ข้อมูลจาก : โรงพยาบาลกรุงเทพ

วิจัยพบสาร “ไซโตไคน์” ทำข้อเสื่อม แนะกินวิตามินดี-อีเสริมช่วยชะลอโรค

ออกวิ่งอีกครั้ง...กับนิ้วกลม | Coffee Club EP8 | 17 ต.ค.65