“โพแทสเซียม” ในผักและผลไม้ เทคนิคลดและเลือกอาหารสำหรับผู้ป่วย

โพแทสเซียม (Potassium) เป็นแร่ราตุชนิดหนึ่งที่มีความจำเป็นต่อร่างกาย มีบทบาทสำคัญให้ร่างกายทำงานได้ปกติ ทั้งช่วยในการควบคุมระบบประสาทและกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะกล้ามเนื้อหัวใจ ควบคุมสมดุลอิเล็กโตรไลต์ และสมดุลกรด-เบส กลับกันผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง ประสิทธิภาพในการขับโพแทสเซียมลดลง ทำให้เกิดการคั่งของโพแทสเซียมในเลือดได้ จึงจำเป็นต้องใส่ใจโพแทสเซียมในอาหารเป็นพิเศษ

เกณฑ์ในการจำแนกระดับโพแทสเซียม

• <3.5 *mEq/L ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำ (Hypokalemia) ผู้ป่วยอาจมีอาการ กล้ามเนื้ออ่อนแรง ตะคริว หัวใจเต้นผิดจังหวะ
• >5.0 *mEq/L ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง (Hyperkalemia) ผู้ป่วยอาจมีอาการ  กล้ามเนื้ออ่อนแรง หัวใจหยุดเต้น

โดยแพทย์แนะนำว่า ควรจำกัดการได้รับโพแทสเซียมจากอาหารอยู่ที่ 2,000 มิลลิกรัม/วัน โดยรักษาระดับโพแทสเซียมในเลือดให้อยู่ในช่วง 5 – 5.0 mEq/L

หมวดผัก ปริมาณ 1 ส่วนเท่ากับ (ผักสุก 1 ทัพพี หรือ ผักดิบ 2 ทัพพี (100 กรัม) )

ผักโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง

• แตงกวา แตงร้าน ฟักเขียว ฟักแม้ว บวบ มะระ มะเขือยาว มะละกอดิบ ถั่วแขก หอมใหญ่ กะหล่ำปลี ผักกาดแก้วผักกาดหอม พริกหวาน พริกหยวก

ผักที่โพแทสเซียมสูง

• เห็ด หน่อไม้ฝรั่ง บรอกโคลี ดอกกะหล่ำ แครอท แขนงกะหล่ำ ผักโขม ผักบุ้ง ผักกาดขาว ผักคะน้า ผักกวางตุ้ง

ยอดฟักแม้ว ใบแค ใบคืนช่าย มันเทศ มันฝรั่ง ฟักทอง อโวคาโด

หมวดผลไม้ ผลไม้ ปริมาณ 1 ส่วน ขึ้นอยู่กับชนิดและขนาดผลไม้ (น้ำหนักเฉพาะส่วนที่รับประทานได้)

ผลไม้ที่มีปริมาณโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง

• แอปเปิล 1 ผล
• สับปะรด 5 ชิ้นคำ
• ลองกอง 8 ผล
• ส้มโอ 2 กลีบ
• เงาะ 4 ผล
• ชมพู่ 2 ผล
• พุทรา 6 ผลเล็ก
• มังคุด 4 ผลเล็ก
• องุ่นเขียว 15 ผลเล็ก

ผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง

• กล้วยน้ำว้า 1 ผล
• กีวี 1 ผลเล็ก
• แคนตาลูป 8 ชิ้น
• มะละกอสุก 5 ชิ้นคำ
• ส้มเขียวหวาน 1 ผล
• แตงโม 10 ชิ้นคำ
• มะม่วงสุก/ดิบ 12
• แก้วมังกร 5 – 6 ชิ้น
• ฝรั่ง 1 ลูกเล็ก
• น้ำผักผลไม้ต่าง ๆ 12 แก้ว
• กล้วยหอม 1/2 ผล
• กล้วยตาก 1 ชิ้นกลาง
• ขนุน 2 ยวงเล็ก
• ทุเรียน 1 พูเล็ก

ผัก ผลไม้ที่ควรหลีกเลี่ยง

• ผลไม้โพแทสเซียมสูง มักมีรสชาติหวานจัด หรือเปรี้ยวจัด เนื้อแน่น และนิ่ม หรือมีสีสวยสด
• ผลไม้แห้ง ผลไม้กระป๋อง/แปรรูป และน้ำผลไม้มีความเข้มข้นโพแทสเซียมสูง
• ผักที่มีสีสวยสด และพืชหัว จะได้ปุ๋ยโพแทสเซียม เร่งสี เร่งผล จึงมีโพแทสเซียมสูง

เทคนิค ลด “โพแทสเซียม” สำหรับผู้ป่วยโรคไตหรือโรคหัวใจ

• เลือกกลุ่มผักโพแทสเซียมต่ำ-ปานกลาง รวมกันวันละ 3 ทัพพี
• เลือกกลุ่มผลไม้โพแทสเซียมต่ำ-ปานกลาง รวมกันวันละ 1-2 ส่วน
• การหั่นผักเป็นชิ้นเล็ก แล้วต้มในน้ำ จะเป็นการลดปริมาณโพแทสเซียมลง เนื่องจากโพแทสเซียม เป็นแร่ธาตุที่ละลายในน้ำ แต่วิธีการนี้ก็จะทำให้สูญเสียวิตามินบางชนิดไปกับน้ำและความร้อน การทอดไม่ได้ทำให้โพแทสเซียมสลายไป
• การรับประทานผัก ผลไม้ กลุ่มโพแทสเซียมต่ำ-ปานกลางปริมาณมาก จะส่งผลทำให้ได้รับปริมาณโพแทสเซียมสูงได้
• สามารถใช้ผักโพแทสเซียมสูงถ้าใช้ในปริมาณน้อยมาก ๆ ได้ในบางกรณี เช่น ขิงซอยโรยหน้าข้าวต้ม กระเทียมใส่ในผัดผัก
• หลีกเลี่ยงน้ำผักผลไม้ ผลไม้แห้ง ผลไม้กระป๋อง/แปรรูป

บางกรณีแพทย์/นักกำหนดอาหารอาจพิจารณาให้งดผัก ผลไม้ หากมีระดับโพแทสเซียมในเลือดสูงเกินเกณฑ์ ที่สำคัญควรพบแพทย์อย่างสม่ำเสมอทุกครั้ง

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลพญาไท 2