“ภูมิคุ้มกันบกพร่อง” หนึ่งในสาเหตุโควิด-19 กลายพันธุ์

เรื่องของโควิด-19 ยังคงเป็นหนึ่งในปริศนาที่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถแก้ได้อย่างถ่องแท้ 100% เป็นเหมือนกับภาพจิ๊กซอว์ที่ชิ้นส่วนต่าง ๆ ยังคงเว้าแหว่งหายไป

หนึ่งในโจทย์ใหญ่ที่นักวิทยาศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญทั่วโลกยังคงตามหาคำตอบคือ “ทำไมโควิด-19 จึงเกิดการกลายพันธุ์ได้มากขนาดนี้” เพราะอย่างที่เราทราบกันดีว่า ณ ปัจจุบัน โควิด-19 มีการกลายพันธุ์ไปแล้วหลายร้อยหลายพันรูปแบบ บางสายพันธุ์แพร่กระจายง่ายแต่ไม่รุนแรง แต่บางสายพันธุ์แพร่กระจายยากแต่มีความรุนแรงสูง

จับตา BA.4 / BA.5 อาการรุนแรงจริงหรือไม่ ด้านยอดผู้ป่วย รพ.ราชวิถี เพิ่มขึ้น

นอกจากปัจจัยภายในของตัวไวรัสเองแล้ว ล่าสุดงานวิจัยใหม่จากมหาวิทยาลัยเทลอาวีฟ ประเทศอิสราเอล พบว่า “ผู้ป่วยที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อโควิด-19 เรื้อรัง และทำให้เชื้อพัฒนาจนเกิดการกลายพันธุ์”

แนะอาหารผู้ป่วย "ลองโควิด" (Long COVID) เสริมวิตามินแร่ธาตุฟื้นฟูร่างกาย

ลองโควิด (Long Covid) เรื่องไม่เล็ก ส่งผลต่อสมอง กระทบต่อจิตใจ

ศ.อาดี สเติร์น ผู้เชี่ยวชาญด้านการวิวัฒนาการของไวรัสจากมหาวิทยาลัยเทลอาวีฟ หัวหน้าทีมวิจัย อธิบายว่า ในช่วงปีแรกของการระบาดใหญ่ของโควิด-19 ไวรัสมีอัตราการกลายพันธุ์ที่ค่อนข้างช้าแต่คงที่ อย่างไรก็ตาม นับตั้งแต่สิ้นปี 2020 โลกได้เห็นการเกิดขึ้นของสายพันธุ์โควิด-19 ที่มีการกลายพันธุ์จำนวนมาก เกินกว่าอัตราที่พบในปีแรก

ก่อนหน้านี้มีสมมติฐานทางวิทยาศาสตร์ต่าง ๆ เกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างการป่วยโรคโควิด-19 เรื้อรังกับอัตราการกลายพันธุ์ของไวรัส แต่ยังไม่มีการพิสูจน์ที่แน่ชัด ในการศึกษาใหม่นี้ ศ.สเติร์นและทีมวิจัยได้ให้ความกระจ่างเกี่ยวกับปริศนานี้ และพยายามตอบคำถามว่าการกลายพันธุ์ต่าง ๆ เกิดขึ้นได้อย่างไร

การวิจัยนี้ศึกษาผู้ป่วยโควิด-19 เรื้อรังที่ศูนย์การแพทย์เทลอาวีฟโซราสกี พบว่า ในผู้ป่วยโควิด-19 ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ระบบภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอทำให้การฟื้นตัวและ “หายขาด” จากโรคจะช้าและยากกว่าผู้ที่ภูมิคุ้มกันปกติ ทำให้การตอบสนองของแอนติบอดีที่ลดลง โดยเฉพาะในทางเดินหายใจส่วนล่างของผู้ป่วยโควิด-19 เรื้อรังเหล่านี้ ทำให้ฟื้นตัวได้ไม่เต็มที่ และผลักดันให้ไวรัสเกิดการกลายพันธุ์ได้ในระหว่างการติดเชื้อที่ยาวนาน

ศ.สเติร์นอธิบายว่า “ในทุกกลุ่มประชากร จะมีผู้ป่วยที่ติดเชื้อโควิด-19 เรื้อรัง ในกรณีของผู้ป่วยเหล่านี้ ไวรัสจะยังคงอยู่ในร่างกายเป็นเวลานาน และมีความเสี่ยงสูงที่จะติดเชื้อซ้ำ ผู้ป่วยเหล่านี้ส่วนใหญ่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ระบบภูมิคุ้มกันของพวกเขาได้รับความเสียหายและไม่สามารถทำงานได้”

เธอบอกว่า ในแง่องค์ความรู้ด้านการวิวัฒนาการทางชีววิทยา ผู้ป่วยเหล่านี้ถือเป็น “แหล่งบ่มเพาะ” สำหรับไวรัสและการกลายพันธุ์ เพราะไวรัสจะยังคงอยู่ในร่างกายของพวกเขาเป็นเวลานาน และประสบความสำเร็จในการปรับตัวให้เข้ากับระบบภูมิคุ้มกัน จนเกิดการกลายพันธุ์ต่าง ๆ

เมื่อตรวจสอบผู้ป่วยบางรายอย่างใกล้ชิดยิ่งขึ้น นักวิจัยพบว่า แม้ผู้ป่วยบางรายจะมีสัญญาณฟื้นตัว แต่ไวรัสไม่ได้ถูกกำจัดหายไปเนื่องจากภูมิคุ้มกันที่อ่อนแอ ทำให้เชื้อไวรัสยังคงเจริญเติบโตได้ในปอดของผู้ป่วย

ศ.สเติร์นคาดว่า ในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไวรัสโควิด-19 มีการซ่อนตัวในปอดเพื่อพยายามกลายพันธุ์ เมื่อสำเร็จ ก็จะย้อนกลับไปยังทางเดินหายใจส่วนบน เพื่อแพร่กระจายจากผู้ป่วยไปยังคนอื่นต่อไป

จากกงานวิจัย ยังพบข้อมูลหนึ่งที่น่าสนใจ คือ การกลายพันธุ์ของเชื้อที่พบในผู้ที่ป่วยโควิด-19 เรื้อรังนั้น มีการกลายพันธุ์บางจุดที่เหมือนกับสายพันธุ์ที่น่ากังวล (VOC) เช่น อัลฟา หรือเดลตา หลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการกลายพันธุ์ที่เกี่ยวข้องกับความสามารถในการหลบเลี่ยงแอนติบอดี

อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะมีสายพันธุ์ต่าง ๆ มากมายเกิดขึ้นในผู้ป่วยที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง แต่เบื้องต้นโควิด-19 สายพันธุ์เหล่านี้ยังถือว่ามีความเสี่ยงต่ำที่จะแพร่กระจายต่อไป

ผลการวิจัยใหม่ระบุว่า แม้สายพันธุ์ที่แพร่กระจายอย่างรวดเร็วยังหาได้ยากในบรรดาโควิด-19 สายพันธุ์ที่เกิดจากผู้ป่วยภูมิคุ้มกันบกพร่อง แต่โอกาสในการระบาดอาจเพิ่มขึ้นหากอัตราการติดเชื้อทั่วโลกเพิ่มขึ้น

ศ.สเติร์นสรุปว่า “ฉันเชื่อว่างานวิจัยของเราประสบความสำเร็จในการนำภาพที่ขาดหายไปจากภาพรวมทั้งหมดกลับคืนมา และได้เปิดประตูสู่ความพยายามในการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อค้นหาต้นกำเนิดของโควิด-19 สายพันธุ์ต่าง ๆ”

เธอเสริมว่า “การศึกษานี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการปกป้องบุคคลที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ซึ่งมีความเสี่ยงสูงต่อไวรัสโควิด-19 ที่อาจกลายเป็นแหล่งบ่มเพาะสำหรับการก่อตัวของสายพันธุ์ถัดไป ซึ่งสร้างความเสี่ยงให้กับพวกเราทุกคน”

 

เรียบเรียงจาก งานวิจัย Drivers of adaptive evolution during chronic SARS-CoV-2 infections

 

อย. อนุมัติใช้ยาฉีด Evusheld เพื่อป้องกันโรคโควิด-19

“นั่งเนือยนิ่ง” เสี่ยงป่วย NCDs แนะขยับร่างกายลดน้ำตาล-ไขมันในเลือด