ประเด็นร้อนจากเวทีการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 47 ที่มาเลเซีย คือกรณีที่ไทยลงนามข้อตกลงแร่หายากหรือแร่แรร์เอิร์ธ (Rare Earth) กับประธานาธิบดีสหรัฐฯ โดนัลด์ ทรัมป์
ซึ่งทำให้เกิดการถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่า ข้อตกลงดังกล่าวไทยเสียเปรียบอะไรบ้าง ไม่มีการระบุเรื่องสิ่งแวดล้อม รวมถึงประเทศไทยไม่มีความพร้อมในการทำเหมืองแรร์เอิร์ธ
นอกจากนี้ ข้อตกลงยังให้สิทธิสหรัฐฯ มาวิเคราะห์การขยายพื้นที่และพิกัดของแร่หายากในประเทศไทย หากเจอพื้นที่แร่หายาก สหรัฐฯ ต้องรู้ก่อน และต้องการโอกาสในการลงทุนก่อนเจ้าอื่น
ในส่วนกระบวนการอนุญาตต่าง ๆ จากผู้ลงทุนของสหรัฐฯ ทั้งจากกฎหมายระดับชาติ หรือท้องถิ่น ยังกำหนดว่าต้องถูกทำให้รวดเร็วและคล่องตัวมากขึ้น และแม้การยกเลิก MOU จะระบุว่าสามารถทำได้ทุกเมื่อ แต่ก็ระบุแนบท้ายไว้ด้วยเช่นกันว่า โครงการใด ๆ ที่ตกลงกันแล้วก่อนยกเลิก ให้ยึดถือการดำเนินการตาม MOU ฉบับนี้ต่อ แม้ MOU จะถูกยกเลิกไปแล้ว
ต่อประเด็นนี้ นายสิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยในรายการ เปิดโต๊ะข่าว ทางช่อง PPTV HD 36 ว่า เป็นเพียงการรับทราบว่าสหรัฐฯ ต้องการอะไร แต่ไม่ได้มีสัญญาผูกมัดว่าจะให้อย่างที่ขอ
นายสิริพงศ์บอกว่า กรณีที่สหรัฐฯ สนใจแรร์เอิร์ธ เขาไม่ได้เพิ่งมาสนใจ เขานำเข้าชิปจำนวนมากจากจีน เขาต้องการชิงความได้เปรียบในภูมิรัฐศาสตร์นี้ แล้วเราเองก็ทราบ จีนอยากได้เรา สหรัฐฯ อยากได้เรา เราก็ต้องบาลานซ์ เขาขอมาก็จริง แต่สิ่งที่เราทำได้ คือการแสดงท่าทีรับรู้ว่าเขาอยากได้ แต่ไม่ได้ให้อย่างที่ขอ”
นายสิริพงศ์ยืนยันว่า ข้อตกลงดังกล่าวไม่ได้ผูกมัด มีแต่บอกว่า ถ้าในอนาคตมีความร่วมมือกัน สหรัฐฯ จะแชร์ข้อมูลและเทคโนโลยีให้ ส่วนทางไทยก็บอกว่า ถ้ามีแรร์เอิร์ธจริง ถ้าสหรัฐฯ จะเข้ามา ยินดี แต่ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายไทยเท่านั้น
“ทุกคนเข้ามาได้ ไม่กีดกัน แต่ต้องภายใต้กฎหมายไทย แล้วเป็นแบบนี้กับทุกประเทศ ไม่ได้หมายความว่าเราหนุนต่างประเทศมากกว่าไทยด้วยกัน เปิดให้ทุกบริษัทเข้ามาได้ แต่ต้องภายใต้กฎหมาย” โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าว
เขาเสริมว่า “เราไม่ได้เสียอะไรเรื่องแรร์เอิร์ธ เขาแค่เสนอมา แต่เราไม่รับตามนั้น เช่น เขาขอว่าต้องเป็นคนแรก แต่เราปฏิเสธไปทุกข้อ เราแค่รับทราบความต้องการเฉย ๆ ที่เขาจะมาก็ไม่ได้บอกว่าเรามี แต่ถ้ามีหรือจะหา เขาจะมาช่วย”
นายสิริพงศ์บอกว่า จากข้อมูลแร่ในไทย ที่เป็นแรร์เอิร์ธนั้นไม่ได้ถึงขนาดเป็นตัวหลัก เป็นเพียงตัวเสริม ไทยก็ยังต้องนำเข้าที่เป็นตัวหลักมาพัฒนาเพิ่ม แร่หลัก ๆ ไทยยังไม่ได้มีการรายงานพบ
นายสิริพงศ์ตั้งคำถามว่า “เขาแค่สนใจ ส่งจดหมายมาบอกว่าสนใจ จะรับทราบไม่ได้เลยหรือ”