เมื่อวันที่ 9 ต.ค. ราชบัณฑิตยสภาทางวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน ได้ประกาศรางวัลโนเบลสาขาเคมี ประจำปี 2024 โดยมอบให้แก่ เดวิด เบเกอร์ จากการออกแบบโปรตีนเชิงคอมพิวเตอร์ ร่วมกับ เดมิส ฮาสซาบิส และจอห์น เอ็ม จัมเปอร์ จากการใช้ AI ทำนายโครงสร้างที่ซับซ้อนของโปรตีน
เบเกอร์ประสบความสำเร็จในการสร้างโปรตีนชนิดใหม่ทั้งหมด ซึ่งเคยเป็นสิ่งที่แทบเป็นไปไม่ได้ ปกติแล้วโปรตีนจะประกอบด้วยกรดอะมิโนแตกต่างกัน 20 ชนิด ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นองค์ประกอบพื้นฐานของสิ่งมีชีวิต
โดยในปี 2003 เบเกอร์ประสบความสำเร็จในการใช้องค์ประกอบเหล่านี้ออกแบบโปรตีนชนิดใหม่ ซึ่งไม่เหมือนกับโปรตีนอื่น ๆ หลังนั้นกลุ่มวิจัยของเขาก็ได้สร้างโปรตีนใหม่ ๆ ขึ้นมา ซึ่งรวมถึงโปรตีนที่สามารถใช้เป็นยา วัคซีน วัสดุนาโน และเซ็นเซอร์ขนาดจิ๋วได้
รวมข้อมูลพร้อมพิกัดบูธ “สัปดาห์งานหนังสือแห่งชาติ 2567” ครั้งที่ 29
ส่วนฮาสซาบิสและจัมเปอร์ ได้พัฒนาแบบจำลอง AI ที่เรียกว่า อัลฟาโฟลด์ทู (AlphaFold2) ในปี 2020 เพื่อใช้ทำนายโครงสร้างโปรตีนทั้งหมด 200 ล้านชนิดที่นักวิทยาศาสตร์รู้จัก จากลำดับกรดอะมิโน ซึ่งเป็นสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์พยายามทำมาตลอด 50 กว่าปีอย่างยากลำบาก
หลังจากนั้นก็มีผู้นำ AlphaFold2 ไปใช้งานมากกว่า 2 ล้านคนจาก 190 ประเทศ และถูกนำไปประยุกต์ใช้ด้านวิทยาศาสตร์มากมาย เช่น ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจถึงการดื้อยาปฏิชีวนะได้มากขึ้น และจำลองภาพเอนไซม์ที่ย่อยสลายพลาสติกได้
ไฮเนอร์ ลิงเค ประธานคณะกรรมการรางวัลโนเบลสาขาเคมี ระบุว่า การค้นพบทั้งสองอย่างนี้เปิดประตูสู่ความเป็นไปได้อีกมากมาย
ขณะที่เว็บไซต์รางวัลโนเบลระบุว่า ชีวิตไม่สามารถเกิดขึ้นได้โดยปราศจากโปรตีน การที่เราสามารถทำนายโครงสร้างโปรตีนและออกแบบโปรตีนของเราเองได้ถือเป็นประโยชน์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดต่อมนุษยชาติ
สำหรับเงินรางวัล 11 ล้านโครนสวีเดน (ประมาณ 35.6 ล้านบาท) ครึ่งหนึ่งจะมอบให้นายเบเกอร์ ส่วนอีกครึ่งหนึ่งจะแบ่งกันระหว่างฮาสซาบิสและจัมเปอร์
รางวัลโนเบลตั้งขึ้นตามเจตนารมณ์ของอัลเฟรด โนเบล ผู้คิดค้นระเบิดไดนาไมต์และนักธุรกิจชาวสวีเดน โดยจะมอบให้กับผลงานที่สร้างคุณประโยชน์แก่มนุษยชาติมากที่สุด
โดยการมอบรางวัลโนเบลครั้งแรกมีขึ้นในปี 1901 หรือ 15 ปีหลังจากอัลเฟรด โนเบลเสียชีวิต โดยตอนแรกประกอบด้วย 5 สาขา คือ สาขาการแพทย์ สาขาฟิสิกส์ สาขาเคมี สาขาวรรณกรรม และสาขาสันติภาพ ก่อนที่จะเพิ่มสาขาเศรษฐศาสตร์เข้ามาภายหลังในปี 1968 โดยได้รับการสนับสนุนจากธนาคารกลางสวีเดน