หลังจากที่สหรัฐฯ ภายใต้การนำของประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ได้เปิดฉากโจมตีโรงงานนิวเคลียร์ 3 แห่งในอิหร่าน จุดชนวนความตึงเครียดในพื้นที่ตะวันออกกลางสู่ระดับร้อนระอุ โดยรัฐบาลสหรัฐฯ ให้เหตุผลว่า เป็นการตอบโต้ภัยคุกคามจาก “รัฐผู้สนับสนุนการก่อการร้ายอันดับหนึ่งของโลก”
ขณะที่อิหร่านไม่รอช้า รัฐสภาไฟเขียวให้ปิด “ช่องแคบฮอร์มุซ” ทันที รอเพียงการตัดสินใจสุดท้ายจากคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่าน (SNSC) ซึ่งหากมีมติเห็นชอบ โลกอาจต้องเผชิญวิกฤตพลังงานครั้งใหญ่
และหาก SNSC มีมติเห็นชอบให้ปิด “ช่องแคบฮอร์มุซ” จะถือเป็นการปิดช่องแคบครั้งแรกในประวัติศาสตร์ หลังจากที่มีการขู่ปิดเกิดขึ้นหลายครั้ง
สงครามเรือบรรทุกน้ำมัน : การยั่วยุให้ปิดช่องแคบฮอร์มุซครั้งแรก
สงครามเรือบรรทุกน้ำมัน (Tanker War) เป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญของสงครามอิหร่าน–อิรัก เริ่มต้นขึ้นในช่วงต้นปี 1984 เมื่ออิรักเปิดฉากโจมตีท่าเรือน้ำมันและเรือบรรทุกน้ำมันของอิหร่านที่เกาะคาร์ก
โดยเป้าหมายของ ซัดดัม ฮุสเซน ผู้นำอิรักในขณะนั้น ไม่ได้มีแค่การตัดเส้นทางส่งออกน้ำมันของอิหร่านเท่านั้น แต่ยังหวังยั่วยุให้อิหร่านตอบโต้ด้วยมาตรการที่รุนแรง ถึงขั้นปิด “ช่องแคบฮอร์มุซ” เส้นทางเดินเรือพลังงานที่สำคัญของโลก เพื่อเปิดทางให้สหรัฐฯ เข้ามาแทรกแซง
แต่อิหร่านกลับเลือกที่จะตอบโต้เฉพาะเรือสินค้าของอิรัก โดยหลีกเลี่ยงการปิดช่องแคบฮอร์มุซ สะท้อนให้เห็นถึงการตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ที่มุ่งหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้ากับมหาอำนาจโดยตรง แม้จะตกเป็นเป้าหมายของการโจมตีอย่างหนัก
ปฏิบัติการตั๊กแตนตำข้าว : ทั่วโลกจับตาความเปราะบางช่องแคบฮอร์มุซ
ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 18 เมษายน ปี 1988 กองทัพสหรัฐฯ เปิดปฏิบัติการตั๊กแตนตำข้าว (Operation Praying Mantis) ซึ่งถือเป็นปฏิบัติการทางทะเลครั้งใหญ่ที่สุดของสหรัฐฯ นับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2 เพื่อตอบโต้กรณีเรือรบสหรัฐฯ ชนกับทุ่นระเบิดที่เชื่อว่าอิหร่านเป็นผู้อยู่เบื้องหลัง
ในวันนั้น สหรัฐฯ ส่งทั้งเรือรบ เครื่องบินรบ และหน่วยปฏิบัติการพิเศษ เข้าทำลายเรือรบของอิหร่านหลายลำ พร้อมโจมตีแท่นขุดเจาะน้ำมันของอิหร่านในบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งถือเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญของภูมิภาคอ่าวเปอร์เซีย
ปฏิบัติการนี้ไม่เพียงสร้างความเสียหายรุนแรงต่อกองทัพเรืออิหร่าน แต่ยังแสดงให้เห็นถึงจุดยืนของสหรัฐฯ ที่ไม่ยอมให้ความมั่นคงของเส้นทางขนส่งน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซถูกคุกคาม ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ทั้งโลกจับตาความเปราะบางของเส้นทางพลังงานระดับโลกแห่งนี้มาจนถึงปัจจุบัน
ช่องแคบฮอร์มุซ เกือบถูกปิดหลายครั้ง
นับตั้งแต่สงครามเรือบรรทุกน้ำมันเมื่อปี 1984 ช่องแคบฮอร์มุซ ถือเป็นบริเวณที่เปราะบางและถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือต่อรองหลายครั้ง และมีคำขู่ถูกปิดหลายครั้งเช่นกัน ทว่าช่องแคบนี้ไม่เคยถูกปิดมาก่อน โดยตัวอย่างการขู่ปิดช่องแคบฮอร์มุซ เช่น
มิถุนายน 2008
ผู้บัญชาการกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ (IRGC) ของอิหร่าน เตือนว่า หากอิหร่านถูกโจมตี จะปิดช่องแคบฮอร์มุซทันที เพื่อเขย่าตลาดน้ำมันโลก ด้านกองทัพเรือสหรัฐฯ ตอบโต้ว่า การกระทำดังกล่าวจะถือเป็นสงคราม พร้อมเตือนอิหร่านว่าอย่าจับน้ำมันโลกเป็นตัวประกัน ขณะที่เจ้าหน้าที่ใกล้ชิดผู้นำสูงสุดอิหร่านขู่ว่า “เทลอาวีฟและเรือรบสหรัฐฯ จะถูกเผาเป็นเป้าแรก” หากมีการโจมตีเกิดขึ้นจริง สุดท้ายก็ไม่มีเหตุรุนแรงเกิดขึ้น และช่องแคบไม่ถูกปิด
มกราคม 2012
อิหร่าน ประกาศกร้าวว่าจะปิดช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลก หากสหรัฐฯ และพันธมิตรเพิ่มแรงกดดันและคว่ำบาตรน้ำมันอย่างเข้มงวด ท่ามกลางความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นในภูมิภาค ขณะที่กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิหร่าน ได้ซ้อมรบและแสดงกำลังบริเวณช่องแคบ เพื่อเป็นสัญญาณเตือนถึงความพร้อมตอบโต้ทันทีหากถูกโจมตีหรือคว่ำบาตรอย่างรุนแรง
กรกฎาคม - สิงหาคม 2018
หลังสหรัฐฯ ประกาศถอนตัวจากข้อตกลงนิวเคลียร์ JCPOA อิหร่านขู่ว่าจะปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางส่งออกน้ำมันหลักของโลก หากถูกคว่ำบาตรอย่างรุนแรง กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ ยังคงซ้อมรบและทดสอบขีปนาวุธในบริเวณช่องแคบ เพื่อแสดงความพร้อมตอบโต้ต่อการคุกคามที่เพิ่มขึ้นในภูมิภาค
เมษายน 2019
หลังสหรัฐฯ ยกเลิกการยกเว้นเงินนำเข้าน้ำมัน (Waivers) จากอิหร่าน ทำให้ประเทศใดที่ยังซื้อน้ำมันจากอิหร่าน จะถูกสหรัฐฯ ลงโทษด้วย เช่น ตัดสิทธิ์ทำธุรกิจกับบริษัทสหรัฐฯ หรือแบนการเข้าระบบการเงินสหรัฐ ทำให้เจ้าหน้าที่อิหร่านระบุว่า “ถ้าน้ำมันของเราไม่ผ่าน ก็ไม่มีใครได้ผ่าน” เป็นการขู่จะปิดช่องแคบอีกครั้งหนึ่ง
บทบาทของ “ช่องแคบฮอร์มุซ” ในฐานะเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญของโลก ยังคงเปราะบางและถูกท้าทายอย่างต่อเนื่อง จากประวัติศาสตร์การขู่ปิดช่องแคบหลายครั้ง
ความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในภูมิภาคนี้จึงไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพของตะวันออกกลางเท่านั้น แต่ยังมีผลต่อความมั่นคงของพลังงานและเศรษฐกิจโลกด้วย
“ช่องแคบฮอร์มุซ” จึงยังคงเป็นจุดศูนย์กลางที่ทั้งโลกจับตามองอย่างใกล้ชิด ยิ่งสถานการณ์ในปัจจุบันที่การปิดช่องแคบฮอร์มุซนั้นอาจเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ได้ทุกเมื่อ หากความตึงเครียดยังไม่คลี่คลายอย่างแท้จริง
ที่มา: Wikipedia / U.S. Naval Institute / The Guardian
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ต่างประเทศ
- วิดีโอยอดนิยม
