“ความสามารถในการใช้เครื่องมือ” ถูกมองว่าเป็นลักษณะเด่นของความสามารถทางสติปัญญามานานแล้ว โดยในอดีต มนุษย์ซึ่งถือว่าตัวเองเป็นสัตว์ประเสริฐ คิดว่าตนเองเป็นสัตว์เพียงชนิดเดียวที่สามารถทำเช่นนั้นได้
อย่างไรก็ตาม ความโอหังนั้นถูกลดทอนลงจากการค้นพบว่าสัตว์หลายชนิด ทั้งที่เป็นไพรเมต เช่น ลิงชนิดต่าง ๆ และสัตว์ที่ไม่ใช่ไพรเมตหลายชนิด ตั้งแต่อีกาไปจนถึงวาฬเพชฌฆาตและแมลง ก็สามารถใช้เครื่องมือได้เช่นกัน
และล่าสุด “วัว” สามารถถูกนับรวมอยู่ในกลุ่มสัตว์ที่แสดงให้เห็นความสามารถทางสติปัญญาในการใช้เครื่องมือได้แล้ว และไม่ใช่การเทียมเกวียนหรือการไถนาด้วย
ในการทดลองแบบควบคุมหลายครั้ง วัวพันธุ์สวิสบราวน์ (Bos taurus) ชื่อ “เวโรนิกา” ได้แสดงให้เห็นถึงความเชี่ยวชาญในการใช้เครื่องมือ เผยให้เห็นถึงระดับการปรับตัวทางพฤติกรรมที่หาได้ยากในสัตว์ที่ไม่ใช่ไพรเมต
อลิซ ออเออร์สเปอร์ก นักชีววิทยาด้านความสามารถทางสติปัญญา จากมหาวิทยาลัยสัตวแพทยศาสตร์เวียนนาในออสเตรีย หนึ่งในทีมวิจัย กล่าวว่า “ผลการค้นพบนี้เน้นให้เห็นว่าสมมติฐานเกี่ยวกับสติปัญญาของสัตว์เลี้ยงอาจสะท้อนถึงช่องว่างในการสังเกตมากกว่าข้อจำกัดทางสติปัญญาที่แท้จริง”
ที่ผ่านมาเรารู้น้อยมากเกี่ยวกับวิธีการที่วัวใช้สิ่งของต่าง ๆ เพื่อตอบสนองความต้องการของตัวเอง
เวโรนิกาเป็นวัวเลี้ยงในครอบครัวของ วิตการ์ วีเกอ เกษตรกรและคนทำขนมปังชาวออสเตรีย วีเกอไม่แปลกใจกับพฤติกรรมของเวโรนิกาเลย เพราะเขาเฝ้าดูมัน “หยิบและใช้กิ่งไม้เพื่อเกาในบริเวณที่คันและเข้าถึงยาก” มานานกว่าสิบปีแล้ว
แต่เมื่อออเออร์สเปอร์กและอันโตนิโอ โอซูนา-มาสคาโร ทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยของเธอ ได้เห็นวิดีโอพฤติกรรมนี้ พวกเขาก็รู้สึกทึ่ง
ออเออร์สเปอร์กกล่าวว่า “เมื่อฉันเห็นภาพวิดีโอ มันชัดเจนทันทีว่านี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ นี่เป็นตัวอย่างที่มีความหมายของการใช้เครื่องมือในสัตว์ชนิดหนึ่งที่แทบจะไม่เคยถูกพิจารณาในแง่ของความสามารถทางสติปัญญาเลย”
ดังนั้น นักวิจัยจึงเดินทางไปพบกับวัวที่น่าทึ่งตัวนี้ และออกแบบการทดลองเพื่อดูว่าความสามารถในการใช้เครื่องมือของเธอจะซับซ้อนได้มากแค่ไหน
การทดสอบนั้นง่ายมาก เวโรนิกาได้รับวัตถุที่ไม่สมมาตร ซึ่งปลายแต่ละด้านมีหน้าที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ในกรณีนี้คือไม้กวาดที่มีขนแปรงแข็งอยู่ด้านหนึ่งและด้ามจับอยู่ด้านหนึ่ง
นักวิจัยคาดการณ์ว่า เวโรนิกาจะใช้ด้านขนของไม้กวาดในลักษณะที่สม่ำเสมอเพื่อทำหน้าที่อย่างหนึ่ง คือเกาบริเวณที่คันและเข้าถึงยาก พฤติกรรมนี้จะบ่งบอกถึงเจตนา เวโรนิกาจะระบุได้ว่าไม้กวาดสามารถทำอะไรให้เธอได้บ้าง แล้วใช้มันเพื่อจุดประสงค์นั้นซ้ำ ๆ
ตลอดการทดลอง 7 เซต แต่ละเซตมี 10 ครั้ง (รวมทั้งหมด 70 ครั้ง) นักวิทยาศาสตร์ทั้งสองได้จัดวางไม้กวาดให้เวโรนิกาในทิศทางต่าง ๆ แบบสุ่ม
เวโรนิกาหยิบไม้กวาดขึ้นมาและใช้มันเกาบริเวณที่คันเข้าถึงยากถึง 76 ครั้ง โดยผลลัพธ์ที่ได้นั้นไม่เพียงแค่ตรงตามที่คาดการณ์ไว้เท่านั้น มันยังทำได้มากกว่านั้นมาก ราวกับวัวที่ต้องการพิสูจน์ตัวเอง
เวโรนิกาใช้ปลายด้านแปรงของไม้กวาดในการเกาจริง ๆ แต่ก็ใช้ปลายด้านด้ามด้วย และการเลือกใช้ปลายด้านใดนั้นขึ้นอยู่กับความไวของผิวหนังบริเวณนั้น
โดยผิวหนังที่หนาบริเวณหลังและสีข้าง มันจะใช้ด้านขนแปรง ส่วนผิวหนังที่บางกว่า เช่น บริเวณท้อง เต้านม และบั้นท้ายนั้น เวโรนิกาจะเลือกใช้ด้านด้าม
ยิ่งไปกว่านั้น วิธีการใช้ไม้กวาดของเวโรนิกายังขึ้นอยู่กับบริบทด้วย มันใช้การเกาแบบกว้าง ๆ และควบคุมได้น้อยกว่าสำหรับด้านแปรง แต่ใช้การเคลื่อนไหวที่ควบคุมได้ดีกว่าและตรงเป้าหมายมากกว่าสำหรับด้านด้าม
โอซูนา-มาสคาโร กล่าวว่า “เนื่องจากมันใช้เครื่องมือกับร่างกายของตัวเอง นี่จึงแสดงถึงรูปแบบการใช้เครื่องมือเพื่อตัวเอง ซึ่งโดยทั่วไปแล้วถือว่าซับซ้อนน้อยกว่าการใช้เครื่องมือกับวัตถุภายนอก”
เขาเสริมว่า “ในขณะเดียวกัน เธอก็เผชิญกับข้อจำกัดทางกายภาพอย่างชัดเจน เพราะเธอต้องใช้ปากในการดัดแปลงเครื่องมือ สิ่งที่น่าทึ่งคือวิธีที่เธอชดเชยข้อจำกัดเหล่านี้ โดยคาดการณ์ผลลัพธ์ของการกระทำของตัวเอง และปรับการจับและการเคลื่อนไหวให้เหมาะสม”
ทีมวิจัยบอกว่า ความสามารถในการใช้คุณลักษณะที่แตกต่างกันของเครื่องมือเพื่อทำหน้าที่ที่แตกต่างกันเรียกว่า “การใช้เครื่องมืออเนกประสงค์” และเป็นสิ่งที่หาได้ยากในธรรมชาติ
นักวิจัยกล่าวว่า นอกเหนือจากมนุษย์แล้ว มีเพียงลิงชิมแปนซีเท่านั้นที่ได้รับการบันทึกว่าทำเช่นนี้ได้อย่างสม่ำเสมอ แต่ไม่ได้หมายความว่าสัตว์อื่นทำไม่ได้
นักวิจัยเชื่อว่า สภาพแวดล้อมของเวโรนิกาอาจมีส่วนทำให้เธอมีทักษะนี้ เธออายุประมาณ 13 ปี วัวส่วนใหญ่ที่อาศัยอยู่รอบ ๆ มนุษย์ไม่ได้มีอายุยืนยาวขนาดนั้น และส่วนใหญ่จะปฏิสัมพันธ์กับวัวตัวอื่น ๆ ในสภาพแวดล้อมที่ถูกควบคุมอย่างเข้มงวด แทบจะไม่ได้รับการสังเกตอย่างใกล้ชิด และไม่ได้รับของเล่นหลากหลายชนิด
โอซูนา-มาสคาโร กล่าวว่า “เราสงสัยว่าความสามารถนี้อาจแพร่หลายมากกว่าที่บันทึกไว้ในปัจจุบัน เราขอเชิญชวนผู้อ่านที่เคยพบเห็นวัวหรือกระทิงใช้ไม้หรือวัตถุอื่น ๆ ในมือเพื่อการกระทำที่มีจุดประสงค์ โปรดติดต่อเรา”
อ่านงานวิจัยฉบับเต็ม ที่นี่
เรียบเรียงจาก Science Alert
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ต่างประเทศ
- วิดีโอยอดนิยม
