“ความรู้สึกโศกเศร้า” แด่ผู้รอดชีวิตทุกคน....

แต่บ่อยครั้งสิ่งที่เรามักเผลอมองข้ามและพูดถึงกันน้อยมาก ๆ นั่นคือ “ผู้ที่รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตาย” ผู้รอดชีวิตในทางจิตวิทยา ไม่ได้หมายถึงเพียงแต่คนที่ประสบภัยอันตรายรุนแรงแล้วสามารถรอดมามีชีวิตอยู่ได้ เหมือนที่เราเข้าใจกัน แต่หมายรวมถึง ผู้ที่สูญเสียบุคคลใกล้ตัวอันเป็นที่รักและเคารพและยังต้องดำเนินชีวิตของตนเองต่อไป เช่น เราสูญเสียเพื่อนสนิท 1 คนในกลุ่มเพื่อนรักจากการฆ่าตัวตาย เราและเพื่อนที่เหลืออยู่ทั้งหมดจะนับเป็น ผู้รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตาย หรือ “Survivor of suicide”

Chester Bennington นักร้องนำวง LinkinPark ซึ่งมีแฟน ๆ ติดตามมาอย่างยาวนานทั่วโลก แม้หลายคนอาจไม่ได้ติดตามใกล้ชิด แต่ก็มีคนจำนวนมากมายมหาศาลที่คลั่งไคล้เพลงของพวกเขา เพราะฉะนั้นการเสียชีวิตโดยอัตตนิวิบาตกรรมของ Chester จึงอาจส่งผลต่อผู้รอดชีวิตจำนวนรอบ ๆ ตัวเขาด้วยเช่นกัน

ถ้ามองย้อนกลับไปเมื่อ 2 เดือนก่อน ตัว Chester เองก็ถือเป็น ผู้รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตายมาก่อนหน้านี้ วันสุดท้ายในชีวิตของ Chester เป็นวันเดียวกับวันครบรอบวันเกิดปีที่ 53 ของเพื่อนสนิทของเขา Chris Cornell ซึ่งทั้งคู่ไม่ได้มีโอกาสฉลองร่วมกัน เพราะ Chris Cornell ได้เสียชีวิตลงเมื่อสองเดือนก่อนจากการฆ่าตัวตายวิธีการเดียวกับ Chester ในครั้งนี้ และตัว Chester เองก็เป็นคนร้องเพลงในงานศพเพื่อนสนิทของเขาในครั้งนั้นด้วย

เราอาจไม่มีโอกาสรับรู้ว่าเขาต้องประสบกับความเครียด ความทุกข์ใจ และอารมณ์ต่าง ๆเข้ามาขนาดไหน หรือส่งผลกระทบต่อโรคซึมเศร้าเดิมของเขาขนาดไหน เนื่องจากไม่ได้มีการนำเสนอในสื่อต่าง ๆ แต่ก็พอคาดเดาได้จากการตอบสนองของผู้รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตาย

อะไรคือการตอบสนองทางจิตวิทยาของผู้รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตาย ?

การสูญเสียคนที่เรารักจากการฆ่าตัวตายนั้นก่อให้เกิดประสบการณ์ได้หลากหลายรูปแบบมาก แม้ว่าโดยส่วนใหญ่จะเป็น “ความรู้สึกโศกเศร้า” กับความสูญเสียที่เกิดขึ้น แต่ยังมีความรู้สึกรุนแรงอีกหลายรูปแบบที่มักเกิดขึ้นร่วมด้วย เช่น

“ความสับสน” เนื่องจากการฆ่าตัวตายมักเกิดขึ้นแบบทันทีทันใด จึงส่งผลให้คนรอบข้างรู้สึกจับต้นชนปลายไม่ถูก เกิดคำถามมากมายว่าเกิดอะไรขึ้น ทำตัวไม่ถูกเนื่องจากสับสนไปหมด อาการสับสนจะรุนแรงมากถ้าก่อนหน้านี้ไม่เคยมีสัญญานเตือนล่วงหน้ามาก่อนเลย

“ความอับอาย” ในหลายๆสังคมรวมถึงสังคมไทย การฆ่าตัวตายยังถูกมองเป็นตราบาปแบบหนึ่ง ซึ่งบางครั้งตราบาปนี้ยังติดบนคนรอบข้างอีกด้วย หลายครั้งจึงจะเห็นว่าการฆ่าตัวตายถูกเก็บเงียบไว้เป็นความลับ ยากที่จะถูกพูดถึง

“ความรู้สึกผิด” ผู้รอดชีวิตมักรู้สึกผิดว่าตนเองน่าจะสามารถปกป้องผู้เสียชีวิตได้ ถ้าวันนั้นฉันทำแบบนั้นเรื่องนี้อาจไม่เกิดขึ้น รู้สึกว่าการฆ่าตัวตายนั้นเป็นความผิดของตนเอง จนบางครั้งแม้ยามผ่อนคลายก็รู้สึกผิดที่ตัวเองผ่อนคลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีความสนิทกับผู้ตายหรือเคยมีเรื่องราวทะเลาะเบาะแว้งกันมาก่อน

“ความโกรธและการโทษ” หลายครั้งที่ผู้รอดชีวิตจะรู้สึกโกรธและโมโหผู้ที่ตายกระทำอัตตนิวิบาตกรรม เพื่อผ่อนคลายอารมณ์ที่รุนแรงนั้น ผู้รอดชีวิตจึงโทษว่าเป็นความผิดของตัวผู้ตายเอง โทษว่าเป็นความผิดของคนรอบข้าง บางครั้งโทษพระเจ้าหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่ช่วยดูแลหรือปกป้องก็มี

ยิ่งเราใกล้ชิดกับผู้เสียชีวิตมากแต่มีข้อมูลประกอบน้อย และมีความรู้น้อยเกี่ยวกับเรื่องโรคทางจิตเวชที่อาจก่อให้เกิดปัญหา ยิ่งทำให้เกิดปฎิกิริยาที่รุนแรงมากขึ้นในตัวของผู้รอดชีวิต

การดูแลตัวเองของผู้รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตาย ?

จริง ๆ แล้ว ไม่ได้มีวิธีการที่ถูกต้อง 100% สำหรับการรับมือกับความสูญเสีย เนื่องจากผู้รอดชีวิตแต่ละคนมีการรับรู้ที่แตกต่างกัน มีพื้นฐานอารมณ์ที่ไม่เหมือนกัน ความรุนแรงของปฎิกิริยาจึงแตกต่างกันออกไป แต่หากเราพิจารณาตนเองแล้ว พบว่าเราอาจจะได้รับผลกระทบจากการฆ่าตัวตายของบุคคลหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นคนใกล้ตัวหรือศิลปินที่เราชื่นชอบ เราอาจดูแลตนเองเพิ่มเติมได้

โดยการพูดคุยเกี่ยวกับสิ่งที่ตนเองรู้สึกกับผู้อื่น บางครั้งผู้รอดชีวิตมักเก็บเรื่องราวต่างๆไว้กับตนเองเพียงคนเดียว ทำให้คนรอบข้างไม่รับรู้และไม่สามารถช่วยเหลือได้ การได้แชร์สิ่งที่ตนเองรู้สึกอยู่ในใจกับคนสนิท คนรอบข้าง นักจิตวิทยา จิตแพทย์ ก็จะสามารถทำให้ความรู้สึกที่มันอัดแน่นอยู่ในใจเบาบางลงไปได้ หลังจากได้ระบายไปแล้วก็ควรดำเนินชีวิตไปด้วยอัตราเร่งตามปกติ การเกิดความรู้สึกเศร้า แย่ กังวล ปวดหัว เบื่ออาหารเล็กน้อย เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ แต่หากรุนแรงรบกวนการทำงานควรรีบปรึกษาจิตแพทย์

ในเหตุการณ์สำคัญต่าง ๆ เช่น วันเกิดหรือวันครบรอบต่างๆ อาจทำให้ผู้รอดชีวิตปฎิบัติตัวได้ยากลำบากในช่วงแรก แต่เมื่อเวลาผ่านพ้นไปก็จะช่วยเยียวยาทุกสิ่งให้ค่อย ๆ ดีขึ้น พยายามให้โอกาสและเวลากับตัวเอง เชื่อมั่นว่าตนเองจะผ่านพ้นเรื่องราวต่าง ๆ ไปได้ และมันเป็นเรื่องที่ปกติมากหากคุณจะขอความช่วยเหลือจากใครสักคน

นอกจากนี้ หากเรามีเพื่อนที่เป็นผู้รอดชีวิตจากการฆ่าตัวตาย เราอาจจะช่วยเขาได้อย่างง่าย ๆ ด้วยการเป็น ผู้รับฟังที่ดี ตั้งใจฟังใจสิ่งที่เขาอยากจะเล่าแม้ว่าเราอาจรู้สึกว่าไม่สมเหตุสมผล ให้ความรัก ให้กำลังใจ หลายครั้งที่ผู้รอดชีวิตไม่ได้ต้องการคำแนะนำ แต่ต้องการเพียงคนที่จะช่วยรับฟังความรู้สึกของเขาโดยไม่ด่วนตัดสินไปก่อน ทั้งนี้เราเองควรทำความเข้าใจกับรูปแบบอารมณ์ที่หลากหลายที่อาจเกิดขึ้นได้ในผู้รอดชีวิต หาความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับโรคทางจิตเวชที่เกี่ยวข้อง หรือขอคำปรึกษาจากจิตแพทย์และนักจิตวิทยาที่พร้อมให้ความช่วยเหลือคนไทยทุก ๆ คน

 

นพ.วรตม์ โชติพิทยสุนนท์

จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข

ลงทะเบียนดูบอลออนไลน์ฟรี PPTV HD 36

ขอบคุณภาพประกอบ AFP