ราชรถ ราชยาน ในริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ

ราชรถองค์ใหญ่ที่สุดในริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ คือ พระมหาพิชัยราชรถ เป็นราชรถทรงบุษบก ทำด้วยไม้แกะสลัก ลงรักปิดทอง ประดับกระจก สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1 ใช้เพื่ออัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก ซึ่งในงานพระราชพิธีครั้งนี้จะใช้อัญเชิญพระโกศพระบรมศพฯ ในริ้วขบวนที่ 2 จากหน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เข้าสู่พระเมรุมาศ ท้องสนามหลวง

ราชรถทรงบุษบกอีกองค์ที่มีลักษณะคล้ายกับพระมหาพิชัยราชรถ แต่มีขนาดเล็กกว่า คือ ราชรถน้อย หรือราชรถพระนำ องค์ราชรถแกะสลักลงรักปิดทอง ประดับกระจก มีคานยื่นออกมาเป็นรูปนาคราช ใช้เป็นราชรถที่สมเด็จพระสังฆราชประทับทรงสวดนำขบวนพระมหาพิชัยราชรถ

พระยานมาศสามลำคาน ทำด้วยไม้จำหลักลวดลายลงรักปิดทอง มีพนักโดยรอบ 3 ด้าน และมีคานหาม 3 คาน ใช้ในริ้วขบวนที่ 1 สำหรับอัญเชิญพระโกศทองใหญ่จากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ไปประดิษฐานบนพระมหาพิชัยราชรถ

เกรินบันไดนาค ลักษณะเป็นรางเลื่อนขึ้นลงด้วยกว้านหมุน ขอบฐานแกะสลักลายปิดทองประดับกระจก ด้านข้างบุผ้าตาดทอง ราวทั้งสองข้างตกแต่งรูปพญานาค ใช้อัญเชิญพระโกศทองใหญ่ขึ้นประดิษฐานบนพระมหาพิชัยราชรถ และอัญเชิญลงจากพระมหาพิชัยราชรถ ขึ้นประดิษฐานที่ราชรถปืนใหญ่

วิจิตร์ ไชยวิชิต หัวหน้ากลุ่มประณีตศิลป์ และนักวิชาการช่างศิลป์ชำนาญการ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร กล่าวว่า ในส่วนของราชรถ ซึ่งเป็นราชรถตั้งแต่อดีต ที่ใช้มาตั้งแต่ต้นรัตนโกสินทร์ ในเรื่องความงดงามหรือคุณค่าทางความงามทางด้านศิลปกรรม ขณะนี้กรมศิลปากร โดยสำนักช่างสิบหมู่ต้องดูแลเป็นพิเศษในเรื่องของความงามทางศิลปกรรมทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นงานปิดทองประดับกระจก เราประดับกระจกใหม่ทั้งองค์ โดยการเลาะกระจกของเดิมประดับกระจกใหม่ ตลอดจนการปิดทองก็เช่นเดียวกัน

พระที่นั่งราเชนทรยาน ทรงบุษบกย่อมุมไม้สิบสอง หลังคาซ้อน 5 ชั้น สร้างจากไม้แกะสลัก ลงรักปิดทอง ประดับกระจก พนักพิงและกระจังปฏิญาณแกะสลักเป็นภาพเทพพนม ตรงกลางมีครุฑยุดนาคประดับที่ฐาน ใช้อัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิ เข้าสู่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท และอัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทขึ้นประดิษฐาน ณ พระวิมานบนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท

พระที่นั่งราเชนทรยานน้อย จัดสร้างขึ้นใหม่ โดยศึกษารูปแบบ วิธีการเข้าไม้และรูปทรงจากพระที่นั่งราเชนทรยานองค์เดิม สร้างด้วยไม้สักแกะสลัก ใช้อัญเชิญพระบรมราชสรีรางคารพักไว้ที่พระศรีรัตนเจดีย์ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

ราชรถปืนใหญ่ เป็นราชรถที่ ใช้อัญเชิญพระโกศทองใหญ่ แห่อุตราวัฏ หรือเวียนซ้ายรอบพระเมรุมาศ 3 รอบ เป็นราชรถที่จัดสร้างขึ้นใหม่ อ้างอิงรูปแบบที่เคยใช้ในสมัยรัชกาลที่ 6 และศึกษาข้อมูลที่มีปรากฏในจดหมายเหตุ

หัวหน้ากลุ่มประณีตศิลป์ และนักวิชาการช่างศิลป์ชำนาญการ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร กล่าวว่า ปัจจุบันนี้ในเรื่องของการจัดสร้างเราก็ได้ออกแบบเพิ่มเติมส่วนประกอบและลวดลายแกะสลัก ซึ่งอาจจะแตกต่างกันในเรื่องของฐานบัวรับพระโกศ ส่วนเชิญพระโกศ ไม่ว่าจะเป็นการลงสี ลงรัก ปิดทอง ในลวดลายแกะสลัก ก็จะเป็นบัวฐานสิงห์ แล้วก็จะมีแปรกแม่แคร่ ซึ่งแกะสลักปิดทอง ประดับกระจก

ทั้งหมดนี้ คือ ราชรถ ราชยานที่ใช้ในขบวนพระบรมราชอิสริยยศทั้ง 6 ริ้วขบวนในช่วงงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพฯ ที่จะมีขึ้นในวันที่ 26-29 ตุลาคมนี้

 

กชวรรณ ปักครึก พีพีทีวี รายงาน

นิวัติ โหยหวล ถ่ายภาพ