ทำไม“พื้นที่สีเขียว”ถึงเป็นปัญหาสำคัญ ที่คนกรุงอยากให้ผู้ว่าฯเร่งแก้ไข

กรุงเทพมหานคร นับเป็นเมืองใหญ่ที่มีผู้คนอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น มีผู้คนเดินทางเข้ามาจากหลานพื้นที่ในประเทศไทย บางคนเดินทางมาทำงาน หรือมาศึกษาต่อ รวมแล้วในพื้นที่แห่งนี้มีประชากรมาถึง 10 ล้านคน

แต่ในปี 2564 ผลสำรวจ “พื้นที่สีเขียว” ของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) กลับพบว่ากรุงเทพมหานครมีพื้นที่สีเขียวอยู่ 7 ตารางเมตร/คน โดย มีเพียง 11 เขตเท่านั้น ที่มีพื้นที่สีเขียวถึงเกณฑ์กำหนดจากทั้งหมด 50 เขต 

แต่หากนับรวมประชากรแฝงด้วย จะเหลืออัตราส่วนพื้นที่ต่อประชากรอยู่ที่ 3.54 ตารางเมตร/คนเท่านั้น ซึ่งต่ำกว่าที่องค์การอนามัยโลก (WHO) กำหนดไว้ 9 ตารางเมตร/คน

ขณะที่ออสเตรเลียมีอัตราส่วนพื้นที่ต่อประชากรอยู่ที่ 120 ตารางเมตร/คน สิงคโปร์ 66 ตารางเมตร/คน มาเลเซีย 50 ตารางเมตร/คน และ ลอนดอนมี 27 ตารางเมตร/คน

ดังนั้นแล้ว พื้นที่สีเขียวคืออะไร และทำไมถึงสำคัญต่อผู้ว่าฯกทม. จนหลายคนอยากให้ผู้นำคนกรุงแก้ไขโดยเร็ว ทีมนิวมีเดียพีพีทีวี ร่วมกับ คณะนิเทศศาสตร์ สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ ได้รวมรวมข้อมูลที่น่าสนใจมา มีดังนี้

 

พื้นที่สีเขียว คือ อะไร ?

พื้นที่สีเขียว (Green Space) คือ พื้นที่ธรรมชาติ หรือพื้นที่ที่มนุษย์สร้างขึ้นหรือกําหนดขึ้นในเมืองหรือชุมชนปกคลุมด้วยพืชพรรณเป็นองค์ประกอบหลัก มีประโยชน์เพื่อสิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศการดํารงชีวิต และคุณภาพชีวิตของประชาชน

ส่วน พื้นที่สีเขียวยั่งยืน หมายถึง พื้นที่สีเขียวที่มีพืชพรรณที่มีความหลากหลาย ทั้งชนิดและปริมาณ โดยมีไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ เป็นองค์ประกอบหลักและได้รับการดูแลบํารุงรักษาให้คงอยู่ อย่างยั่งยืน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสมดุลทางระบบนิเวศ เกิดสภาพแวดล้อมที่ ดี สวยงาม ร่มเย็น น่าอยู่ และเพิ่มองค์ประกอบของการใช้ประโยชน์ที่ดินทั้งทางตรงและทางอ้อม แก่การยกระดับคุณภาพชีวิตของประชากรในเมืองและชุมชน ผู้มาเยือน ตลอดจนเสริมสร้างเศรษฐกิจของชุมชน

 

พื้นที่สีเขียวมีหลายประเภท

พื้นที่สีเขียว แบ่งออกเป็น 6 ประเภท ตามคุณลักษณะและการใช้ประโยชน์ ได้แก่

• พื้นที่สีเขียวตามธรรมชาติ

เป็นพื้นที่ที่เกิดจากธรรมชาติ เช่น ป่าไม้ ภูเขา ลำธาร

• พื้นที่สีเขียวเพื่อบริการ

เป็นพื้นที่ที่ประชาชนเข้าไปใช้งานได้ เช่น สวนสาธารณะ

• พื้นที่สีเขียวเพื่อสิ่งแวดล้อม

เป็นพื้นที่ที่ประชาชนเข้าไปใช้งานไม่ได้ แต่ได้รับประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมแทน เช่น สวนหย่อมภายในหมู่บ้าน

• พื้นที่สีเขียวเส้นทางสัญจร

เป็นพื้นที่ที่จัดทำขึ้นในพื้นที่ต่าง ๆ ภายในเมือง เช่น ต้นไม้ข้างทาง เกาะกลางถนน เป็นต้น

• พื้นที่สีเขียวเพื่อเศรษฐกิจชุมชน

เป็นพื้นที่ที่ผู้ที่ครอง จะเป็นภาครัฐ เอกชน หรือ ประชาชน ก็สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มที่ เช่น ทุ่งนา ไร่พืช

• พื้นที่สีเขียวรอการพัฒนา

เป็นพื้นที่ที่รกร้าง หรือว่างเปล่า

 6 ประโยชน์ของพื้นที่สีเขียว

• ช่วยลดความร้อน ฝุ่นควัน และมลพิษที่เกิดจากการก่อสร้าง โรงงาน และรถยนต์ภายในเมืองใหญ่อย่างกรุงเทพฯได้
• ช่วยในการฟื้นฟู รักษาระบบนิเวศของสัตว์ และธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่สีเขียวที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ หรือถูกสร้างขึ้นมา ก็สามารถฟื้นฟูระบบนิเวศน์ให้สัตว์ได้อยู่อาศัย ทำให้สิ่งแวดล้อมกลับมาดูแลตัวมันเองได้อีกครั้ง
• ช่วยให้กลางวันร่วม กลางคืนสงบ เพราะต้นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ที่มีพุ่มใบหนา ๆ นอกจากนี้ยังมีคุณสมบัติในการดูดซับเสียง ช่วยลดมลภาวะทางเสียงที่มีมากมายในเมืองใหญ่
• ช่วยให้มีที่พักผ่อนหย่อนใจเป็นสถานที่รวมตัว จัดกิจกรรมสันทนาการ เป็นสถานที่พักผ่อนที่ใคร ๆ ก็สามารถเข้าถึงได้
• เป็นครูสอนบทเรียนธรรมชาติ พื้นที่สีเขียวเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ผู้คนในเมืองใหญ่ไร้ธรรมชาติ จะได้เรียนรู้ ได้สัมผัสธรรมชาติอย่างเต็มที่ด้ายสองมือของตัวเอง
• ทำให้ผู้คนรู้สึกผ่อนคลาย ได้สงบจิตสงบใจ ลดความเครียดลงไปได้ จนช่วยรีดประสิทธิภาพในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ให้เพิ่มมากขึ้นได้ถึง 20 %

การพัฒนาพื้นที่สีเขียว หากเป็นนอกเมือง อาจหมายถึงการเกษตรกรรม แต่ถ้าเป็นในเมืองแล้วนั้น จะหมายถึงพื้นที่สำหรับพักผ่อนของประชาชนในเมืองด้วย จะเรียกว่าเป็น “ปอดของเมืองใหญ่” ก็ว่าได้

ดังนั้นความท้าทายของการพัฒนาพื้นที่สีเขียวในเมืองใหญ่ อย่างกรุงเทพฯ ก็คือ เราจะทำอย่างไรเพื่อพัฒนาพื้นที่สีเขียวให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด เพราะเพียงแค่การปลูกต้นไม้ หรือปลูกหญ้า คงไม่พอ ด้วยเหตุนี้เรื่องพื้นที่สีเขียว จึงจัดว่าเป็นสิ่งที่คนกรุงอยากให้ผู้ว่าฯคนใหม่เร่งแก้ไขมากเป็นอันดับต้น ๆ เพื่อให้คนกรุงได้มีพื้นที่สีเขียวผ่านเกณฑ์มาตรฐานโลก

 

ขอบคุณข้อมูลจาก : คณะนิเทศศาสตร์ สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ และ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม