เจาะเบื้องลึกข้อพิพาท “ปราสาทตาเมือนธม” สรุปเป็นของใคร-ไทยควรทำอย่างไร?

ประเด็นร้อนที่ไม่พูดถึงไม่ได้ในช่วงเวลานี้ คือปัญหาแนวชายแดนไทย-กัมพูชา หลังมีการเผยแพร่คลิปชาวกัมพูชาและทหารขึ้นไปบนปราสาทตาเมือนธม แล้วร้องเพลงปลุกใจ

ซึ่งทางการไทยได้ออกจดหมายประท้วงไปแล้ว และมีการสื่อสารออกมาว่าสองฝ่าเข้ากันแล้ว มีการถ่ายภาพร่วมกัน แต่หลายคนในสังคมยังรู้สึกไม่วางใจว่า สิ่งที่เกิดขึ้นนี้เป็นแผนการหรือจะนำไปสู่ความสุ่มเสี่ยงที่จะเสียปราสาทตาเมือนธมเหมือนที่เคยเสียเขาพระวิหารหรือไม่

กองกำลังสุรนารี

“การร้องเพลง” ไม่ใช่ครั้งแรกทั้งของไทยและกัมพูชา

คุณวีระ สมความคิด ประธานเครือข่ายประชาชนต้านคอร์รัปชัน ซึ่งเคยลงพื้นที่และเคลื่อนไหวเรื่องชายแดนไทย-กัมพูชา บอกว่า ตนเคยร้องเพลงชาติไทยใกล้ปราสาทตาเมือนธมเหมือนกัน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2553

แต่ตอนนั้นเป็นเวลา 6 โมงเย็นพอดี และทหารพรานกำลังชักธงชาติลง จึงถือโอกาสร้อง เพราะเห็นว่า เวลาคนไทย หน่วยงานราชการ หรือโรงเรียน เวลาชักธงขึ้นลงก็ร้องกัน แถมจุดที่ร้องไม่ใช่บนปราสาทตาเมือนธม แต่อยู่ใกล้ ๆ ห่างไปสัก 20 เมตร ยืนยันว่าไม่ได้มีเจตนาอะไร

คุณวีระบอกว่า การร้องเพลงชาติคือการแสดงอธิปไตย ว่าเราร้องเพลงบนแผ่นดินนี้ต่อหน้าธงชาติ เสาธงก็อยู่หน้าที่ทำการทหารไทย

นักคลื่อนไหวกล่าวว่า “ของกัมพูชาไม่มีทหารบนตาเมือนธม เพิ่งส่งมาปี พ.ศ. 2556 กองทหารเขาอยู่ข้างล่างออกไป แล้วอันนี้เขาร้องบนตัวปราสาท เป็นแผ่นดินไทย”

เขาเสริมว่า “ผมว่าเขาต้องการแสดงสัญลักษณ์ เป็นครั้งที่ 2 แล้วถ้าจำไม่ผิด ครั้งแรกคือ 5 ต.ค. 2567 ตอนนั้นกองกำลังสุรนารีทำหนังสือประท้วงแบบเดียวกันเลย แต่ประท้วงแล้วก็ยังขึ้นมาอีก”

คุณวีระบอกว่า หลังปี พ.ศ. 2556 กัมพูชาเอากำลังทหารมานอนมากินบนแผ่นดินไทยเลย ฝ่ายไทยก็ได้รับคำสั่งว่าไม่อยากผลักดัน เพราะไม่อยากให้มีความขัดแย้งหรือสงคราม ไทยเองก็ยังอ้างว่ายังอยู่ระหว่างเจรจา MOU43 ที่ต้องปันเขตแดนชัดเจน แต่ยืนยันว่าทหารเขาอยู่ห่างไป 6 กิโลเมตร มีแต่ทหารไทยอยู่บริเวณตาเมือนธม

คำถามที่ยังไม่มีคำตอบ ปราสาทตาเมือนธมเป็นของใคร?

ด้าน ผศ.อัครพงษ์ ค่ำคูณ คณบดี วิทยาลัยนานาชาติปรีดีพนมยงค์ ม.ธรรมศาสตร์ ให้ความเห็นว่า บริเวณตรงนี้เป็นหนึ่งในกลุ่มปราสาทตาเมือน อยู่บริเวณเขตรอยต่อสุรินทร์-บุรีรัมย์ แต่ปัญหาที่มีมาเนิ่นนานคือ เส้นเขตแดนในเอกสารชั่วคราวยังไม่แล้วเสร็จ

อาจารย์บอกว่า “ดินแดนแถบนี้เป็นพื้นที่ล่าถอยของเขมรแดงตั้งแต่ช่วงปี พ.ศ. 2520 ทหารเขมรแดงจะอยู่ทั่วบริเวณ รวมทั้งบริเวณนี้ หลักหมุดเวลาฝ่ายนู้นมามีกระบวนการถอนหลักหมุด เพื่อให้ทหารตรงข้ามคิดว่าเป็นแดนไทย ห้ามเข้า” จึงนำมาสู่ความไม่ชัดเจนในการกำหนดหลักเขตที่ชัดเจน

ขณะที่ถ้าดูใน Google Maps จะพบว่า ตาเมือนบายกรีมกับตาเมือนโต๊ดอยู่ในฝั่งไทย แต่ตาเมือนธมที่ชาวกัมพูชาขึ้นไปร้องเพลงนั้น กูเกิลจัดให้อยู่ในฝั่งกัมพูชา

รายการคุยข้ามช็อต

อาจารย์อัครพงษ์บอกว่า บริเวณนี้เป็นพื้นที่ลาดตระเวนร่วม มีความตกลงที่อยู่ระหว่างเจรจา ที่บอกว่าแผนที่กูเกิลเอามาจากไหน ด้วยความที่แผนที่ยังไม่ยุติ กูเกิลอาจใช้แผนที่ภูมิประเทศ L7018 ทำให้ตาเมือนธมดูเหมือนเป็นของกัมพูชา

อีกหนึ่งในตัวชี้วัดที่อาจนำมาตัดสิน คือการ “ตั้งอยู่บนสันปันน้ำ” สันนิษฐานว่าตาเมือนธมน่าจะอยู่บนสันปันน้ำ

คุณวีระบอกว่า “ผมไม่ยึดกูเกิล ผมยึดสนธิสัญญาไทยฝรั่งเศสปี 1904-1907 หรือ พ.ศ. 2447-2450 ในสมัยรัชกาลที่ 5 บอกว่า การแบ่งปันเขตแดนให้ยึดตรงไหน สันปันน้ำก็สันปันน้ำเป็นหลัก ตาเมือนธมตั้งอยู่บนสันปันน้ำ ก็ถือเป็นของไทย

ส่วนกรณีเขาพระวิหารก็ตั้งอยู่บนสันปันน้ำแต่ไทยยังเสียไปนั้น คุณวีระบอกว่าเป็นเพราะตอนนั้นไทยเอาแต่เงียบ ไม่เอาหลักฐานไปสู้

อาจารย์อัครพงษ์อธิบายว่า การแบ่งเส้นเขตแดนมี 2 แบบ คือ “การให้คำนิยาม” กับ “การลงไปปักปัน” ซึ่งแผนที่เป็นผลผลิตจากการปักปัน แต่พื้นที่พิพาทนี้ปักปันยังไม่แล้วเสร็จ

หากบอกว่าต้องพิจารณาจากสันปัน ในกฎหมายระหว่างประเทศระบุว่า การตัดสินว่าเป็นเขตแดนใครไม่ได้ดูว่าตั้งอยู่บนสันปันน้ำที่สูงที่สุด แต่ “ต้องต่อเนื่องมากที่สุด”

ยกตัวอย่างเช่น ภูชี้ฟ้า ตัวยอดสูงสุดของสันปันน้ำนั้นอยู่ในลาว แต่จากความต่อเนื่องไล่มาเรื่อย ๆ มีความต่อเนื่องในไทยมากกว่า และตัวภูไม่สามารถขึ้นนมาจากฝั่งลาวได้

ตรงจุดนี้คุณวีระแย้งว่า ตอนนี้ยังไม่ชัดเจน ว่าตาเมือนธมเป็นสันปันน้ำแบบที่อาจารย์อัครพงษ์พูดหรือไม่ ดังนั้นจะเทียบกับภูชี้ฟ้าไม่ได้

โดยสรุปแล้ว ตราบใดที่ยังไม่พิสูจน์ข้อพิจารณาเหล่านี้กันอย่างชัดเจน เรื่องที่ว่าตาเมือนธมเป็นของใครจึงยังเป็นคำถามที่ไม่มีคำตอบต่อไป

กัมพูชาต้องการตาเมือนธมหรือไม่?

อาจารย์อัครพงษ์มองว่า วัฒนธรรมของกัมพูชาถือว่าปราสาทเป็นวัฒนธรรมของชาติ เป็นสิ่งที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ แม้แต่ในเพลงชาติยังพูดถึงการสร้างปราสาทหิน “ดินแดนเป็นเรื่องที่เขาถือว่ามีความสำคัญของชาติ และดินแดนนี้ไม่ธรรมดา เพราะมีปราสาทหินตั้งอยู่ด้วย”

ข้อตกลงตอนนี้คือ ทหารไทยกับแคมป์กัมพูชาต้องอยู่ห่างตาเมือนธมเท่า ๆ กัน ที่สำคัญ รูปที่ตนเคยถ่ายไว้ตอนทำวิทยานิพนธ์ปริญญาโทเมื่อปี พ.ศ. 2551 สองฝ่ายตกลงกันอย่างดี จันทร์ถึงศุกร์เอาปืนเล็งกัน เสาร์อาทิตย์คุยฮาเฮกัน ดังนั้น เชื่อว่าระดับชาวบ้านในพื้นที่ พูดคุยกันได้

“แต่เส้นสนกลในว่าทำไมถึงมีชาวกัมพูชามาร้องนั้น ต้องเรียนว่าไม่รู้ อาจเป็นการพยายามเรียกร้องดินแดนคืน เพราะตอนนี้ไทยกำลังฝุ่นคลุ้ง ทางตะวันตกติดเมียนมาเราก็กำลังมีเรื่อง อาจมีความพยายามฉวยโอกาสนี้” อาจารย์อัครพงษ์กล่าว

ขณะที่คุณวีระค่อนข้างเชื่อว่ามีเบื้องหลัง เพราะในช่วงที่รัฐบาลไทยมีความเกี่ยวพันกับอดีตนายกฯ ทักษิณ ชินวัตร ทำไมบังเอิญต้องแสดงวิสัยทัศน์ พูดชัดเลยผลว่าประโยชน์ในอ่าวไทย น้ำมันกัลก๊าซ ต้องแบ่งกัมพูชา 50-50

“แล้วมันก็มีการอ้างสิทธิเกาะกูด ต่อมามีเรื่องว้าแดงทางเหนือ แล้วก็มาเมียนมายิงเรือประมง ทำไมเหตุการณ์ประจวบเหมาะ ล่าสุดมาทวงตาเมือนธม ขู่ยิงทหารไทย ในแผ่นดินไทย 2 ครั้งแล้ว” คุณวีระกล่าว

เขาเสริมว่า ช่วงนี้สถานการณ์การเมืองทั้งไทยและกัมพูชากำลังเพลี่ยงพล้ำ ทักษิณก็กำลังโดนหนัก ฮุน มาเนต นายกฯ กัมพูชา ก็ถูกคนกัมพูชาประท้วงหนัก ใกล้เลือกตั้งใหญ่ด้วย ดังนั้นอาจมีการจุดประเด็นชาตินิยมขึ้นมาเพื่อหวังผลทางการเมือง เพราะที่ผ่านมา หลายครั้งกัมพูชาตะออกมาทะเลาะกับไทยไม่ก็เวียดนามในช่วงใกล้เลือกตั้ง

อีกหนึ่งความเป็นไปได้คือ อาจพยายามเก็บหลักฐานไปฟ้องศาลโลกก็เป็นไปได้

อย่างไรก็ตาม อาจารย์อัครพงษ์มองว่าไม่น่าซับซ้อนขนาดนั้น “อาจจะถูกจังหวะ น่าจะไม่มีอะไรเกี่ยวข้องกับเกาะกูด เพราะว่าคนที่มาเป็นแม่บ้านทหารบก แล้วก็มีผู้นำมาด้วย ร้องเพลงโชว์นิดหน่อย พูดแบบไม่เกรงใจคืออาจคึกคะนอง ไม่คิดว่าซับซ้อนขนาดนั้น”

อาจารย์เสริมว่า “ถ้าจะเอาเรื่องนี้ไปเป็นหลักฐานในศาลโลก มองว่าตลก ศาลโลกต้องดูเอกสาร ดูพฤติกรรมผู้มีอำนาจ ไม่ใช่ใครก็ได้ ถ้ารัฐมนตรไป นายกฯ ไป อันนี้มีน้ำหนัก ต้องดูระดับหลักฐาน”

ที่น่าตั้งข้อสังเกตคือ “ทหารกัมพูชากลุ่มที่มามีเรื่อง เป็นทหารที่อยู่ที่นั่นหรือเปล่า หรือเป็นทหารจากเมือง เพราะทำในสิ่งที่ทหารท้องที่ไม่ทำ”

กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน กรมการท่องเที่ยว

ไทยควรทำอย่างไร?

คุณวีระบอกว่า ในฐานะรัฐาล ผู้นำกองทัพ การประท้วงถูกต้องแล้ว แต่กัมพูชายังไม่เห็นขอโทษไทยเลย เห็นแต่รองนายกฯ ภูมิธรรม เวชชยชัย บอกเขามาร้องเพลงเฉย ๆ เจ๊ากัน “เจ๊ายังไงเขามายั่วยุ ยังไม่ขอโทษ เราแค่ประท้วง เขายั่วยุนับไม่ถ้วน ไทยน้อยครั้งมากที่ทำให้เขาต้องประท้วง”

คุณวีระเสริมว่า “เวลาเขามาละเมิดเรามหาศาล ทำซ้ำๆ  ไทยก็ได้แต่ประท้วง ไม่ได้ว่านะ แต่เขารู้สึกมั้ย ประท้วงต้องมีมาตรการมากกว่าประท้วง รัฐบาลต้องบอกผู้นำเขา เตือนหน่อยเด็กคุณชอบละเมิด ถ้าไม่ทำอย่างนั้น กัมพูชาไม่รู้สึก”

นักเคลื่อนไหวบอกว่า ปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดเพราะไทยกับกัมพูชาไม่ยอมจัดการให้เด็ดขาด ปักปันอะไรนานขนาดนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2543 ซ่อมหลักเขต 30 กว่าหลักยังไม่จบ ไม่เด็ดขาด ย้ำว่าต้องชัดเจน จะไม่ได้ไม่มีใครล้ำ จะคาไว้ทำไม

“ที่คาไว้อาจเพื่อผลประโยชน์ผู้นำประเทศ เพราะพื้นที่พิพาทเหล่านี้ภาษีไม่เสียทั้งไทยทั้งกัมพูชา เป็นผลประยชน์โดยไม่ชอบ ของผิดกฎกมายก็เข้าได้ คนเถื่อนก็เข้าได้ อาชญากรก็เข้าออกได้ ความทุจริตต่าง ๆ คาอยู่อย่างนี้ เลยมาเป็นปัญหา” คุณวีระบอก