วิเคราะห์แผ่นดินไหว กทม. เป็นพื้นที่เสี่ยง ควรตรวจสอบอาคารก่อนเข้าใช้

ช่วงบ่ายวันที่ 28 มีนาคมที่ผ่านมา เกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่ประเทศเมียนมา ความรุนแรงขนาด 8.2 ส่งแรงสั่นสะเทือนมายังประเทศไทยหลายพื้นที่ โดยเฉพาะในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ทำให้เกิดคำถามเกี่ยวกับเหตุการณ์ดังกล่าวว่า เหตุใดสถานการณ์ที่เกิดขึ้นนั้นมีความรุนแรง และ After Shock ที่ตามมาจะเฝ้าระวังกันอย่างไร เหตุใดไม่มีการแจ้งเตือนล่วงหน้าขึ้น

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย

นายศิวัช พงษ์เพียจันทร์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาการป้องกันและจัดการภัยพิบัติ กล่าวว่า ศาสตร์ของเรื่องแผ่นดินไหวนั้น ไม่มีใครสามารถพยากรณ์ได้ ยกเว้นว่าเป็นแผ่นดินไหวจากการทดลองระเบิดปรมาณูที่มีการทดลองใต้พิภพ ที่จะสามารถทำนายได้เลย แต่กรณีนี้นั้นไม่ใช่ สิ่งที่เกิดจากธรรมชาติ 100% นั้นคาดการณ์ได้ยากมาก ๆ

ในกรณีของประเทศญี่ปุ่น จะเป็นการเกิดแผ่นดินไหวแล้ว มีการตอบสนองแจ้งเตือนรวดเร็ว เป็นระบบ ในเรื่องของการรับมือสถานการณ์นั้นสามารถทำได้ดีมาก และทำเป็นระบบมาก

นายศิวัช กล่าวต่อว่า ภัยพิบัตินั้นแบ่งเป็นภัยพิบัติที่สามารถคาดการณ์ได้ และภัยพิบัติที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้ ภัยพิบัติที่สามารถคาดการณ์ได้เช่น ไต้ฝุ่น อุทกภัยบางส่วน PM 2.5 แต่สิ่งที่ไม่สามารถคาดการณ์ได้เลย คือ การเกิดแผ่นดินไหว สึนามิ หรือแม้กระทั่งอัคคีภัยในบางจุด ซึ่งศาสตร์ ณ ตอนนี้ในวงการวิชาการยังไม่สามารถทำนายไปถึงจุดนั้น

ย้อนรอยแผ่นดินไหวครั้งใหญ่เมืองโกเบ

นายศิวัช เล่าว่า ย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 30 กว่าปีก่อน เกิดแผ่นดินไหวที่โกเบ เป็นแผ่นดินไหวแนวดิ่งครั้งใหญ่มาก และมีคนตั้งข้อสังเกตว่าก่อนเกิดเหตุนั้นมีปรากฏการณ์แปลก ๆ หลายอย่าง เช่น สุนัขหอนทั้งคืนแบบไม่หยุด เต่าหรือสัตว์หลายตัวที่เคยจำศีลอยู่ดี ๆ ก็ออกจากการจำศีลมา รวมถึงสัตว์ในสวนสัตว์ก็มีอาการแปลก ๆ ซึ่งนักวิทยาศาสตร์ก็พยายามศึกษาพฤติกรรมของสัตว์เพื่อนำไปเชื่อมโยงกับการเกิดแผ่นดินไหว

อย่างไรก็ตาม ความน่าเชื่อถือและความแม่นยำนั้นยังค่อนข้างต่ำ เพราะเหตุที่สัตว์เกิดอาการดังกล่าวนั้นไม่ได้มาจากแผ่นดินไหวเพียงอย่างเดียว หรือหากมองย้อนมายังเราจะพบว่ามีการสังเกตพฤติกรรมของสัตว์ใกล้ตัวเรา เช่น ก่อนที่จะมีพายุใหญ่ก่อนฝนตกหนักเราจะสังเกตว่า มด มีการย้ายตัว เป็นต้น

ในกรณีของแผ่นดินไหวเมียนมา ระยะเวลาการเกิดนั้นเร็วมากจนแทบจะตั้งตัวกันไม่ทัน ดังนั้นจึงต้องมีการซ้อมเตือนภัยรับมือภัยพิบัติ เหมือนกับการซ้อมหนีไฟ เพียงแต่อัคคีภัยนั้นเกิดเป็นเรื่องปกติอยู่แล้ว แต่แผ่นดินไหวนั้นไม่เกิดบ่อย ครั้งล่าสุดที่เกิดเหตุแผ่นดินไหวจากรอยเลื่อนดังกล่าวนั้นคือเมื่อปี 2473 หรือเกือบ 100 ปีที่แล้ว

เพราะฉะนั้น ระยะเวลาในการเกิดใช้เวลาส่งผลกระทบไม่นานมาก เราต้องตั้งสมมติฐานว่ามันเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา และต้องพร้อมที่จะรับมือตลอดเวลา

ช่างภาพพีพีทีวี

ตึกถล่มจตุจักร เป็นจุด Wake Up Call วงการสถาปนิก-การก่อสร้าง

นายศิวัช กล่าวว่า เหตุตึกถล่มจากแผ่นดินไหวในครั้งนี้น่าจะเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทย ส่วนตัวมองว่าตรงนี้เป็นปัญหา และยังไม่สามารถสรุปอะไรมากได้เพราะข้อมูลยังมีไม่ครบ

ประเด็นที่น่าสังเกตคือ ตึกที่สร้างใหม่และผ่านการตรวจรับมาแล้ว ซึ่งจะมีกฎระเบียบในการออกให้รองรับแรงสั่นสะเทือนของแผ่นดินไหวอยู่แล้ว ยังไม่รวมกับอุปกรณ์ เฟอร์นิเจอร์ที่โหลดเข้าไป ส่วนตัวมองว่านี่จะเป็นจุดที่เป็น Wake Up Call ให้กับวงการสถาปนิก รวมถึงการก่อสร้างของเมืองไทยว่าต้องมีความเข้มงวดให้มากขึ้น

กทม. เป็นพื้นที่เสี่ยงรับผลกระทบแผ่นดินไหว

นายเป็นหนึ่ง วานิชชัย อาจารย์คณะวิศวกรรมศาสตร์และเทคโนโลยี สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (เอไอที) กล่าวว่า แผ่นดินไหวแต่ละครั้งเราไม่สามารถพยากรณ์ล่วงหน้าได้ว่าจะเกิดเมื่อไรหรือเกิดตำแหน่งไหน แต่เราสามารถนำข้อมูลสถิติที่เคยเกิดย้อนหลังร้อยปีพันปีมาใช้ประเมินความเสี่ยงแผ่นดินไหวของแต่ละพื้นที่ในประเทศไทยได้

ในกรณีของกรุงเทพมหานคร เรามีการศึกษาวิจัยเรื่องนี้มาเป็นเวลานาน และพบว่า กทม. มีความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวที่เกิดในพื้นที่ไกล ๆ แต่ต้องเป็นขนาดใหญ่มาก ๆ จึงจะส่งผลมาถึงกรุงเทพมหานครและปริมณฑลได้ นี่เป็นเหตุผลที่อาคารสูงในกรุงเทพฯ ต้องออกแบบให้สามารถรับมือกับแผ่นดินไหว

แผ่นดินไหวกระทบอาคารสูงมากกว่า แนะตรวจสอบก่อนกลับเข้าไปใช้งาน

นายเป็นหนึ่ง กล่าวว่า กรมโยธาธิการและผังเมืองนั้นรับทราบถึงปัญหาดังกล่าว ในปี 2550 จึงมีการออกกฎหมายบังคับให้อาคารสูงเกินกว่า 15 เมตร ต้องออกแบบให้รองรับแผ่นดินไหวอย่างเหมาะสม

ช่างภาพพีพีทีวี

สำหรับแผ่นดินไหวนั้นมี 3 รูปแบบที่อาจส่งผลกระทบที่ร้ายแรง แบบแรกคือ แผ่นดินไหวขนาด 7.5 ที่จังหวัดกาญจนบุรี รูปแบบที่สอง คือ แผ่นดินประมาณ 7 - 8 ริกเตอร์ ที่รอยเลื่อนสกาย ประเทศเมียนมา ซึ่งมีความใกล้เคียงกัน แต่ครั้งนั้นเกิดขึ้นค่อนไปทางเหนือ ซึ่งถ้าเกิดลงมาด้านล่างก็จะยิ่งใกล้กรุงเทพฯ และรูปแบบที่สาม คือ ขนาด 8.5 - 9 ริกเตอร์ ที่แนวมุดตัวอาระกัน ซึ่งทั้ง 3 รูปแบบมีการศึกษาประเมินความเสี่ยงไว้ก่อนแล้ว และพบว่าจะส่งผลให้สั่นเป็นจังหวะช้า ๆ คาบยาว ส่งผลต่ออาคารสูงมากกว่าอาคารเตี้ย ๆ

อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีอาคารบางหลังที่อ่อนแอเป็นพิเศษ อาจจะไม่ถูกสร้างตามแบบ หรือถูกออกแบบมาอย่างถูกต้องตามหลักการ 100% ก็จะมีจุดอ่อนอยู่ เราก็จะเห็นว่ามีความเสียหายรุนแรงเกิดขึ้นในบางอาคาร หรือบางกรณีคือตัวอาคารอาจได้รับความเสียหาย มากบ้าง น้อยบ้าง หรืออาคารบางหลังอาจเสียหายในส่วนที่ไม่สำคัญ หรือเป็นโครงสร้างรองที่ไม่ใช่ส่วนหลักของอาคาร

นายเป็นหนึ่ง กล่าวต่อว่า สิ่งที่ตนอยากแนะนำคือ คนที่หนีออกมานอกอาคารก็เป็นห่วงว่าจะกลับไปใช้อาคารได้หรือเปล่า ขอให้วิศวกรหรือผู้มีความรู้เข้าไปตรวจสาอบอาคาร เช็กสภาพโครงสร้างว่ายังแข็งแรงเป็นปกติอยู่หรือไม่ เสา กำแพงยังแข็งแรงดีหรือเปล่า ถ้าเกิดความเสียหายกับโครงสร้างหลักอาจต้องหยุดระวังการใช้งานชั่วคราว ซึ่งเท่าที่ตนประเมิน คาดว่าอาคารเกือบทั้งหมดน่าจะปลอดภัย

After Shock อาจเกิดยาวหลายอาทิตย์ ไทยยังไม่มีระบบแจ้งเตือนภัยล่วงหน้า

นายเป็นหนึ่ง กล่าวว่า หากรอให้สิ้นสุดการเกิด After Shock ก่อนกลับเข้าไปใช้งานอาคาร รับรองว่ารอไม่ไหว เพราะแผ่นดินไหวขนาด 7 กว่า ๆ After Shock อาจยาวเป็นหลายอาทิตย์

ขณะนี้บ้านเรายังไม่มีระบบเตือนภัยแผ่นดินไหวล่วงหน้า ถ้าเกิดแผ่นดินไหวในระยะไกล มีอุปกรณ์เซ็นเซอร์ มีระบบที่ดีพอ อาจเตือนล่วงหน้าได้ประมาณ 10 - 15 วินาที ก่อนที่คลื่นจะมาถึงตัวเมือง ต้องย้ำว่าระบบนี้เรายังไม่มี ยังอยู่ในขั้นตอนการวิจัย ส่วนการใช้งานนั้นมีเพียงบางประเทศเท่านั้น เช่น เม็กซิโก หรือญี่ปุ่น แต่ไทยยังไม่มี ซึ่งระบบของกรมอุตุนิยมวิทยานั้นใช้เวลาประมาณ 10 นาที ดังนั้นจะไม่สามารถแจ้งเตือนภัยล่วงหน้าได้