ชาวประมงพื้นบ้านเผยภาพปลาแค้ขนาดเล็ก ซึ่งจับได้จากในแม่น้ำโขง บริเวณพื้นที่หน้าวัดพระแก้ว และบริเวณบ้านหาดใคร้ อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ช่วงวันที่ 16-17 พ.ค. ที่ผ่านมา พบเป็นตุ่มพุพองตามครีบและใต้ปากถึง 4 ตัว สร้างความกังวลใจให้กับชาวบ้าน เพราะขณะนี้ปลาในแม่น้ำโขงและแม่น้ำสาขา คือน้ำกก และน้ำสาย มีปัญหาเรื่องปลาติดเชื้อ เกรงจะมีอันตรายต่อผู้บริโภค
นายนิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ กล่าวว่า พบปลาแค้มีตุ่มแดงหลายจุดอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน สภาพเช่นนี้เริ่มเกิดขึ้นตั้งแต่ปลายปี 67 กระทั่งทราบว่ามีเหมืองต่าง ๆ อยู่ต้นแม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง จึงสงสัยว่าจะเป็นต้นเหตุของอาการดังกล่าวหรือไม่
ขณะที่กลุ่มวิจัยและพัฒนาสุขภาพสัตว์น้ำ กรมประมง ได้นำตัวอย่างปลาในแม่น้ำโขงจาก ต.เวียง อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ไปตรวจ ก็พบเพียงปรสิต แบคทีเรีย แต่ด้านอื่น ๆ ยังต้องรอผลการตรวจอีก จึงอยากให้มีการเปิดเผยข้อมูลและรณรงค์ให้เรื่องนี้เป็นวาระแห่งชาติให้ได้ เพราะเป็นเรื่องเกี่ยวกับความมั่นคง
ด้านหอศิลป์ร่วมสมัยเมืองเชียงราย ขัวศิลปะ ต.บ้านดู่ อ.เมืองเชียงราย เครือข่ายภาคประชาชนใน จ.เชียงราย และ จ.เชียงใหม่ ร่วมหารือเพื่อหาทางแก้ไขปัญหากรณีกรมควบคุมมลพิษได้ตรวจวัดคุณภาพน้ำในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขงบางส่วน พบค่าของสารหนูเกินมาตรฐานอย่างต่อเนื่อง
โดยมูลนิธิสิทธิมนุษยชนไทใหญ่ ได้เปิดเผยภาพถ่ายดาวเทียมระบุว่า ต้นแม่น้ำกกและน้ำสายที่ จ.เมืองสาด และเมืองยอน ในเขตปกครองพิเศษที่ 2 ของเมียนมา นอกจะมีเหมืองทองคำแล้ว ยังอาจมีเหมืองแรร์เอิร์ธ หรือแร่หายาก อีกอย่างน้อย 2 แห่ง ทั้งทางทิศตะวันออกและตะวันตกใกล้กับแม่น้ำกก ที่ประชุมจึงมีมติจะจัดกิจกรรมเพื่อแสดงเจตนารมณ์ในวันที่ 5 มิ.ย. 68 ซึ่งตรงกับวันสิ่งแวดล้อมโลก บริเวณลานหน้าศาลากลาง จ.เชียงราย ติดกับแม่น้ำกก
น.ส.เพียรพร ดีเทศน์ เลขาธิการมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา กล่าวว่า ผลการตรวจคุณภาพน้ำกกโดยสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 (เชียงใหม่) กรมควบคุมมลพิษ เมื่อ 7 พ.ค. ที่ผ่านมา พบค่าสารหนูมากที่สุดเท่าที่เคยพบมา คือตรงแก่งตุ๋ม มีปริมาณ 0.037 มิลลิกรัมต่อลิตร
ขณะที่แม่น้ำสายพบว่า เหนือชายแดนขึ้นไปเพียงประมาณ 2 กิโลเมตร มีการเปิดหน้าดินเพื่อทำเหมืองแร่กันอย่างต่อเนื่อง และชาวบ้านที่เมืองตูม ประเทศเมียนมา บอกว่าทางกองกำลังของว้าได้เปิดให้กลุ่มทุนจีนเข้าลงทุน จนส่งผลกระทบต่อชาวบ้านอย่างหนัก เพราะไม่มีการตรวจผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทำให้มีสัตว์น้ำตาย
ทั้งนี้ หากมีเหมืองแร่หายากจริงก็หวั่นจะเกิดผลกระทบเป็นอย่างมากเพราะเคยเกิดกรณีที่รัฐคะฉิ่น ประเทศเมียนมา ที่มีการใช้สารเคมีหลอมละลายบนภูเขาและทำถังวงกลมเพื่อนำแร่หายากไปสกัดใช้ในจีน
ด้าน ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการสำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า จ.เชียงราย มีประชากรกว่า 1.2 ล้านคน และลุ่มแม่น้ำกกเป็นเกษตรกรกว่า 72,000 ราย บนเนื้อที่กว่า 80,000 กว่าไร่ เช่นเดียวกับแม่น้ำสาย-น้ำรวก ที่มีประชาชนใช้ประโยชน์เป็นจำนวนมาก แต่นับตั้งแต่มีการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำกกครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 มี.ค. 68 รัฐบาลจัดประชุมเพื่อแก้ไขปัญหาเพียงครั้งเดียว และวางมาตรการที่อาจจะรอถึงต้นปีงบประมาณหน้าหรือวันที่ 1 ต.ค. 68 ถึงจะขับเคลื่อนได้
ดังนั้น เพื่อแสดงเจตนารมณ์ของภาคประชาชนจึงได้ประชุมหารือและกำหนดจะจัดกิจกรรมในวันที่ 5 มิ.ย. ดังกล่าว ตั้งเป้าให้มีผู้ไปร่วมให้มากที่สุด โดยจะยื่นข้อเรียกร้องไปยังสถานเอกอัคราชทูตของจีนและเมียนมาประจำประเทศไทยร่วมแก้ปัญหาด้วย