“แผ่นดินไหว” เป็นธรณีพิบัติภัยที่ไม่สามารถพยากรณ์ได้ แต่สามารถตรวจจับและดำเนินการรับมือให้ทันท่วงทีได้
จากกรณีเหตุอาคารถล่มเนื่องจากแผ่นดินไหวเมียนมาที่สะเทือนมาถึง กทม. เมื่อวันที่ 28 มี.ค. 68 และทำให้มีผู้เสียชีวิตเป็นจำนวนมากนั้น ทำให้สังคมตั้งคำถามถึงความสามารถในการตรวจจับและรับมือเหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นอีก
ล่าสุด สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.) หรือ NARIT ได้เปิดตัวนวัตกรรมฝีมือคนไทย ที่สามารถตรวจจับและแจ้งเตือนแผ่นดินไหวได้ โดยแจ้ง กทม. ล่วงหน้าได้ถึง 6-7 นาที!
นายกิติภูมิ กาญจนา วิศวกร สดร. หนึ่งในผู้พัฒนา เปิดเผยว่า เครื่องวัดแผ่นดินไหว NARIT Seismometer นี้เกิดขึ้นภายใต้ความร่วมมือไทย-จีน โดยถูกพัฒนาขึ้นหลังเกิดเหตุแผ่นดินไหวที่ทำให้ตึกถล่ม
นายกิติภูมิกล่าวว่า โดยปกติเมื่อเกิดแผ่นดินไหว จะสร้างคลื่น 2 แบบ คือ P-Wave) และ S-Wave ซึ่งจะเกิดเป็นชุดตามกันมา
P-Wave เป็นคลื่นแรงสั่นต่ำที่เดินทางไปที่ต่าง ๆ เป็นชุดแรก ตามมาด้วย S-Wave ซึ่งมีอานุภาพในการทำลายล้างสูงตามมาในภายหลัง
โดยข้อมูลจากญี่ปุ่นระบุว่า คลื่นปฐมภูมิหรือ P-Wave นั้นเดินทางเร็ว 7 กม./วินาที ส่วนคลื่นพื้นผิวหรือคลื่นหลัก S-Wave นั้นเคลื่อนที่ด้วยความเร็ว 4 กม./วินาที
การทำงานของระบบแจ้งเตือนในต่างประเทศ รวมถึง NARIT Seismometer ที่ สดร. พัฒนาขึ้นมา จึงอาศัยการตรวจจับคลื่น P-Wave ซึ่งมีแรงสั่นที่เบาที่สุด แต่วิ่งเร็วที่สุดในบรรดาคลื่นทั้งหมด
“เมื่อสัญญาณวิ่งเข้ามา กว่าคลื่นจะถึง กทม. เวลาราว 6-7 นาที ถ้าเราตรวจจับได้ก่อน เราก็แจ้งเตือนผ่าน Cell Broadcast บอกประชาชนได้ก่อน จัดการตัวเองได้ก่อน” นายกิติภูมิกล่าว
ที่น่าสนใจคือ อุปกรณ์นี้คนนไทยทำขึ้นเองที่ สดร. และมีต้นทุนที่ถูกกว่ามากเมื่อเทียบกับการซื้อจากต่างประเทศ
นายกิติภูมิบอกว่า “ถ้าซื้อจากต่างประเทศราคาประมาณครึ่งล้านบาท แต่เราทำเอง ถ้าทำเยอะ ๆ ตัวหนึ่งอาจไม่ถึง 100,000 บาท และการทำขึ้นเองได้หมายความว่าเราซ่อมเองได้ บำรุงรักษาเองได้ งบประมาณในการดูแลระบบให้มันยาวนานมันทำได้เองในประเทศไทย คิดดูถ้าเราต้องการ 200 เครื่อง เครื่องละ 500,000 บาท เท่ากับ 100 ล้านบาท ถ้าทำเองได้ประหยัดเยอะมาก”
วิศวกร สดร. ระบุว่า ตอนนี้ NARIT Seismometer เริ่มใช้งานจริงแล้ว โดยช่วงที่ผ่านมาซึ่งเกิดแผ่นดินไหวเล็ก ๆ จากเมียนมาและจีนสามารถจับได้หมด “ที่เมียนมา ที่จีน ไหว 4 กว่า ๆ ก็จะมีสัญญาณมาก้อนแรกมา ซึ่งเราตรวจจับได้”
ปัจจุบันข้อมูลแผ่นดินไหวที่เข้ามาจะถูกส่งไปเซิร์ฟเวอร์ของ สดร. เนื่องจากยังไม่ได้มีการบูรณาการแชร์ข้อมูลกับหน่วยงานรับผิดชอบอื่น ๆ โดยอยู่ระหว่างการพูดคุยกันในระดับบริหารว่า ตกลงหน่วยงานใดจะมาเป็นแชร์กันบ้าง ซึ่งถ้าทำงานร่วมกันได้จะยินดีมาก แต่ต้องรอฟังนโยบายข้างบนว่าจะไปอย่างไรกันต่อ
สดร. ตั้งเป้าหมายว่าจะติดตั้งเครื่องวัดแผ่นดินไหวนี้ให้ได้อย่างน้อย 200 ตัวทั่วประเทศ เพื่อความแม่นยำในตรวจจับ โดยขณะนี้เฟส 1 ติดตั้งไปแล้ว 3 ตัว ที่หอสังเกตการณ์ดาราศาสตร์วิทยุ ห้วยฮ่องไคร้ฯ, หอดูดาวแห่งชาติ 2.4 เมตร ดอยอินทนนท์ และมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
ส่วนเฟสที่ 2 อยู่ระหว่างดำเนินการ คือจะติดตั้งให้ได้อย่างน้อย 10 ตัวในพื้นที่ภาคเหนือ ซึ่งเป็นจุดที่มักเผชิญแผ่นดินไหว
และเฟสที่ 3 คือ Full System ติดตั้ง 200 สถานีทั่วประเทศ ซึ่งเป็นความคาดหวังของทีมผู้พัฒนา
“ที่ต้องติดเยอะเพราะว่า ถ้าเมียนมามีแผ่นดินไหว แล้วเราติดตั้งอุปกรณ์รอบขอบประเทศ มีเครื่องวัดเยอะพอ สัญญาณวิ่งเข้ามาก็จะเช็กได้ไวว่าเป็นแผ่นดินไหวตจริง ไม่ใช่คลื่นที่เกิดจากเหตุอื่น Cell Broadcast ก็จะกระจายได้ไว” นายกิติภูมิกล่าว
ทั้งนี้ คาดว่าเฟส 2 จะแล้วเสร็จน่าจะต้องรอรัฐบาลใหม่มา แต่ทีมงาน สดร. ยืนยันว่า ถ้าข้างบนพร้อมเราพร้อม เพราะพัฒนาตัวเครื่องเสร็จแล้ว พร้อมใช้งาน
สำหรับระบบเตือนแผ่นดินไหวนี้ สื่อสารข้อมูลผ่านดาวเทียมเทียนทงของจีน เป็นโครงการร่วมมือระหว่างจีนกับไทยที่ครบรอบ 50 ปีสัมพันธ์การทูต โดยจีนจะให้ใช้ช่องสัญญาณของดาวเทียมเทียนทงฟรี
วิศวร สดร. บอกว่า “เราก็ทำเครื่องวัดเรา แล้วเอาไปลิงก์กับเขา เราก็จะส่งสัญญาณจากในแต่ละสถานี เพราะบางสถานีมันอยู่ในป่า อินเทอร์เน็ตไม่ถึง ตามขอบประเทศ ส่งผ่านอินเทอร์เน็ตไม่ได้ ต้องยิงให้ดาวเทียม จีนจะมาซัพพอร์ตดาวเทียมที่ให้ข้อมูลวิ่งกลับลงมาที่เซ็นเตอร์ได้”
เรื่องช่องสัญญาณดาวเทียมนี้เป็นเรื่องใหญ่ เพราะการเช่าช่องสัญญาณไม่ถูกถ้าต้องติดตั้งอุปกรณ์ทั้ง 200 จุด การที่จีนสนับสนุนจึงเป็นอะไรที่ได้ประโยชน์มาก
“ดาวเทียมไทยเป็นเรื่องงบประมาณ ถ้าเจ้าไหนมีอยากให้ใช้ยินดีเลยครับ รวมถึงค่ายมือถือที่ไหนอยากจะให้ใช้ฟรีสนับสนุนยินดีเลย เราก็ไม่ได้ทำเพื่อใคร เพื่อคนไทยนี่แหละ” นายกิติภูมิกล่าว
สำหรับตัวอุปกรณ์นี้ใช้เวลาสร้างแมชชีน เคส ประมาณ 1 วัน ใช้เวลาประกอบอีก 1 ทั้งหมดทำได้ที่ สดร. ข้างนอกข้างในประกอบเองหมด ต้นทุนจึงถูก เมื่อทำเองพัฒนาเอง การบำรุงระยะยาวหลายสิบปีข้างหน้าก็ทำได้เร็วไม่ต้องรอส่งบริษัทซ่อม
“อะไหล่บางตัวมีนำเข้า เช่น ชิปเซมิคอนดักเตอร์ แต่ว่าที่สำคัญคือซอฟต์แวร์ข้างในสมองกลข้างในเราพัฒนาเองทั้งหมด” นายกิติภูมิบอก
เขาเสริมว่า “ที่ญี่ปุ่นเตือนแผ่นดินไหวได้ไวเพราะเขามีสถานีเยอะมาก ราว 800 สถานี เราก็อยากทำอย่างนั้น แต่ต้องทำเอง ซื้อไม่ไหว”
วิศวกร สดร. บอกว่า เฟส 3 ไม่รู้เลยจะได้เมื่อไร ต้องรอผู้ใหญ่ เป็นเรื่องเชิงนโยบาย แต่ระดับปฏิบัติการคือพร้อม ถ้างบมี ข้างบนเห็นด้วย ก็ขับเคลื่อนได้ทันที “อยู่ที่ผู้ใหญ่ มาปุ๊บทำได้หมด เพราะถ้าจะทำหลายร้อยต้องมีงบ อย่าง 3 ตัวแรกที่เราทำเป็นงบ สดร. หมด แต่เราคาดหวังว่าจะเกิดขึ้น อยากให้เกิดขึ้น”
นอกจากนี้ อุปกรณ์วัดแรงสั่นสะเทือนยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้ทางการทหารได้ด้วย โดยเฉพาะตามแนวชายแดน ถ้าเกิดการสั่นจากระเบิด รถถังวิ่ง คนเดินในป่า ก็สามารถตรวจจับได้
“การจะเอารั้วขึง เอาทหารเดินลาดตระเวน มันอาจไม่ครอบคลุม แต่ถ้าเราเอาอุปกรณ์ไปฝังไว้ในป่า เป็นแนวสัก 400-500 เมตรจุดหนึ่ง พอมีคนขยับเข้ามาในบริเวณ 100-200 เมตรก็จะขึ้นมาเลยในแผนที่ว่ามีคนเข้ามานะ แล้วเราก็เอาโดรนบินไปดูว่าเป็นคน เป็นสัตว์ หรือรถถัง สัญญาณการสั่นมันไวมาก เอามาแยกได้ว่าเป็นรถถัง รถบรรทุก 4 ล้อ มอเตอร์ไซค์ คนเดิน แยกได้แน่นอน” นายกิติภูมิกล่าว
เขาเสริมว่า “เราทำตัวนี้ไม่ใช่เพื่อเรื่องแผ่นดินไหวเท่านั้น แต่เราทำเพื่ออีกหลาย ๆ สิ่งที่มันกระจายไปได้ด้วย ประยุกต์ได้อีก”
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP สังคม
- วิดีโอยอดนิยม
