PPPD (Persistent Postural Perceptual Dizziness) เป็นหนึ่งในโรคที่ทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะเรื้อรัง เกิดจากสมองทำการประมวลผลการทรงตัวผิดปกติ ทำให้มีอาการมึน โคลงเคลง ทรงตัวลำบาก แต่ไม่ได้มีความผิดปกติที่ตรวจพบได้จากโครงสร้างในหูชั้นในหรือสมองโดยตรง เป็นภาวะที่พบได้บ่อยถึง 20% ของผู้ที่มีอาการเวียนศีรษะเรื้อรังทั้งหมด โดยพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และส่วนมากพบในช่วงอายุประมาณ 50 ปีเป็นต้นไป แม้ในเด็กและวัยรุ่นก็อาจพบได้ แต่น้อยกว่า
อาการของ PPPD
- เวียนศีรษะแบบโคลงเคลง ไม่มั่นคง
- รู้สึกเหมือนตัวเองหรือสิ่งแวดล้อมโยกไปมา
- อาการเป็นต่อเนื่องเกิน 3 เดือน และมักเป็นเกือบทุกวัน
- อาจมีช่วงดีขึ้นหรือแย่ลงสลับกัน
- อาการแย่ลงเมื่อมีการเคลื่อนไหว ใช้สายตามาก หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่ซับซ้อน
โรคทางกายหรือทางจิต?
PPPD ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม functional dizziness ซึ่งเป็นความผิดปกติของการทำงานของสมองในการประมวลผลข้อมูลการทรงตัว ไม่ใช่ความผิดปกติทางโครงสร้าง จึงไม่สามารถตรวจพบด้วยการเจาะเลือดหรือภาพรังสีได้ ทั้งนี้ PPPD ไม่ใช่โรคทางจิตเวช แต่ปัจจัยทางจิตใจ เช่น ความวิตกกังวล หรือภาวะทางจิตเวช อาจเป็นตัวกระตุ้นหรือทำให้อาการรุนแรงขึ้น และอาจพบร่วมกันได้
สาเหตุของโรค PPPD
- หินปูนในหูชั้นในเคลื่อน
- เส้นประสาทการทรงตัวอักเสบ
- เวียนศีรษะจากไมเกรน
- รวมถึงโรคอื่นๆ ที่ไม่ใช่หูชั้นใน เช่น ภาวะแพนิค ความวิตกกังวล อุบัติเหตุศีรษะกระแทก หรือภาวะหัวใจเต้นผิดปกติ
โดยแม้โรคต้นเหตุจะดีขึ้นแล้ว แต่สมองยังคงเรียนรู้การปรับตัวแบบผิดปกติ ทำให้อาการเวียนศีรษะยังคงอยู่
เกี่ยวข้องกับความเครียดหรือไม่?
ความเครียดไม่ใช่สาเหตุเพียงอย่างเดียว แต่เป็นปัจจัยที่กระตุ้นหรือทำให้อาการแย่ลงได้ ผู้ที่มีลักษณะต่อไปนี้อาจมีโอกาสเกิด PPPD มากขึ้น
- บุคลิกย้ำคิดย้ำทำ หรือไม่มั่นคงทางอารมณ์
- มีความระวังต่อสัญญาณของร่างกายมากเกินไป (high body vigilance)
- มองอาการเจ็บป่วยในแง่ลบ
- ในทางตรงกันข้าม ผู้ที่มีความยืดหยุ่นทางความคิดและอารมณ์ มักมีโอกาสเกิดโรคน้อยกว่า
รักษาได้หรือไม่?
ผู้ป่วย PPPD สามารถมีอาการดีขึ้นจนกลับไปใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม โดยการรักษาอาจใช้เวลาหลายเดือนหรือเป็นปี และมีแนวโน้มดีขึ้นเมื่อรักษาอย่างต่อเนื่องการรักษาหลักมี 3 วิธี และสามารถใช้ร่วมกันเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ ได้แก่
การใช้ยา
- ยากลุ่ม SSRI หรือ SNRI เช่น sertraline, escitalopram, venlafaxine ช่วยลดความไวของสมองและปรับการประมวลผลให้ดีขึ้น เริ่มจากขนาดน้อยและปรับเพิ่มตามลำดับ โดยช่วงแรกอาจมีผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ นอนไม่หลับ หรือกังวลเพิ่มขึ้น แต่จะค่อยๆ ดีขึ้น
กายภาพการทรงตัว (Vestibular Rehabilitation)
ช่วยลดอาการโคลงเคลง ปรับท่าทาง และทำให้การทรงตัวเป็นธรรมชาติมากขึ้น รวมถึงลดความไวต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ห้างสรรพสินค้า หรือหน้าจอคอมพิวเตอร์
จิตบำบัด (CBT)
ช่วยปรับความคิดและพฤติกรรม ลดความกังวล และช่วยให้อาการดีขึ้น
ทั้งนี้ การรักษา PPPD ไม่จำเป็นต้องกินยาตลอดชีวิต โดยทั่วไปจะใช้ยาประมาณ 1 ปี จากนั้นแพทย์อาจพิจารณาปรับลดหรือหยุดยา เมื่ออาการดีขึ้นและสมองสามารถปรับตัวได้ดี
จำเป็นต้องพบจิตแพทย์หรือไม่?
ไม่จำเป็นในทุกราย แต่ในกรณีที่มีภาวะทางจิตเวชร่วม เช่น โรคแพนิค หรือความวิตกกังวลที่รบกวนชีวิต อาจต้องพบจิตแพทย์เพื่อประเมินและรักษาร่วมกัน รวมถึงการทำจิตบำบัดอาจช่วยให้อาการดีขึ้นได้
การดูแลตัวเอง
- ออกกำลังกายได้ ช่วยให้สมองปรับตัวและการทรงตัวดีขึ้น
- ใช้มือถือ/คอมพิวเตอร์ได้ แต่ควรพักเมื่อมีอาการล้าหรือเวียนมากขึ้น
- ไม่จำเป็นต้องหลีกเลี่ยงอาหารอะไรเป็นพิเศษ ยกเว้นมีโรคร่วมบางชนิด
- เมื่อมีอาการเวียน ควรหยุดพัก สูดหายใจลึกๆ แล้วค่อยเริ่มกิจกรรมใหม่
- ยาแก้เวียนศีรษะสามารถใช้ได้เป็นครั้งคราว แต่ไม่ควรใช้ต่อเนื่องนาน เพราะอาจทำให้สมองปรับตัวช้าลง
ทั้งนี้ PPPD เป็นภาวะเวียนศีรษะเรื้อรังที่เกิดจากการปรับตัวผิดปกติของสมองหลังมีอาการเวียนศีรษะมาก่อน แม้จะไม่สามารถตรวจพบความผิดปกติทางโครงสร้างได้ แต่ไม่ใช่โรคจิตเวช และสามารถรักษาให้ดีขึ้นได้ การรักษาที่เหมาะสม ร่วมกับความเข้าใจโรค การลดความกังวล และการใช้ชีวิตตามปกติ จะช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างต่อเนื่อง
ขอบคุณข้อมูลจาก : คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP สังคม
- วิดีโอยอดนิยม
