จังหวัดสตูลไม่ได้มีดีแค่ทะเลสวยและหมู่เกาะที่มีชื่อเสียงระดับโลก แต่ยังเป็นที่ตั้งของแหล่งธรณีวิทยาที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ ด้วยหลักฐานซากดึกดำบรรพ์ที่มีอายุเก่าแก่ถึงประมาณ 500 ล้านปี จนได้รับการรับรองให้เป็น “อุทยานธรณีโลกสตูล” (Satun UNESCO Global Geopark) แต่การรักษาสถานะระดับโลกไม่ได้จบลงเพียงการมีทรัพยากรธรรมชาติที่โดดเด่น เพราะยังต้องอาศัยการบริหารจัดการ การอนุรักษ์ และการพัฒนาพื้นที่ให้เกิดประโยชน์กับชุมชนอย่างยั่งยืน
ล่าสุด รัฐบาลกำลังเร่งปรับปรุงการบริหารจัดการอุทยานธรณีโลกสตูล หลังได้รับข้อเสนอแนะจากองค์การยูเนสโก (UNESCO) ภายหลังการประเมินเมื่อปี 2568 โดยเตรียมความพร้อมสำหรับการประเมินซ้ำในปี 2570
ย้อนดูความพิเศษของอุทยานธรณีโลกสตูล
ข้อมูลจาก กรมทรัพยากรธรณี ระบุว่า อุทยานธรณีโลกสตูลมีพื้นที่รวมทั้งบนบกและทะเล 2,597.21 ตารางกิโลเมตร หรือ 1,623,253.75 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่บนบกและบนเกาะ 1,099.47 ตารางกิโลเมตร และพื้นที่ทะเล 1,497.74 ตารางกิโลเมตร
ความโดดเด่นสำคัญอยู่ที่การเป็นแหล่งซากดึกดำบรรพ์จากมหายุคพาลีโอโซอิก ซึ่งมีหลักฐานของสิ่งมีชีวิตโบราณหลากหลายชนิด ทั้งไทรโลไบต์ แบรคิโอพอด สโตรมาโตไลต์ โคโนดอน แกรปโตไลต์ เทนทาคูไลต์ และนอติลอยด์
โดยเฉพาะไทรโลไบต์ยุคแคมเบรียนที่มีอายุประมาณ 500 ล้านปี ซึ่งถือเป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์โลกและวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต
นอกจากความสำคัญทางธรณีวิทยาแล้ว พื้นที่แห่งนี้ยังมีความหลากหลายทางธรรมชาติและวัฒนธรรม เช่น อุทยานแห่งชาติตะรุเตา ซึ่งเป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเลแห่งแรกของประเทศไทย และได้รับการยกย่องให้เป็นอุทยานมรดกและการสงวนแห่งอาเซียน
ไม่ใช่แค่รักษาธรรมชาติ แต่ต้องยกระดับการบริหารจัดการ ตั้ง 5 คณะกรรมการขับเคลื่อน
นางสาวลลิดา เพริศวิวัฒนา รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลให้ความสำคัญกับการรักษาสถานะอุทยานธรณีโลกสตูล โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมกับจังหวัดสตูลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เร่งดำเนินการปรับปรุงตามข้อเสนอแนะของ UNESCO เพื่อเตรียมรับการประเมินซ้ำในปี 2570
หนึ่งในความเปลี่ยนแปลงสำคัญคือ จังหวัดสตูลได้ออกคำสั่งเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 แต่งตั้งคณะกรรมการอุทยานธรณีโลกสตูลชุดใหม่ รวม 5 คณะกรรมการขับเคลื่อนแก้ไขข้อเสนอแนะ เพื่อกำหนดบทบาทและความรับผิดชอบของหน่วยงานให้ชัดเจน ครอบคลุมทั้งการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรม การศึกษาและประชาสัมพันธ์ ตลอดจนการพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่นและการท่องเที่ยว
ขณะเดียวกัน ยังมีแผนปรับปรุงป้ายสื่อความหมายทางธรณีวิทยาในพื้นที่อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา อุทยานแห่งชาติตะรุเตา และโรงเรียนบ้านป่าพน รวมถึงปรับปรุงเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติภายในถ้ำภูผาเพชร ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด และจัดทำมาตรการป้องกันอันตรายบริเวณจุดเสี่ยงหลุมยุบ
จากแหล่งเรียนรู้ระดับโลก สู่โอกาสทางเศรษฐกิจของชุมชน
ที่น่าสนใจคือ การทำให้คุณค่าทางธรณีวิทยาไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเป็นแหล่งศึกษาทางวิชาการ แต่สามารถต่อยอดเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับคนในพื้นที่ได้ด้วย
การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงธรณีวิทยา การพัฒนาผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น และการสร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการชุมชน จึงเป็นอีกส่วนหนึ่งของแนวทางที่รัฐบาลต้องการผลักดัน
เพราะการท่องเที่ยวในพื้นที่ที่มีคุณค่าทางธรรมชาติและประวัติศาสตร์ ไม่ได้มีเพียงการดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาเยือน แต่ยังเป็นโอกาสสร้างรายได้ กระจายประโยชน์สู่ชุมชน และสร้างแรงจูงใจให้คนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรของตนเอง
ทั้งนี้ นางสาวลลิดา เพริศวิวัฒนา ยืนยันว่า อุทยานธรณีโลกสตูลยังไม่ได้ถูกถอดถอนจากการเป็นอุทยานธรณีโลกของ UNESCO แต่ได้รับข้อเสนอแนะให้ปรับปรุงและเตรียมรับการประเมินซ้ำในปี 2570
สิ่งที่ต้องจับตาต่อจากนี้จึงไม่ใช่เพียงผลการประเมินว่าจะสามารถรักษาสถานะระดับโลกไว้ได้หรือไม่ แต่ยังรวมถึงการเปลี่ยนคุณค่าของแหล่งธรณีวิทยาที่มีอายุนับร้อยล้านปี ให้กลายเป็นมรดกที่สร้างประโยชน์แก่คนสตูลได้อย่างยั่งยืน