อย่าดูแค่ VO₂max! หมอเผย 5 องค์ประกอบสำคัญ วัดความฟิตให้ครบทุกด้าน

นพ.อกนิษฐ์ ศรีสุขวัฒนา หรือ “หมอแอร์” อายุรแพทย์โรคหัวใจ และผู้ชำนาญการด้าน Sports Cardiology โรงพยาบาลสมิติเวช ศรีนครินทร์ เผยแพร่ข้อมูลผ่านเพจ Akanis Srisukwattana โดยระบุว่า ช่วงหลังมานี้เราได้ยินเรื่อง VO₂max กันมากขึ้น เนื่องจากเป็นหนึ่งในตัวสะท้อนความฟิตของหัวใจ ปอด และระบบไหลเวียนเลือดได้ดี
ความฟิตของร่างกายไม่ได้มีเพียง VO₂max เท่านั้น โดย American College of Sports Medicine (ACSM) แบ่ง สมรรถภาพทางกาย ออกเป็น 5 องค์ประกอบหลัก ดังนี้

 

Akanis Srisukwattana

Cardiorespiratory Fitness

ความสามารถของหัวใจ ปอด และกล้ามเนื้อในการใช้ออกซิเจนขณะออกกำลังกาย โดยตัวชี้วัดที่หลายคนคุ้นเคยมากที่สุดคือ VO₂max การพัฒนาความฟิตด้านนี้สามารถทำได้จากการเดินเร็ว วิ่ง ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ รวมถึงการออกกำลังกายแบบ Zone 2 และ HIIT

Muscular Fitness

ความสามารถของกล้ามเนื้อ ซึ่งไม่ได้หมายถึงเพียงการมีกล้ามเนื้อขนาดใหญ่เท่านั้น แต่ประกอบด้วย

• Strength หรือความแข็งแรง
• Endurance หรือความทนทานของกล้ามเนื้อ
• Power หรือความสามารถในการสร้างแรงอย่างรวดเร็ว

ความสามารถเหล่านี้มีความสำคัญต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น การลุกจากเก้าอี้ การยกของ การขึ้นบันได หรือการพยุงตัวเองเมื่อเสียหลัก โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น เรื่องความแข็งแรงและสมรรถภาพของกล้ามเนื้อจะยิ่งมีความสำคัญ

Body Composition

น้ำหนักตัวเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกสุขภาพหรือความฟิตของร่างกายได้ทั้งหมด เราควรดูองค์ประกอบของร่างกายร่วมด้วยว่า มีไขมันและมวลกล้ามเนื้ออยู่เท่าไร

แม้บางคนจะมีน้ำหนักตัวไม่มาก แต่ก็อาจมีมวลกล้ามเนื้อน้อยได้ โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น ดังนั้นเป้าหมายจึงไม่ควรมีเพียงการทำให้น้ำหนักตัวน้อยลง แต่ควรรักษามวลกล้ามเนื้อเอาไว้ด้วย ไม่ให้มวลกล้ามเนื้อลดลงจนส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

Neuromotor Fitness

คือ ความสามารถในการควบคุมการเคลื่อนไหวของร่างกาย ประกอบด้วยหลายด้าน เช่น

• การทรงตัว
• ความคล่องตัว
• การเปลี่ยนทิศทาง
• ความเร็วในการเดิน
• การประสานงานระหว่างระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

ลองสังเกตตัวเองง่าย ๆ ว่า สามารถยืนขาเดียวได้หรือไม่ เดินเร็วได้หรือไม่ หรือเมื่อเกิดการสะดุด ร่างกายยังสามารถควบคุมตัวเองและกลับมาตั้งหลักได้หรือไม่

Flexibility

คือ ความสามารถของข้อต่อในการเคลื่อนไหวได้ในช่วงที่เหมาะสม ไม่จำเป็นต้องมีความยืดหยุ่นจนถึงขั้นตัวอ่อนมาก แต่ควรสามารถขยับบริเวณสะโพก ข้อเท้า ไหล่ และหลังได้เพียงพอสำหรับการใช้ชีวิตประจำวันและการออกกำลังกาย หากข้อต่อเคลื่อนไหวได้ไม่เต็มที่จนเกิดอาการติดขัด หรือเคลื่อนไหวไปได้ไม่สุด ก็อาจส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้

VO₂max สูง ไม่ได้แปลว่าฟิตรอบด้าน

คนที่มี VO₂max สูงมาก ส่วนใหญ่จะมีความพร้อมของร่างกายในหลายด้าน แต่ไม่ได้หมายความว่าจะมีความฟิตครบทุกองค์ประกอบเสมอไป บางคนอาจวิ่งเก่ง แต่กล้ามเนื้อไม่แข็งแรง ขณะที่บางคนอาจมีความแข็งแรงมาก แต่การทรงตัวไม่ดี หรือบางคนอาจมีทั้งแรงและความอึด แต่เมื่ออายุมากขึ้น ข้อต่อเริ่มเคลื่อนไหวได้น้อยลง แนวคิดสำคัญจึงไม่ใช่การพยายามพัฒนาเพียงด้านใดด้านหนึ่ง แต่ควรสำรวจว่าตัวเอง ขาดความฟิตด้านไหน และเสริมด้านนั้น