สหภาพยุโรปหรืออียูเป็นหนึ่งในคู่เจรจาของอาเซียนเก่าแก่ประเทศหนึ่งตั้งแต่ปี 1977 แต่จนถึงทุกวันนี้ก็ยังไม่ได้เป็น “หุ้นส่วนยุทธศาสตร์” (Strategic Partnership) ภายในอาเซียน มีการพูดถึงศักยภาพของมิตรภาพกลุ่มภูมิภาคทั้งสองนี้อย่างมากมาย ถือได้ว่าเป็นองค์กรที่มีความน่าเชื่อถือมากที่สุดในโลก
สัปดาห์นี้ไทยเป็นเจ้าภาพจัดประชุมอาเซียน-อียูครั้งที่ 21 ในฐานะเป็นผู้ประสานงานสัมพันธ์ของกลุ่ม มีรัฐมนตรีต่างประเทศจากสิบสมาชิกอียูเข้ามาร่วมประชุมครั้งนี้ ถือว่าเป็นจำนวนมาก แสดงให้ถึงความสำคัญที่ฝ่ายอียูให้กับการประชุมครั้งนี้
ในยุคที่เวทีการเมืองโลกมีความอ่อนไหว ไม่ลงตัว อย่างที่เห็นเป็นข่าวในแต่ละวัน อียูยังต้องเผชิญกับวิกฤตผู้ลี้ภัย สงครามซีเรีย ปัญหาจิปาถะอื่นๆ รวมทั้งแรงต้านสูงขึ้นเรื่อยๆ จากกลุ่มชาตินิยมต่างๆ ภายในสมาชิกอียูที่ต้องการมีมาตรการป้องกันชายแดนที่เข้มงวด นอกจากนั้นยังมีการเรียกร้องให้เพิ่มอำนาจในการจัดการชายแดนและประเด็นความมั่นคงของตัวเอง (สาเหตุหลักอังกฤษโหวตตัดสินใจออกจากอียูเมื่อเร็วๆ นี้)
ในการประชุมครั้งนี้ อียูต้องการเพิ่มบทบาทด้านการเมืองและยุทธศาสตร์ในภูมิภาคนี้ ที่ผ่านมา อียูไม่ได้ให้ความสนใจเท่าที่ควรเนื่องจากกิจกรรมภายในกลุ่มตัวเอง ประเด็นนี้สำคัญ อียูจะมีบทบาทได้ก็ต่อเมื่ออาเซียนมีการถกเถียงและยอมรับเสียก่อน ที่ผ่านมา สมาชิกอาเซียนแสดงความไม่พอใจต่อท่าทีของอียูในประเด็นสำคัญๆ เช่นเรื่องการเจรจาการค้าเสรี สิทธิมนุษยชน ประมง สถานการณ์ในเมียนมา เป็นต้น
ในฐานะเจ้าภาพ ไทยส่งเสริมให้อียูเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ ถือว่าอียูสามารถสร้างอำนาจถ่วงอิทธิพลมหาอำนาจอื่นๆ ในภูมิภาค โดยเฉพาะกับจีนและสหรัฐอเมริกา เนื่องจากสมาชิกอาเซียนยังไม่มีฉันทามติในเรื่องนี้อาจะต้องรอปีหน้า ทั้งสองฝ่ายจะฉลองสัมพันธ์ครบรอบ 40 ปี นอกจากนั้น อียูมีความปราถนาอย่างแรงกล้าจะเข้าเป็นสมาชิกอีเอเอสหรือ East Asia Summit เวทีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นทางด้านความมั่นคงของผู้นำในเอเซียตะวันออก อียูจะเข้าเป็นสมาชิกได้ก็ต้องเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ก่อน
นอกเหนือเรื่องความมั่นคง ไทยอยากผลักดันให้อียูเริ่มการเจรจากรอบการค้าเสรีระหว่างกับอาเซียนในฐานะเป็นองค์กรภูมิภาค (ASEAN-EU free trade agreement) มาเป็นเวลานาน แต่อียูยังพอใจจะเจรจาเขตการค้าเสรีแบบทวิภาคีคือทำเป็นประเทศๆ อียูได้ทำไปแล้วกับสิงค์โปร์ และเวียดนาม ส่วนการเจรจากับไทยได้ยุติหลังการยึดอำนาจสองปีที่แล้ว ถึงแม้ว่าไทยมีความพยายามขอเจรจาอย่างไม่เป็นทางการ แต่ฝ่ายอียูไม่เห็นด้วย ถือว่าเป็นการขัดกับหลักการอียู เพราะไม่สามารถยอมรับรัฐบาลที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง
ส่วนเรื่องธุรกิจการบิน อาเซียนต้องการเห็นการเจรจาการบินเสรีระหว่างอาเซียนกับยุโรปเริ่มต้นโดยเร็ว เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวและการเดินทางไปมาของนักธุรกิจและนักท่องเที่ยว
HOANG DINH NAM / AFP