ลอยกระทง 2569 วันที่เท่าไร? รู้จักประวัติและความเชื่อของงานประเพณีที่สืบต่อมาอย่างยาวนาน
เมื่อลมหนาวเริ่มพัดโชยและพระจันทร์เต็มดวงลอยเด่นอยู่กลางฟ้า นั่นคือสัญญาณว่าเทศกาลลอยกระทง กำลังใกล้เข้ามาอีกครั้ง เทศกาลนี้ไม่ได้เป็นเพียงช่วงเวลาแห่งความสวยงามของแสงเทียนที่ลอยไปตามผิวน้ำเท่านั้น แต่ยังแฝงไว้ด้วยประวัติศาสตร์ ความเชื่อ และคุณค่าทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมายาวนาน วันนี้ PPTV รวบรวมทุกเรื่องที่คุณควรรู้เกี่ยวกับวันลอยกระทง 2569 ไว้ในบทความนี้ ตั้งแต่วันที่ตรงกับวันไหน ประวัติความเป็นมา ไปจนถึงความเชื่อที่อยู่เบื้องหลังการลอยกระทงแต่ละครั้ง เพื่อให้คุณเข้าใจรากเหง้าของเทศกาลนี้ได้อย่างครบถ้วนก่อนออกไปร่วมงาน
ลอยกระทง 2569 วันที่เท่าไหร่?
สำหรับปี 2569 นี้ วันลอยกระทงจะตรงกับวันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ที่มีพระจันทร์เต็มดวง แม้ว่าวันลอยกระทงจะไม่ตรงกันในแต่ละปี แต่ตามธรรมเนียมไทยที่ยึดถือปฏิบัติกันมา วันลอยกระทงจะตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตามจันทรคติเสมอ ดังนั้นใครที่กำลังวางแผนเดินทางไปร่วมงานหรือเตรียมกระทง ควรจดวันที่ลอยกระทงปี 69 ไว้ให้แม่นยำ เพื่อไม่ให้พลาดบรรยากาศคืนวันเพ็ญที่หาชมได้ปีละครั้ง
ประวัติวันลอยกระทง ย้อนรอยประทีปแห่งสุโขทัย
ประวัติวันลอยกระทงสั้น ๆ ที่เล่าขานกันมาช้านาน มีจุดเริ่มต้นในสมัยกรุงสุโขทัย ตามหลักฐานที่ปรากฏในหนังสือตำรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์ หรือที่รู้จักกันในนาม “ตำนานนางนพมาศ” กล่าวถึงประเพณีการเสด็จประพาสลำน้ำในคืนวันเพ็ญเดือนสิบสอง โดยพระสนมนางในจะช่วยกันตกแต่งกระทงประดับดอกไม้ ธูป เทียน แล้วนำไปลอยตามลำน้ำหน้าพระที่นั่ง ซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญของประเพณีลอยกระทงที่สืบทอดต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน
จากจุดเริ่มต้นในราชสำนักสุโขทัย ประเพณีนี้ค่อย ๆ แผ่ขยายไปทั่วทุกภูมิภาคของไทย และผสมผสานเข้ากับความเชื่อทางศาสนาพุทธและพราหมณ์-ฮินดู จนกลายเป็นเทศกาลที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวในแต่ละท้องถิ่น เช่น ประเพณียี่เป็งทางภาคเหนือ หรือประเพณีลอยกระทงสายในภาคกลาง แม้รูปแบบการจัดงานจะแตกต่างกันไปตามยุคสมัยและพื้นที่ แต่แก่นแท้ของ ประเพณีวันลอยกระทง ยังคงยึดโยงอยู่กับการแสดงความกตัญญูต่อสายน้ำและการขอขมาธรรมชาติเช่นเดิม
วัตถุประสงค์ของวันลอยกระทง
การลอยกระทงในแต่ละครั้งแฝงไว้ด้วยความหมายหลายมิติที่เชื่อมโยงกันทั้งด้านศาสนา ความเชื่อ และวิถีชีวิตของผู้คนริมน้ำ วัตถุประสงค์หลักประการแรกคือการแสดงความกตัญญูและขอขมาต่อ “พระแม่คงคา” เทวีแห่งสายน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตมนุษย์มาตลอดทั้งปี ไม่ว่าจะเป็นน้ำที่ใช้อุปโภคบริโภค การเกษตร หรือการคมนาคม การลอยกระทงจึงเปรียบเสมือนการกล่าวขอบคุณและขอโทษที่มนุษย์เคยทิ้งสิ่งปฏิกูลหรือทำให้แหล่งน้ำสกปรกโดยไม่ตั้งใจ
นอกจากนี้ยังมีวัตถุประสงค์ในเชิงพุทธศาสนา คือการบูชารอยพระพุทธบาท และการรำลึกถึงพระพุทธคุณ รวมถึงบางความเชื่อที่มองว่าเป็นการต้อนรับพระพุทธเจ้าเสด็จกลับจากการโปรดพระมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าประเพณีลอยกระทงเป็นการผสมผสานระหว่างความเชื่อดั้งเดิมของไทยกับหลักธรรมทางศาสนาได้อย่างกลมกลืน
ทำไมต้องลอยกระทง?
ที่มาของรูป : //www.pptvhd36.com/
Image name : loy-krathong-day
Alt : วันลอยกระทง
เหตุที่คนไทยยึดถือธรรมเนียมการนำกระทงไปลอยในแม่น้ำลำคลองมาอย่างต่อเนื่อง ส่วนหนึ่งมาจากสภาพภูมิศาสตร์และวิถีชีวิตของคนไทยในอดีตที่ผูกพันกับสายน้ำอย่างแนบแน่น ในช่วงเดือน 12 ซึ่งตรงกับปลายฤดูฝนต่อฤดูหนาว เป็นช่วงที่น้ำในแม่น้ำลำคลองยังคงเต็มตลิ่ง เหมาะแก่การจัดพิธีลอยประทีปเพื่อแสดงความเคารพต่อธรรมชาติที่เพิ่งให้ความอุดมสมบูรณ์แก่ผืนแผ่นดิน
อีกเหตุผลหนึ่งคือความเชื่อเรื่องการสะเดาะเคราะห์และปลดปล่อยสิ่งไม่ดีออกจากชีวิต โดยเชื่อกันว่าเมื่อปล่อยกระทงลอยไปตามน้ำแล้ว ความทุกข์ โศก โรคภัย หรือเคราะห์กรรมต่าง ๆ ก็จะลอยตามไปด้วย คล้ายกับการเริ่มต้นชีวิตใหม่ให้สดใสขึ้น ด้วยเหตุนี้ วันลอยกระทงจึงกลายเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนออกมารวมตัวกันเพื่อทำพิธีกรรมอันเปี่ยมความหมายร่วมกันทุกปี
ทำไมกระทงถึงเป็นรูปดอกบัว?
หากพูดถึงรูปทรงของกระทงที่คุ้นตาคนไทยมากที่สุด คงหนีไม่พ้นกระทงรูปดอกบัว ซึ่งมีที่มาจากตำนานนางนพมาศ พระสนมเอกในสมัยสุโขทัย ที่ได้คิดประดิษฐ์กระทงเป็นรูป “ดอกบัวกมุท” ขึ้นเป็นครั้งแรก ด้วยเห็นว่าดอกบัวชนิดนี้เป็นดอกไม้พิเศษที่จะบานเฉพาะในเวลากลางคืนเพียงปีละครั้งในคืนวันเพ็ญเดือนสิบสอง จึงเหมาะสมอย่างยิ่งที่จะนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ของการบูชาและลอยประทีปถวายสักการะ
เมื่อพระร่วงเจ้าได้ทอดพระเนตรเห็นกระทงรูปดอกบัวที่นางนพมาศประดิษฐ์ขึ้น ก็ทรงพอพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่ง และมีพระราชดำรัสให้ถือเป็นแบบอย่างสืบต่อไปในภายภาคหน้า จากจุดนั้นเองที่ทำให้กระทงรูปดอกบัวกลายเป็นรูปแบบมาตรฐานที่คนไทยนิยมประดิษฐ์และสืบทอดต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน แม้ปัจจุบันจะมีกระทงหลากหลายรูปแบบ ทั้งกระทงจากวัสดุธรรมชาติหรือกระทงรักษ์โลก แต่รูปทรงดอกบัวก็ยังคงเป็นภาพจำที่อยู่คู่กับประเพณีลอยกระทงเสมอมา
ความเชื่อวันลอยกระทง สายน้ำแห่งศรัทธาที่สืบทอดมายาวนาน
1. ขอขมาและบูชาพระแม่คงคา
ความเชื่อที่แพร่หลายที่สุดคือการลอยกระทงเพื่อขอขมาต่อ “พระแม่คงคา” เทวีแห่งสายน้ำ ที่มนุษย์อาจเคยล่วงเกินด้วยการทิ้งสิ่งปฏิกูลหรือทำให้แหล่งน้ำสกปรก การลอยกระทงจึงเป็นเสมือนพิธีกล่าวขอโทษและขอบคุณในคราวเดียวกัน หลายคนนิยมกล่าวบทสวดขอขมากรรมก่อนปล่อยกระทงลงน้ำ เพื่อความเป็นสิริมงคลและแสดงความสำนึกในบุญคุณของสายน้ำอย่างแท้จริง
2. สะเดาะเคราะห์ ลอยทุกข์โศกโรคภัย
อีกหนึ่งความเชื่อที่ฝังรากลึกในสังคมไทยคือการลอยกระทงเพื่อสะเดาะเคราะห์ โดยเชื่อว่าเมื่อกระทงลอยออกไปจากมือ ความทุกข์ ความเศร้า และโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ ก็จะลอยตามไปด้วย บางท้องถิ่นนิยมใส่เส้นผมหรือเล็บลงในกระทงเพื่อเป็นสัญลักษณ์แทนสิ่งไม่ดีที่ต้องการปลดปล่อยออกไปจากชีวิต
3. บูชารอยพระพุทธบาท
ในทางพุทธศาสนา เชื่อกันว่าการลอยกระทงเป็นการบูชารอยพระพุทธบาทที่ประดิษฐานอยู่ริมฝั่งแม่น้ำนัมมทานที ตามพุทธประวัติที่กล่าวถึงพญานาคทูลขอให้พระพุทธเจ้าประทับรอยพระบาทไว้เป็นที่สักการะแก่มนุษย์และสัตว์ทั้งหลาย ความเชื่อนี้ทำให้การลอยประทีปกลายเป็นสัญลักษณ์ของการน้อมรำลึกถึงพระพุทธคุณ
ต้อนรับพระพุทธเจ้าเสด็จกลับจากดาวดึงส์
บางตำนานเล่าว่าการลอยกระทงมีความเกี่ยวข้องกับการรอรับเสด็จพระพุทธเจ้า หลังจากเสด็จขึ้นไปโปรดพระพุทธมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ขณะที่บางความเชื่อก็มองว่าเป็นการบูชาพระจุฬามณีเจดีย์บนสวรรค์ ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า สะท้อนให้เห็นถึงศรัทธาอันลึกซึ้งของพุทธศาสนิกชนที่มีต่อพระศาสดา
สืบสานประเพณีตามคติพราหมณ์-ฮินดู
การลอยกระทงยังมีร่องรอยความเชื่อจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดูปะปนอยู่ โดยมีลักษณะคล้ายคลึงกับพิธี “ลอยบาป” ของพราหมณ์ที่นิยมลอยสิ่งของลงแม่น้ำคงคาในประเทศอินเดีย เพื่อชำระล้างบาปและเริ่มต้นชีวิตใหม่ เมื่อผสมผสานเข้ากับความเชื่อพุทธศาสนาของไทย จึงกลายเป็นประเพณีที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวอย่างที่เห็นในปัจจุบัน
ลอยกระทง 2569 เทศกาลแห่งศรัทธาที่ควรค่าแก่การสืบทอด
จะเห็นได้ว่าประเพณีลอยกระทง 2569 ไม่ได้เป็นเพียงเทศกาลแห่งความสวยงามของแสงไฟและสายน้ำในยามค่ำคืนเท่านั้น แต่ยังเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และความกตัญญูของคนไทยที่มีต่อธรรมชาติมาอย่างยาวนาน
ไม่ว่าคุณจะร่วมงานที่ริมแม่น้ำใกล้บ้าน หรือเดินทางไปชมความยิ่งใหญ่ของงานประเพณีในต่างจังหวัด PPTV ขอเป็นส่วนหนึ่งในการส่งต่อความรู้และเรื่องราวดี ๆ เกี่ยวกับประเพณีไทยให้คุณได้อิ่มเอมใจไปพร้อมกัน และอย่าลืมติดตามข่าวสาร ความเคลื่อนไหว รวมถึงกิจกรรมงานลอยกระทงทั่วประเทศแบบอัปเดตได้ที่ PPTV HD 36 ทุกช่องทาง
FAQ คำถามที่พบบ่อย
วันลอยกระทงจัดเป็นวันหยุดราชการไหม?
วันลอยกระทงไม่ได้ถูกกำหนดให้เป็นวันหยุดราชการอย่างเป็นทางการในปฏิทินไทย หน่วยงานราชการ สถานศึกษา และภาคเอกชนส่วนใหญ่ยังคงเปิดทำการตามปกติ แต่หลายพื้นที่จะจัดงานเฉลิมฉลองในช่วงเย็นถึงค่ำของวันดังกล่าว เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าร่วมกิจกรรมได้หลังเลิกงานหรือเลิกเรียนประเพณีลอยกระทงมีจัดทุกจังหวัดหรือไม่?
ประเพณีลอยกระทงมีการจัดงานในแทบทุกจังหวัดทั่วประเทศไทย เพียงแต่รูปแบบและชื่อเรียกอาจแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น ประเพณียี่เป็งที่จังหวัดเชียงใหม่ หรือประเพณีลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟที่จังหวัดสุโขทัย ซึ่งแต่ละพื้นที่ต่างมีเอกลักษณ์และความยิ่งใหญ่ในแบบของตนเอง
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ไลฟ์สไตล์
- วิดีโอยอดนิยม
