ทำไม “จีน” ถึงครองบัลลังก์เจ้าเหรียญทองเอเชียนเกมส์ได้อย่างยาวนาน ทั้งที่การแข่งขันมีมากมายหลายชนิดกีฬา และแต่ละชาติในเอเชียก็ล้วนมีจุดแข็งของตัวเอง?
เบื้องหลังความสำเร็จของจีนอาจไม่ได้อยู่ที่การมีนักกีฬาระดับซูเปอร์สตาร์เพียงไม่กี่คน แต่อยู่ที่ “ระบบ” ที่สร้างนักกีฬาตั้งแต่สนามกีฬาในชุมชน โรงเรียน ไปจนถึงเวทีระดับโลก
แล้วจีนสร้างระบบกีฬาแบบไหน ถึงผลิตนักกีฬาระดับแชมป์ได้อย่างต่อเนื่อง? มาวิเคราะห์ไปพร้อมกัน
หนึ่งในกุญแจสำคัญคือ “ระบบกีฬา” ที่จีนวางรากฐานมาตั้งแต่ระดับเยาวชน โดยมีเครือข่ายโรงเรียนกีฬาและศูนย์ฝึกที่ทำหน้าที่ค้นหาและพัฒนานักกีฬาที่มีศักยภาพตั้งแต่อายุยังน้อย
ระบบนี้ทำให้จีนมีฐานนักกีฬาขนาดใหญ่ และสามารถคัดเลือกคนที่มีความสามารถโดดเด่นเข้าสู่เส้นทางกีฬาอาชีพได้อย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ระดับท้องถิ่นไปจนถึงการแข่งขันระดับประเทศและนานาชาติ
ขณะเดียวกัน จีนยังไม่ได้มองกีฬาเป็นเรื่องของนักกีฬาทีมชาติเท่านั้น แต่พยายามผลักดันให้ประชาชนมีส่วนร่วมกับการออกกำลังกายมากขึ้น ทั้งผ่านโครงการส่งเสริมสุขภาพ สนามกีฬาในชุมชน และการแข่งขันระดับท้องถิ่น
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ “Village BA” ลีกบาสเกตบอลระดับชุมชน และ “Village Super” ลีกฟุตบอลที่ได้รับความนิยมอย่างมากในจีน จนการแข่งขันของคนทั่วไปกลายเป็นกระแสทั้งในสนามและบนโลกออนไลน์
เมื่อฐานคนเล่นกีฬามีขนาดใหญ่ขึ้น สิ่งที่ตามมาก็คือ “ฐานนักกีฬา” ที่กว้างขึ้นตามไปด้วย และนี่คือจุดที่เชื่อมโยงตั้งแต่การออกกำลังกายของคนทั่วไป ไปจนถึงการค้นหานักกีฬาที่สามารถก้าวขึ้นมาเป็นแชมป์ระดับโลก
อีกปัจจัยสำคัญคือการลงทุนด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการกีฬา จีนเริ่มนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยยกระดับการฝึกซ้อม ตั้งแต่การใช้ AI วิเคราะห์ท่าทางของนักกีฬา ไปจนถึงการจำลองสภาพการแข่งขันด้วยอุปกรณ์เฉพาะทาง
ในเซี่ยงไฮ้เองก็มีการพัฒนาระบบเยาวชนที่เชื่อมโยงระหว่างโรงเรียนกีฬา โรงเรียนทั่วไป และสโมสรเอกชน โดยมีนักกีฬาเยาวชนที่ขึ้นทะเบียนมากกว่า 62,000 คน และโค้ชเยาวชนกว่า 3,000 คน
ทั้งหมดนี้ทำให้เส้นทางจาก “เด็กที่มีพรสวรรค์” ไปสู่ “นักกีฬาระดับทีมชาติ” มีระบบรองรับตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ
และความสำเร็จไม่ได้เกิดขึ้นแค่ในเอเชียนเกมส์เท่านั้น เพราะในโอลิมปิกปารีส 2024 จีนคว้าได้ถึง 40 เหรียญทอง 27 เหรียญเงิน และ 24 เหรียญทองแดง ซึ่งเป็นผลงานโอลิมปิกฤดูร้อนที่ดีที่สุดของจีนในการแข่งขันนอกประเทศตัวเอง
นั่นจึงทำให้การครองเหรียญทองเอเชียนเกมส์ของจีนไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลจากระบบที่สร้างนักกีฬาตั้งแต่ระดับรากหญ้า เปิดพื้นที่ให้คนทั่วไปเข้าถึงกีฬา มีการค้นหาดาวรุ่งอย่างต่อเนื่อง และใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยพัฒนาศักยภาพของนักกีฬา
จากสนามกีฬาในชุมชน สู่โรงเรียนกีฬา และจากเวทีระดับประเทศไปจนถึงโอลิมปิก เส้นทางเหล่านี้ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของระบบเดียวกัน
นี่อาจเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้จีนสามารถรักษาตำแหน่งมหาอำนาจกีฬาเอเชีย และครองอันดับ 1 บนตารางเหรียญเอเชียนเกมส์ได้อย่างยาวนาน