12 พฤศจิกายน “วันปอดอักเสบโลก” ชวนรู้ทันโรคร้ายที่คร่าชีวิตคนปีละล้าน
โรคปอดที่พบบ่อยที่สุดคือ “ปอดอักเสบ” ซึ่งทั่วโลกเจอมากถึง 400 ล้านคน/ปี และเสียชีวิตปีละ 2.5 ล้าน ส่วนมากเป็นเด็กเล็ก-ผู้สูงวัย แนะฉีดวัคซีนป้องกันได้
“ปอด” เป็นอีกหนึ่งอวัยวะที่สำคัญมากในร่างกายมนุษย์ เพราะปอดทำหน้าที่แลกเปลี่ยนก๊าซเข้าออกในร่างกาย เพื่อให้เซลล์ต่างๆ ที่ต้องการก๊าซเหล่านี้ทำงานได้ตามปกติ
อย่างไรก็ตามปอดยังเป็นอวัยวะที่เสี่ยงต่อการรับเชื้อโรคมากที่สุด ถ้าหากเราไม่ดูแลรักษาปอดให้ดี ชีวิตเราคงแขวนอยู่บนเส้นด้าย โดยโรคปอดที่พบได้บ่อยและหนีไม่พ้น คือ “โรคปอดอักเสบ” หรือ “โรคปอดบวม” ซึ่งทั่วโลกพบคนป่วยมากถึง 400 ล้านคนต่อปี และเสียชีวิตปีละ 2.5 ล้านคน
เพื่อให้ทุกคนได้ตระหนักถึงความสำคัญและช่วยกันรณรงค์ลดการป่วยและเสียชีวิตจากโรคนี้ โดยเฉพาะในช่วงวันสำคัญ “วันปอดอักเสบโลก” (World Pheumonia Day) ที่องค์การอนามัยโลก (WHO) กำหนดให้ตรงกับวันที่ 12 พฤศจิกายนของทุกปี เมื่อไม่นานมานี้สถาบันวัคซีนแห่งชาติจึงได้จัดเสวนาวิชาการออนไลน์ขึ้นมา
โดยมีข้อมูลจาก รศ. (พิเศษ) นพ.ทวี โชติพิทยสุนนท์ กรรมการสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย และ ศ.พญ.กุลกัญญา โชคไพบูลย์กิจ นายกสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย รวมถึงมีความรู้จาก ศ.เกียรติคุณ นพ.สว่าง แสงหิรัญวัฒนา แพทย์อายุรศาสตร์โรคระบบหายใจและภาวะวิกฤตโรคระบบหายใจ โรงพยาบาลกรุงเทพ ที่น่าสนใจ ดังนี้
รู้จัก “ปอดอักเสบ” โรคร้ายคร่าชีวิตเด็กเล็ก-ผู้สูงอายุ
โรคปอดบวมกับปอดอักเสบมีลักษณะคล้ายกัน แต่จริงๆ ต้องใช้คำว่า “ปอดอักเสบ” เพราะจะตรงมากกว่า โรคนี้เป็นได้ทุกช่วงอายุ ไม่ใช่โรคที่เป็นจำเพาะเด็ก หรือจำเพาะผู้ใหญ่ ซึ่งการป้องกันต่างๆ จะแตกต่างกันในกลุ่มระหว่างเด็กกับผู้ใหญ่
ในทั่วโลกนั้นปีหนึ่งๆ จะมีผู้ป่วยประมาณ 400 ล้านคน เสียชีวิต 2.5 ล้านคน ในจำนวนนี้ครึ่งหนึ่งเป็นเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี และพบมากในช่วงอายุต่ำกว่า 5 ขวบ เนื่องด้วยเป็นแล้วอาการรุนแรง ภูมิคุ้มกันต่ำ และมีโรคประจำตัว ส่วนกลุ่มผู้ใหญ่ที่เสียชีวิตจะมีครึ่งหนึ่ง และพบมากในกลุ่มอายุเกิน 65-70 ปี เพราะ มีโรคประจำตัว ภูมิคุ้มกันเริ่มอ่อนแอลง จึงติดเชื้อง่าย และมีโอกาสรุนแรงง่ายนั่นเอง
สาเหตุของโรคปอดอักเสบ
สำหรับสาเหตุของโรคปอดอักเสบ เกิดได้จากการติดเชื้อทั้งไวรัส และแบคทีเรีย โดย 1.) กรณีหายใจเอาไวรัสเข้าไปในร่างกาย ซึ่งเกิดได้น้อย เนื่องจากร่างกายมีระบบต่อสู้กับเชื้อโรค และ 2.) แบคทีเรียตัวสำคัญ “นิวโมคอคคัส” ซึ่งเรามีอยู่แล้ว เกาะอยู่ในคอ รอวันจู่โจมในวันที่ร่างกายอ่อนแอ เช่น ป่วยไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ รวมถึง โควิด-19 ซึ่งทำให้ทางเดินหายใจขรุขระ ก็จะทำให้เชื้อที่เกาะในคอลงไปที่ปอดได้ง่าย
สิ่งที่แพทย์กลัวมากที่สุด คือ เมื่อเส้นทางเดินหายใจขรุขระ เชื้อแบคทีเรียอาจเข้าสู่เลือด จะไม่ไปปอดก่อน แต่จะเข้าสู่เลือด ไปสมอง กระดูก และอาจวนมาที่ปอด กลายเป็นไอพีดี หรือกลุ่มโรครุนแรงของเชื้อนิวโมคอคคัส
นอกจากการติดเชื้อแล้ว ยังเกิดจากการไม่ติดเชื้อ คือ การสำลักอาหารเข้าไปในปอด และ การหายใจเอาควัน ฝุ่น เข้าไปในร่างกายปริมาณมาก รวมถึงการแพ้ภูมิตัวเอง ได้แก่ ผู้ป่วยโรคเอสแอลอี (SLE), ทารกคลอดก่อนกำหนด ทารกแฝด เด็กขาดสารอาหาร, ผู้สูงอายุ, ผู้ป่วยพิษสุราเรื้อรัง, ผู้ป่วยเอดส์, ผู้ป่วยเบาหวาน และ ผู้ที่กินยาสเตียรอยด์นานๆ เป็นต้น
ปัจจัยก่อโรคปอดอักเสบ
ปัจจัยเสี่ยงที่ก่อให้เกิดโรคปอดอักเสบ คือ
- อายุ กลุ่มที่มักเสี่ยงเป็นโรคปอดอักเสบคือเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี และผู้สูงวัยที่มีอายุเกิน 65-70 ปี
- การกินนมแม่ เนื่องจากเด็กเป็นกลุ่มเสี่ยง หากได้กินนมแม่จะได้รับภูมิคุ้มกันที่มีประสิทธิภาพ ดังนั้นจึงแนะนำให้เด็กหลังคลอกดต้องรับนมแม่ จะช่วยป้องกันโรคได้
- สภาพอากาศ เช่น ฝุ่นละออง PM 2.5 และ ควันบุหรี่
- ประเทศที่มีเศรษฐานะยากจน ขาดอาหาร ทำให้ร่างกายอ่อนแอ และภูมิคุ้มกันลดลง
- ภูมิคุ้มกันของร่างกายแต่ละคน
เช็กอาการเสี่ยงปอดอักเสบ
อาการปอดอักเสบสามารถสังเกตได้ ดังนี้
- ไอ
- มีเสมหะ
- มีไข้สูง อาจตัวร้อนตลอดเวลา หนาวสั่น
- หายใจลำบาก หายใจหอบเร็ว
- อาจเจ็บแปล๊บหน้าอกเวลาหายใจเข้า
- อาจไอแรงร้าวไปที่หัวไหล่หรือสีข้าง
โควิดจะอยู่กับเราตลอด แนะอย่ากินค้างคาวเสี่ยงเกิดโรคใหม่ที่ทำให้ปอดอักเสบ
การติดเชื้อโควิด-19 เอง ก็เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดปอดอักเสบได้ ซึ่งโรคนี้จะไม่มีวันไปไหน จะอยู่กับเราไปตลอด และจะลากเอาพี่น้องมาด้วย ดังนั้นโควิดเป็นตัวอย่างสำคัญ ว่า การบาลานซ์ธรรมชาติกับมนุษย์สำคัญมาก เพราะยังมีเชื้อโคโรนาไวรัสตัวใหม่ๆ อีกมากที่รออยู่ ส่วนจะรอที่ไหนนั้น เชื่อว่ารออยู่ในค้างคาว จึงแนะนำว่าอย่าไปเล่นกับไฟ ค้างคาวเป็นสุดยอดสัตว์แหล่งนำเชื้อโรคต่างๆ ทั้งไข้หวัดใหญ่ ไข้สมองอักเสบ พิษสุนัขบ้า โคโรนาไวรัส ฯลฯ
การรักษาปอดอักเสบ
การรักษาโรคปอดอักเสบแพทย์จะทำการพิจารณารักษาตามอาการและสาเหตุเป็นหลัก หากเป็นปอดอักเสบที่เกิดจากการติดเชื้อ แพทย์จะให้รับประทานยาฆ่าเชื้อตามชนิดของเชื้อที่พบและนัดติดตามอาการเป็นระยะ หากอาการไม่ดีขึ้นจำเป็นจะต้องพบแพทย์อีกครั้ง เพื่อหาสาเหตุอื่นเพิ่มเติมทางห้องปฏิบัติการ
แต่ในกลุ่มเสี่ยง คือ อายุมากกว่า 65 ปี มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เหนื่อยหอบ เจ็บหน้าอก และรับประทานอาหารลำบากอาจต้องอยู่โรงพยาบาลเพื่อเฝ้าดูอาการอย่างใกล้ชิด ขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยของแพทย์เป็นสำคัญ
วัคซีนป้องกันปอดอักเสบ
การรักษาสุขภาพให้แข็งแรงอยู่เสมอช่วยให้ห่างไกลจากโรคปอดอักเสบ นอกจากนี้การฉีดวัคซีนก็คืออีกทางเลือกหนึ่งในการป้องกัน โดยวัคซีนที่จะช่วยป้องกันโรคปอดอักเสบได้ คือ
- วัคซีนไข้หวัดใหญ่ในเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป
- วัคซีน PCV ป้องกันปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอสคัส (ป้องกันโรค IPD ด้วย)
- วัคซีนไอกรน และฮิบ
- วัคซีนหัด
- วัคซีนโควิด-19
ปอดอักเสบเป็นอีกโรคหนึ่งที่คร่าชีวิตของผู้คนทั่วโลกไปมากมาย จึงไม่ควรละเลย เพราะการตรวจพบในระยะแรกเริ่มของโรคและทำการรักษาอย่างถูกต้อง ไม่เพียงช่วยบรรเทาอาการให้ดีขึ้น แต่ยังทำให้หายขาดได้โดยเร็วด้วย
ขอบคุณภาพจาก : สถาบันวัคซีน และ โรงพยาบาลกรุงเทพ